Peiling

Nauwe banden tussen wetenschap en Zuidas, knelt dat niet? Hoogleraren zelf zien het probleem niet zo

Is praktijkervaring noodzakelijk voor het geven van goed fiscaal onderwijs, of kan het ook zonder? Drie hoogleraren over de dilemma's van nevenfuncties in de belastingrechtelijke praktijk.

Het hoofdkantoor van de Belastingdienst.  Beeld Lex van Lieshout / ANP
Het hoofdkantoor van de Belastingdienst.Beeld Lex van Lieshout / ANP

Ondanks toenemende kritiek heeft een ruime meerderheid van de hoogleraren belastingrecht nog altijd commerciële nevenfuncties. Deze ‘heilige alliantie’ tussen theorie en praktijk zou het onderwijs ten goede komen, maar daarbij worden steeds meer vraagtekens geplaatst, ook binnen de eigen beroepsgroep. De Volkskrant vroeg drie hoogleraren naar hun ervaringen.

Bastiaan Starink: 'PwC oefent geen enkele invloed uit op mijn werkzaamheden als hoogleraar.' Beeld Universiteit Tilburg
Bastiaan Starink: 'PwC oefent geen enkele invloed uit op mijn werkzaamheden als hoogleraar.'Beeld Universiteit Tilburg

Bastiaan Starink, bijzonder hoogleraar arbeidsmarkt, pensioenen en belasting (Universiteit Tilburg) / partner PwC Nederland

Bijzonder hoogleraar Bastiaan Starink (40) vindt het ‘common sense’ dat de persvoorlichter van PricewaterhouseCoopers meeluistert bij het gesprek over de functies die hij bekleedt. ‘Dit raakt ook aan mijn positie bij PwC. Ik vind het niet meer dan logisch dat ik dan mijn werkgever verwittig.’ Dubbele petten hebben volgens Starink enorm veel voordelen: ‘Het rechtssysteem is een ordeningsmechanisme. Je wil weten hoe wetgeving – vooraf op papier bedacht – uitpakt in de realiteit. Vervolgens wil je dat ook terugvertalen naar het gebied van de wetenschap: daar kritisch op reflecteren in publicaties, of door discussies met collega’s en studenten. Dat draagt bij aan het vertrouwen dat mensen ontlenen aan het rechtssysteem.’

Nadelen van dubbele petten ziet Starink eigenlijk niet. Studenten zijn vaak juist enthousiast over de praktijkvoorbeelden die hoogleraren meenemen, zegt hij. ‘En PwC oefent geen enkele invloed uit op mijn werkzaamheden als hoogleraar.’ Houden hoogleraren niet stiekem rekening met de belangen van het kantoor en van cliënten? ‘Nee hoor’, zegt Starink. ‘Ik heb weleens gepleit voor het afschaffen van het pensioen in eigen beheer. Ik kan me voorstellen dat klanten van ons het daar niet mee eens waren. Maar ik schrijf dat gewoon.’ En als hij nou moest kiezen tussen zijn partnerschap bij PwC of zijn bijzonder hoogleraarschap? ‘Dat kan ik niet. Dat is alsof je moet kiezen tussen je eigen kinderen.’ ‘Een soort Sophie’s choice’, vult zijn persvoorlichter aan.

Ruth de Bock: ' Studenten kunnen soms beter naar bepaalde televisieprogramma’s zoals Radar kijken.' Beeld UvA
Ruth de Bock: ' Studenten kunnen soms beter naar bepaalde televisieprogramma’s zoals Radar kijken.'Beeld UvA

Ruth de Bock, deeltijdhoogleraar civiele rechtspleging (UvA) / advocaat-generaal bij de Hoge Raad

Ruth de Bock (57) is geen fiscalist. Ze heeft wel een ‘dubbele pet’, geeft ze lachend toe. Maar haar functie van advocaat-generaal bij de Hoge Raad is toch wel echt wat anders dan het hebben van commerciële belangen. Ze was een van de organisatoren van een ‘dubbele petten’-symposium aan de Universiteit Leiden, dat onlangs werd gehouden. Ze is kritisch over veel van haar collega’s in de rechtswetenschap. En allerminst overtuigd van de ‘heilige alliantie’ tussen theorie en praktijk, vaak aangevoerd als verdediging van bijzonder hoogleraren. ‘Het is geen regel dat het de wetenschap ten goede komt.’ Als student waren veel van haar beste hoogleraren juist ‘echt’ onafhankelijk.

De Bock: ‘Om na te gaan wat er gebeurt in de ‘echte’ wereld, kunnen studenten soms beter naar bepaalde televisieprogramma’s zoals Radar kijken dan putten uit de academisch-juridische literatuur. Of zélf een keer verzeild raken in een procedure tegen de overheid.’ De invloed van ‘de Zuidas’ op de kwesties die geagendeerd worden in de rechtswetenschap is volgens haar veel te groot. ‘Voor elke hoogleraar van een van de grote kantoren zou ik daar tegenover ook een bijzonder hoogleraar willen uit de hoek van schuldenaren, de Consumentenbond of de huurdersbond: de stem van de ongehoorden hoor je niet.’

Redmar Wolf: 'Het hangt van je morele kompas af hoe je met verschillende functies omgaat.' Beeld Universiteit Groningen
Redmar Wolf: 'Het hangt van je morele kompas af hoe je met verschillende functies omgaat.'Beeld Universiteit Groningen

Redmar Wolf, hoogleraar belastingrecht (Rijksuniversiteit Groningen) / belastingadviseur Baker McKenzie

Redmar Wolf (55) vervult functies in de wetenschap, het bedrijfsleven en de rechterlijke macht. Hij is namelijk ook nog raadsheer-plaatsvervanger aan het hof Arnhem-Leeuwarden. Een ‘multi-petter’ dus. ‘Mensen vinden het vaak fijn om anderen in hokjes te plaatsen’, zegt Wolf, die erkent dat mensen zoals hij soms met scepsis tegemoet worden getreden. ‘Maar het hangt van je morele kompas af hoe je met verschillende functies omgaat. Vergeet niet dat mensen met een enkele pet ook verborgen belangen kunnen hebben, bijvoorbeeld een neef die bij een bepaald bedrijf werkt.’

Zelf vindt Wolf het een ‘prettige combinatie’, vooral tegenover zijn studenten. ‘Je krijgt geen collegezaal vol door te zeggen: ‘Toen sloeg ik een pagina om en zag ik nóg een interessant wetsartikel! Nee, we hebben deze vastgoedtransacties in de praktijk meegemaakt. En we kunnen exact uitleggen hoe dat nou werkt met btw en overdrachtsbelasting voor nieuwbouw. Hoe dat overleg precies ging met de Belastingdienst.’ Wolf heeft zich nooit beperkt gevoeld in zijn meervoudige werkzaamheden. ‘Ik houd me vooral bezig met zaken als btw en overdrachtsbelasting. Dat gaat over regels uitleggen en toepassen. Ik heb nooit zo in die advieswereld gezeten, of het moeten hebben over zo min mogelijk belasting betalen.’

Meer over