Nieuw in het banktoezicht: de muisstille curator

Na het bankroet van Van der Hoop Bankiers wijzen veel vingers beschuldigend naar de toezichthouder, De Nederlandsche Bank. Wat heeft DNB gedaan en wat niet?...

Hij was er wel en hij was er niet, de stille curator voor Van der HoopBankiers.

Op 9 december maakte De Nederlandsche Bank (DNB) bekend dat de kleineAmsterdamse effectenbank (balanstotaal 360 miljoen euro, vijftigwerknemers) onder de zogenoemde noodregeling (een soort uitstel vanbetaling) was geplaatst. De verbijstering bij aandeelhouders,rekeninghouders en zakenpartners kende nauwelijks grenzen. De'noodregeling', die was er toch (volgens de toelichting op de Wet toezichtkredietwezen 1992) '... teneinde te voorzien in de mogelijkheid van eensnelle en efficiënte liquidatie van een kredietinstelling'? Correct: eenweek later werd Van der Hoop failliet verklaard.

De verbijstering week niet. Ze gold vooral de hardheid van de ingreep.'Waarom om te beginnen geen stille curator?', vroeg bijvoorbeeldgrootaandeelhouder Otto Linker zich af. De strekking van de overigekritiek: DNB zou eerst hebben zitten slapen, om vervolgens met een kanonop een mug te schieten.

De suggestie is de toezichthouder in het verkeerde keelgat geschoten.Vlak voor de jaarwisseling zei bankpresident Nout Wellink tegen het Radio1 Journaal dat DNB 'geruime tijd actief is geweest', dat er 'een koers isuitgezet om het bedrijf in veilig vaarwater te brengen' en dat er twee keeris bijgesprongen met zogenoemde liquiditeitssteun. Dat was nodig omdat veel rekeninghouders hun geld opnamen bij Van der Hoop. Volgens bronnenbeliep de steun telkens rond de tien miljoen euro. 'Maar toezicht is geengarantie tegen omvallen', aldus Wellink. 'Dit is een markteconomie, dit isonze economische orde.'

Heeft DNB alles gedaan wat mogelijk is om Van der Hoop te redden?

Als er bedrijfseconomisch iets mis is met een bank, kan detoezichthouder beginnen met het tot de orde roepen van de bank. Daarna kaneen bindende 'aanwijzing' volgen. Helpt die niet voldoende, dan kan zo'naanwijzing worden gepubliceerd. Dat gebeurt hoogst zelden, maar onlangs wasABN Amro de klos, omdat de organisatie van de interne controle bijNederlands grootste bank niet op orde is. ABN Amro kreeg daarvoor vanAmerikaanse toezichthouders een boete opgelegd van tachtig miljoen dollar.Aan Van der Hoop zijn naar verluid wel aanwijzingen opgelegd, maar die zijnnooit gepubliceerd.

Een ander toezichtinstrument van DNB is de mogelijkheid met deNederlandse Vereniging van Banken te overleggen over de mogelijkheid datandere banken bijspringen. Volgens de woordvoerder van de NVB is ervoorafgaand aan het faillissement van Van der Hoop geen formeel overleggeweest met de toezichthouder.

En dan is er de mogelijkheid van de 'stille curator'. Zonder daarruchtbaarheid aan te geven - met alle paniek en kwalijke gevolgen vandien - kan DNB een bewindvoerder boven het management aanstellen, om inalle rust de crisis te bestrijden.

Dat is niet precies wat er bij Van der Hoop is gebeurd, maar de gekozenconstructie vertoont wel overeenkomsten. Volgens diverse bronnen bij enrondom de omgevallen bank werd ex-Fortis-bankier Erik van de Merwe vlakvoor de zomer formeel door de raad van commissarissen aangesteld, maar datgebeurde op aandrang van DNB. Zo installeerde DNB geen reguliere stillecurator bij Van der Hoop, maar een muisstille curator.

Conclusie: het toezicht op Van der Hoop was bovenal discreet. Geenpublieke foltering van de bank door het publiceren van aanwijzingen, geenoverleg met de branche (dat mogelijk zou kunnen uitlekken) en zelfs geenstille curator - als het nog stiller blijkt te kunnen. Het verklaart vooreen deel de omvang van de verbijstering op 9 december.

Toch blijven er vragen. DNB wordt geacht het middel van deliquiditeitssteun alleen in te zetten als er naar de mening van detoezichthouder structureel niets aan de hand is. Dat kan de tweedeliquiditeitssteun (in het najaar) verklaren: de bank staat er dan volgensbronnen beter voor dan in de zomer. Toch volgt in december de noodregeling.

DNB wil geen commentaar geven op de vragen. De toezichthouder werkt voorminister Zalm van Financiën aan een rapportage over haar toezicht op Vander Hoop. Het rapport is deze maand klaar.

Meer over