Nieuwe Duitse dieselrel in kiem gesmoord; RIVM testte in Nederland ook uitlaatgassen op mensen

Gezonde proefpersonen zijn in opdracht van de Duitse auto-industrie blootgesteld aan dieseluitlaatgassen tijdens een onderzoek naar gezondheidseffecten. Het nieuws over het schijnbaar zoveelste hoofdstuk in dieselgate, veroorzaakte maandag zo veel rumoer dat de betrokken autofabrikanten - bevreesd voor een nieuwe pr-ramp - zich uitputten in excuses. Maar er lijkt niet zo veel aan de hand. Zo werd dezelfde proef al vaker gedaan, ook in Nederland.

De uitlaat van een dieselauto. Ruim de helft van de dieselauto's die in ons land een milieucertificaat hebben gekregen, stoot meer uitlaatgassen uit dan de fabrikanten opgeven. Beeld null
De uitlaat van een dieselauto. Ruim de helft van de dieselauto's die in ons land een milieucertificaat hebben gekregen, stoot meer uitlaatgassen uit dan de fabrikanten opgeven.

Tijdens het onderzoek zijn 25 gezonde jonge mensen urenlang blootgesteld aan stikstofoxiden (NOx) in diverse doseringen, meldde de Stuttgarter Zeitung maandag. De proef moest aantonen wat de gezondheidseffecten zijn van het schadelijke gas, dat vooral door dieselmotoren wordt uitgestoten. Ze werd uitgevoerd in opdracht van de European Research Group on Environment and Health in the Transport Sector, kortweg EUGT, een vorig jaar ontmanteld instituut dat werd gefinancierd door toeleverancier Bosch, BMW, Daimler en VW.

'Ontzet'

Het bericht volgde op een onthulling in The New York Times vorige week vrijdag, waaruit bleek dat bij een minder fris onderzoek in de Verenigde Staten tien apen waren gedwongen de uitlaatgassen van een VW New Beetle en een oude diesel-Ford in te ademen. Ook dit onderzoek was betaald door BMW, Daimler en VW, die zich haastten te distantiëren.

Toen de Stuttgarter Zeitung enkele dagen later meldde dat ook mensen in het lab waren blootgesteld aan stikstofoxiden, toonde een woordvoerder van Daimler, het moederbedrijf van Mercedes-Benz, zich 'ontzet' en kondigde een diepgravend onderzoek aan. President-commissaris Hans Dieter Pötsch van VW eiste maandag eveneens een intern onderzoek en sloot maatregelen tegen de verantwoordelijken niet uit.

Opmerkelijk is dat de Amerikaanse apenonderzoekers zonder het te weten een auto gebruikten die was voorzien van sjoemelsoftware. De uitstoot was hierdoor vermoedelijk lager dan onder normale rijomstandigheden, waardoor de onderzoeksresultaten weinig waarde zullen hebben.

'Ontzet'

Met het onderzoek wilden de automakers mogelijk aantonen dat het met de schadelijkheid van NOx meevalt. NOx spelen een hoofdrol in het dieselschandaal dat in 2015 uitbrak, waarbij Volkswagen software had geïnstalleerd waarmee miljoenen van zijn auto's in het testlab minder vuil leken dan in werkelijkheid. Dat er nu mensen zijn onderworpen aan het schadelijke NOx, lijkt het beeld te bevestigen dat automakers weinig ophebben met de volksgezondheid.

Maar met de studie lijken de grenzen van betamelijkheid niet overschreden: een ethische commissie van de universiteit van Aken, waar de experimenten werden gedaan, heeft de onderzoeksopzet bekeken en toestemming verleend. Dit soort onderzoek wordt bovendien geregeld uitgevoerd: in de jaren tachtig en negentig deed de Amerikaanse milieudienst EPA ook tests met menselijke proefpersonen. In de jaren negentig zijn aan de Zweedse universiteit van Umeå proeven uitgevoerd onder twaalf gezonde vrijwilligers. Die werden al fietsend in een afgesloten ruimte blootgesteld aan 'gefilterde en ongefilterde' dieseluitlaatgassen.

Geen blijvende schade

Ook het Nederlandse RIVM heeft recentelijk onderzoek gedaan naar de schadelijkheid van stikstofdioxide. Daarbij werden vrijwilligers eenmalig tot maximaal vijf uur blootgesteld aan een omgeving met relatief veel NO2. 'Die hoeveelheden zijn hoger dan de Europese norm, maar als je dat uitmiddelt over een hele dag, komt het er niet boven uit', zegt inhalatietoxicoloog Flemming Cassee van het RIVM. De concentraties zijn vergelijkbaar met die op een druk kruispunt in een grote stad.

Vervolgens wordt onder meer de hoeveelheid stikstofmonoxide onderzocht die de proefpersonen uitademen; een indicatie dat sommige longcellen in een stresstoestand zijn geraakt, wat weer een mogelijke voorbode is van een ontsteking. Door studies als deze kan de schadelijkheid van NO2 worden bepaald, wat helpt bij het vaststellen van normen. Tijdens de genoemde internationale studies is nooit blijvende schade ontstaan bij deelnemers, aldus Cassee.

Wie zijn de waaghalzen die hun gezondheid op het spel zetten voor wetenschappelijk onderzoek? Bij universiteiten en andere wetenschappelijke instituten gaat het altijd om vrijwilligers, die soms de wetenschap vooruit willen helpen. Deelnemers krijgen bijvoorbeeld 1.300 euro om zich zes dagen te laten opsluiten in een kliniek voor medicijntests, bleek uit een reportage uit 2015 in de Volkskrant.

Meer over