Nederland fiscaal even aantrekkelijk als Zwitserland en Luxemburg

Nederland is fiscaal net zo aantrekkelijk voor internationale bedrijven als het Verenigd Koninkrijk, Zwitserland en Luxemburg. Dat zijn landen die elkaar met gunstige belastingklimaten beconcurreren. Dat Nederland meedoet aan die fiscale competitie blijkt uit het feit dat omvang van internationale geldstromen hier toenemen. De controle hierop van de Belastingdienst is 'toereikend'.

De Amsterdamse Zuidas, waar veel multinationals brievenbusfirma's vestigen.Beeld ANP

Dat staat in een donderdag gepresenteerd rapport over belastingontwijking in Nederland van de Algemene Rekenkamer. De Tweede Kamer had de controleur van de rijksfinanciën om het onderzoek gevraagd. Zowel Kamerleden die Nederland een belastingparadijs vinden als degenen die die notie fel bestrijden, zien in de conclusies van de Rekenkamer hun gelijk bevestigd.

De Rekenkamer stelt vast dat de fiscale wet- en regelgeving in Nederland gunstig is voor internationale bedrijven die hun processen zo hebben ingericht dat ze zo min mogelijk belasting betalen. Maar het faciliteren van die belastingontwijking wijkt niet af ten opzichte van wat de Rekenkamer 'andere vergelijkbare Europese landen' noemt. Het vergelijkbare zit hem in de aanwezigheid van een concurrerend fiscaal klimaat.

Nederland is als vestigingsland voor deze bedrijven aantrekkelijk, zo stelt de Rekenkamer, omdat in het buitenland ontstane winsten hier niet nogmaals worden belast. Ook wordt er geen bronbelasting geheven op rente en royalty's. Gunstig is bovendien het grote aantal landen waarmee Nederland een belastingverdrag heeft gesloten: 94 landen, waaronder 23 ontwikkelingslanden.

Brievenbusfirma's

Met eenderde van de buitenlandse bedrijven die daarvoor in aanmerking komen, maakt de Nederlandse belastingdienst afspraken: zogenoemde 'rulings'. Dat vinden die bedrijven aantrekkelijk, omdat ze aldus exact weten waar ze fiscaal aan toe zijn over een aantal toekomstige jaren. De kritiek is dat die rulings ervoor zorgen dat zich in Nederland duizenden bedrijfjes hebben gevestigd die alleen op papier bestaan. Er zouden circa twaalfduizend van zulke brievenbusfirma's bestaan die enkel tot doel hebben om de geldstromen formeel door Nederland te laten lopen. Sinds dit jaar controleert de Belastingdienst intensiever of achter zo'n brievenbus een echt bedrijf schuil gaat. Echt genoeg althans om gebruik te mogen maken van fiscale faciliteiten. Het is nog niet duidelijk wat die extra controles hebben opgeleverd.

De Rekenkamer moet in zijn rapport de antwoorden schuldig blijven op de kernvragen: wat levert het gunstige belastingklimaat Nederland op aan inkomsten en werkgelegenheid? De Belastingdienst houdt niet bij hoeveel minder belasting bedrijven betalen als ze een 'ruling' hebben. Wel constateert de Rekenkamer op basis van al bekende cijfers dat de geldstromen aan dividend, rente en royalty's de laatste tien jaar zijn verdubbeld tot verdrievoudigd.

Tweede Kamer geen compleet beeld

Daar kunnen geen conclusies aan worden verbonden over de belastinginkomsten voor de overheid. De Rekenkamer geeft als voorbeeld de Belastingdienst Rotterdam. Als die de aangifte doet van internationaal opererende bedrijven, betalen die geen 15 procent belasting over het dividend dat ze aan hun aandeelhouders uitkeren, maar minder dan 1 procent. Hoewel de Belastingdienst - voor zover de Rekenkamer kan zien - alles volgens het boekje doet, heeft de Tweede Kamer geen compleet beeld van het fiscale vestigingsbeleid in relatie tot belastingontwijking door bedrijven. Staatssecretaris Wiebes van Financiën moet de Kamer daar beter over informeren.

Belastingparadijs?

Volgens GroenLinks en de SP toont een rapport van de Algemene Rekenkamer aan dat Nederland een belastingparadijs is. Nederland loopt immers in de pas met landen als Zwitserland en Luxemburg. 'Als je bij dat rijtje hoort, gaan toch alle alarmbellen rinkelen', zegt GroenLinks-Kamerlid Jesse Klaver. VVD-Kamerlid Helma Neppérus verzet zich tegen de term 'belastingparadijs' en schaart zich bij partijgenoot Wiebes. Die is 'verheugd' dat de Rekenkamer het Nederlandse fiscale vestigingsklimaat aantrekkelijk vindt voor het internationale bedrijfsleven. 'En dat we niet uit de pas lopen met het fiscale vestigingsklimaat van andere Europese landen.' Neppérus pleit voor internationale samenwerking om 'gekke dingen' in het systeem te bestrijden. Wouter Koolmees van D66 vindt het 'onwenselijk' dat multinationals met hun hoofdkantoor over de wereld zwerven op zoek naar lagere belastingen.

'Veel te weinig transparantie'

Volgens ontwikkelingshulporganisatie Oxfam Novib is er veel te weinig transparantie over de afspraken die de Nederlandse belastingdienst maakt met grote bedrijven. Het feit dat de Rekenkamer geen beeld heeft gekregen van de gevolgen van 'tax rulings' voor de schatkist, is volgens Oxfam Novib het bewijs daarvan. Nederland is volgens de ontwikkelingshulporganisatie verwikkeld in een belastingwedloop met landen die op grote schaal belastingontwijking faciliteren.

Meer over