Niemand kan om de tsarina van de Franse bonden heen

Nicole Notat staat al vijf jaar aan het hoofd van Frankrijks grootste vakbondsfederatie en is een buitenbeentje in het vakbondslandschap....

MET de conferentie over 'werk, salaris en werktijd' beleeft Nicole Notat haar finest hour. De secretaris-generaal van de Franse vakbeweging CFDT (Confédération Française Démocratique du Travail) hamert al sinds ze haar organisatie leidt op permanent overleg tussen vakbeweging en politiek; bovendien staat voor Notat sinds 1994 werktijdverkorting bovenaan haar eisenlijstje.

Beide wensen werden gisteren serieus besproken, aan tafel bij premier Jospin in de ambtswoning, het Matignon.

De 50-jarige Notat, sinds vijf jaar aan het hoofd van Frankrijks grootste vakbondsfederatie (ongeveer 650 duizend leden), is in zekere zin een buitenbeentje in het vakbondslandschap.

Dat kwam het scherpst tot uiting in 1995, toen haar collega-secretarissen-generaal van de communistische CGT (Viannet) en van de socialistische Force Ouvrière (Blondel) het voortouw namen bij de grote stakingen tegen het rechtse kabinet-Juppé. Notat deed niet mee, sterker nog, ze zei in het openbaar dat de hervorming van de sociale zekerheid die Juppé in zijn beruchte tien-puntenplan had gegoten, noodzakelijk was.

Het kwam haar als 'stakingsbreker' op pek en veren te staan, en de naam dat ze Juppés hielen likte. Dezelfde Juppé had haar eens gekscherend voorgesteld als 'nummer twee bis' van zijn regering. Waarop Notat reageerde met: 'waarom bis?' Anders dan haar linkse collega-vakbonders, die het principe lijken te huldigen van eerst staken en dan praten, zweert Notat bij onderhandeling en contact.

Ze is voorzover bekend geen lid van een politieke partij, maar realiseert zich dat de politiek in Frankrijk nog altijd in hoge mate de lakens uitdeelt, wat betekent dat ze zorgt dat ze erbij is. 'Balladurienne onder Balladur, Juppéiste onder Juppé en nu Jospinienne onder Jospin', schreef het weekblad Rouge, periodiek van de Revolutionair-communistische liga over haar.

Het deert Notat ogenschijnlijk niet. In haar boek Je voudrais vous dire (Ik zou u willen zeggen), staat ze lang bij de breuk met haar linkse collega's stil.

'Wanneer ik actievoerders of intellectuelen hoor zeggen dat de sociale beweging per definitie de vooruitgang is toegedaan, dan zeg ik nee. Alles hangt af van de richting van het conflict. Er zijn vernieuwende conflicten, er zijn conservatieve conflicten, er zijn regressieve conflicten.'

Met het aantreden van de linkse regering-Jospin leek haar ster te dalen. Ze meldde zich toen Jospin een week aan de macht was. De deur bleef dicht, met de mededeling dat 'deze regering geen favoriete gesprekspartner heeft'. Een klein half jaar later heeft 'de tsarina' de regering ingepeperd dat die de hervormingen van Juppé beslist niet moet terugdraaien. Haar bevoorrechte plaats als gesprekspartner heeft ze niet teruggekregen, maar er is niemand anders voor in de plaats gekomen.

Nicole Notat werd in 1948 geboren in Lotharingen, in een familie van kleine boeren. Haar vader was arbeider bij een kalkoven en actief in de CGT. Zelf werd Notat onderwijzeres in Bar-le-Duc. Daar werd ze ontdekt door de CFDT-secretaris van de regio, en naar Parijs meegetroond. Daar maakte ze een bliksemcarrière binnen de beweging.

Niet alleen vanwege het ledental van haar CFDT is Notat gaandeweg uitgegroeid tot de machtigste vakbondsleider van Frankrijk. Ze is sinds 1992 voorzitter van de werkloosheidsverzekering Unedic, en bestuurt sinds een jaar namens de vakbeweging de ziekteverzekering CNAM. Met dat al kan niemand om Nicole Notat heen. Jean Gandois, voorzitter van de werkgeversvereniging: 'Notat heeft een modern syndicalisme ontwikkeld, dat mikt op openheid richting Europa, en zoekt naar concrete oplossingen voor maatschappelijke problemen.'

Notat is de motor achter het debat over de kortere werkweek als medicijn voor de Franse werkloosheid. Ze is voorstander van een kaderwet waarin is vastgelegd dat de werkweek flink korter wordt, met een datum van invoering. Of de nieuwe werkweek 35 uur moet worden, is voor Notat minder belangrijk.

Martin Sommer

Meer over