Reportage

'Nederlanders stoken kolen die aan veel Colombianen het leven kosten'

De Drummond-mijn in Colombia wordt geassocieerd met duizenden slachtoffers van paramilitair geweld. Minister Ploumen probeert tevergeefs een dialoog op gang te brengen.

Marjolein Van De Water
Minister Ploumen laat zich voorlichten over de steenkoolwinning in de Drummond-mijn in Colombia. Beeld Nederlandse ambassade Bogotá
Minister Ploumen laat zich voorlichten over de steenkoolwinning in de Drummond-mijn in Colombia.Beeld Nederlandse ambassade Bogotá

'Mevrouw de minister, die steenkoolmijnen maken ons ziek.' De Colombiaanse Meres Lopez kijkt Lilianne Ploumen langdurig en indringend aan. 'U moet iets doen', zegt ze. 'Wij gaan hier langzaam dood.'

Het is dinsdagmiddag en bloedheet. Minister Ploumen voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking zit onder een afdak in Hatillo, een dorpje in het Noord-Colombiaanse departement Cesar. Een paar honderd meter verderop doemen grijze bergen op, gevormd door het afval van de steenkoolmijnen die het gehucht omsingelen.

In deze regio wordt 95 procent van de Colombiaanse steenkool gedolven. Nederland is de grootste afnemer. Energiebedrijven gebruiken ze om stroom mee op te wekken.

Kinderen rennen blootsvoets rond en kijken nieuwsgierig naar de zwetende mannen in grijze pakken die plotseling op hun schoolplein staan. 'Wat zijn ze lang', giechelt een jonge vrouw. Het zijn vertegenwoordigers van Nederlandse energiebedrijven en maatschappelijke organisaties. Ook de Kamerleden Jan Vos (PvdA) en Sjoerd Sjoerdsma (D66) vergezellen de minister op deze steenkoolmissie.

Met de reis hoopt de delegatie bij te dragen aan het verbeteren van de omstandigheden van de steenkoolwinning in Colombia. De minister praat met vertegenwoordigers van de regering, vakbonden, slachtoffers van paramilitair geweld in de regio en inwoners van de steenkoolregio. 'Het is duidelijk dat de steenkool jullie weinig heeft gebracht', zegt Ploumen tegen haar straatarme publiek in El Hatillo. 'Ik maak me zorgen over de situatie.'

Rijkdom

De bevolking in de steenkoolregio is er slechter aan toe dan de gemiddelde Colombiaan. Uit een onderzoek van de Algemene Rekenkamer blijkt dat de lokale bevolking niet of nauwelijks profiteert van de rijkdom die de multinationals uit de grond halen. De mijnbouw levert weinig banen op en maakt landbouw onmogelijk.

'Ook de gevolgen voor de volksgezondheid zijn alarmerend', zegt Manuel Rodríguez, oud-minister van Milieu, professor aan de Universiteit van de Andes en voorzitter van het Nationale Milieu Forum. 'Uit onderzoek in de Verenigde Staten blijkt dat het aantal gevallen van longaandoeningen en kanker stijgt door de steenkoolindustrie.'

Rodríguez is uitermate sceptisch over het 'verduurzamen' van de steenkoolketen. 'Grootschalige mijnbouw is per definitie niet duurzaam, zelfs niet in landen waar wetten en regels wel worden gerespecteerd. De Colombiaanse regering denkt alleen aan kortetermijnwinst, maar er is nog nooit een kosten-batenanalyse verricht. Ik betwijfel ten zeerste of de voordelen zouden opwegen tegen de schade voor milieu en volksgezondheid.'

null Beeld
Beeld

Reusachtige vrachtwagens rijden heen en weer door de kilometers lange Pribbenow-openluchtmijn van Drummond. Ploumen loopt zij aan zij met José Miguel Linares, bestuursvoorzitter van Drummond Colombia, die haar met driftige handgebaren vertelt over de bedrijfsvoering.

Drummond is de spil van de discussie rondom de 'bloedkolen' die de afgelopen jaren regelmatig tot Kamervragen heeft geleid. De Nederlandse vredesorganisatie PAX publiceerde dit jaar een rapport waaruit blijkt dat paramilitairen tussen 1996 en 2006 ten minste drieduizend mensen hebben vermoord in de regio waar Nederland zijn steenkool koopt. Zeker 59 duizend personen zouden door het geweld van hun land zijn verdreven.

Betaald

Volgens oud-paramilitairen, getuigen en slachtoffers hebben Drummond en Prodeco, een ander mijnbedrijf, de paramilitairen betaald voor deze criminele activiteiten. De bedrijven ontkennen. PAX vormt de directe aanleiding voor de steenkoolmissie, maar mag de mijn niet in. 'Ze verspreiden leugens over ons', aldus Linares. 'Daarom zijn ze hier niet welkom.'

Geen goed begin van de dialoog tussen slachtoffers van paramilitair geweld en de private sector, die Ploumen met haar bezoek graag wil bevorderen. 'Het is een onverstandige keuze van Drummond', vindt de minister. Ook Adriaan van der Maarel van Essent is niet te spreken over de actie. 'We hebben de directie gevraagd hun besluit te overwegen. Maar dat weigerden ze.'

De misstanden in de regio en de nukkige houding van Drummond zijn voor de minister noch de energiebedrijven reden om de steenkoolimport uit Colombia te staken. 'Dat zou een averechts effect kunnen hebben', zegt Van Maarel. 'Dan valt de controle helemaal weg.' Ploumen zet in op een langdurige dialoog. 'Het is een ingewikkelde situatie', aldus de minister. 'Die kan niet van de ene op de andere dag opgelost worden.'

'Ik hoop dat die dialoog gepaard zal gaan met de nodige druk', zegt professor Rodríguez, die de mensenrechtenschendingen in het heden nog belangrijker vindt dan die uit het verleden. 'De Nederlandse regering moet harde voorwaarden stellen. De gevaren voor de volksgezondheid zijn onacceptabel. Nederlanders stoken kolen die aan veel Colombianen het leven kosten.'

Meer over