Na Trump nu ook Clinton tegen vrijhandelsakkoorden

Vier vragen over Tweede tv-debat Donald Trump en Hillary Clinton zullen ook bij hun tweede debat zondag weer hun afkeer van vrijhandels verdragen belijden. Dat is uniek in de Amerikaanse verkiezingsrace. Hoe is het zover komen?

Combinatie van foto's die gemaakt werden tijdens het eerste presidentiële debat op de Hofstra-Universiteit in Hampstead op 26 september. Beeld anp
Combinatie van foto's die gemaakt werden tijdens het eerste presidentiële debat op de Hofstra-Universiteit in Hampstead op 26 september.Beeld anp

Ooit steunde Hillary Clinton vrijhandelsakkoorden. Waarom is ze van standpunt veranderd?

Vraag het aan Trump en hij claimt dat het zijn verdienste is. Toen Clinton het Trans-Pacific Partnership (TPP) vorig jaar oktober afwees was dat volgens Trump omdat ze hoorde 'wat ik erover zei, hoe slecht het was. En toen zei ze: ik kan dat debat niet winnen'.

De werkelijkheid is een slag anders. Clinton moest in de race om de Democratische nominatie afrekenen met de linkse senator Bernie Sanders. Die sprak zich tegen het verdrag uit. Clinton deed dat vervolgens ook, al had ze TPP, een akkoord met onder meer Japan, Australië en Vietnam, omstandig geprezen en zelfs 'de gouden standaard' voor handelsverdragen genoemd. Ook van haar enthousiasme voor het met Europa te sluiten TTIP, eerder door haar als 'een economische NAVO' bewierookt, is recentelijk niets meer vernomen.

Haar draai houdt vooral verband met het paaien van de electoraal zo belangrijke 'verliezers van de mondialisering'. Die zouden zo maar door Time tot 'Persoon van het Jaar' kunnen worden uitgeroepen, schertst Ferdi De Ville, een Belgische politicoloog gespecialiseerd in handelsakkoorden. 'Trump en Sanders hebben het ongenoegen van de verliezers met een megafoon versterkt.'

Waar komt die aanzwellende kritiek vandaan?

In de jaren negentig waren het vooral linkse antiglobalisten die waarschuwden tegen 'sociale dumping', milieunadelen en het vrije spel dat multinationals door handelsakkoorden zouden krijgen. Tegenwoordig ergert ook rechts, zowel in de VS als Europa, zich aan multinationals met hun fiscale ontsnappingsroutes en aan banenverlies. Trump ageert vooral tegen het sinds 1994 geldende Nafta, in zijn ogen 'het slechtste verdrag ooit', dat president Bill Clinton met Mexico en Canada overeenkwam. Naast banenverlies gaat het Trump om het keurslijf van dit soort handelsakkoorden. 'Taking back control', de slogan van het Brexit-kamp, is dan ook door hem van harte omarmd.

Wat vinden de Amerikanen van de akkoorden?

De gemiddelde Amerikaan toont zich opvallend positief. Tegenover 42 procent tegenstanders staat 50 procent van de bevolking die meent dat handelsakkoorden goed voor de VS zijn, blijkt uit een peiling van onderzoeksinstituut Pew. Dat strookt met de mening van veel Amerikaanse economen, die zeggen dat vooral consumenten en exportbedrijven profiteren. De eersten zagen hun koop- kracht toenemen door een toevloed van goedkope importproducten. En exporteurs vergrootten hun afzet.

Een meerderheid van de Amerikanen meent wel dat de akkoorden slecht zijn voor de werkgelegenheid. Republikeinse kiezers tonen zich in meerderheid tegen, sinds Trump handelsverdragen tot doelwit heeft gemaakt: 61 procent noemt ze schadelijk. Jonge kiezers en hoger opgeleiden zijn in meerderheid voor.

Wat als de volgende Amerikaanse president zich inderdaad tegen handelsakkoorden keert?

Het eerste slachtoffer wordt dan vermoedelijk het vooral voor Azië belangrijke TPP. Dat geldt als het economisch fundament onder de 'draai naar Azië' van Obama en is vooral geopolitiek van belang. Voor de zittende president is het een wezenlijk onderdeel van zijn erfenis. China en Noord-Korea zullen een verwerping van TPP uitleggen als 'een teken van zwakte', zegt minister van Buitenlandse Zaken Kerry.

Maar 'de meeste kiezers denken aan banen en lonen, niet aan de verhouding tussen de Chinese invloed en die van ons in Azië', zei de Democratische verkiezingsonderzoeker Geoff Garin onlangs in The New York Times. In dat licht moet Clintons uitgesproken standpunt worden begrepen. 'Ik ben nu tegen TPP, ik zal het zijn na de verkiezingen en ik zal het zijn als ik president ben'.

Niet iedereen is onder de indruk van haar stelligheid. Zo stelt de vermaarde onderhandelaar Mickey Kantor, bekend van Nafta, dat Clinton de TPP-brokstukken toch weer zal moeten lijmen: 'Als VS hebben we nog nooit een handelsakkoord niet geratificeerd dat we eerder hadden gesloten.'

Wordt daarentegen Trump president dan gaat Clingendael-expert Peter van Ham uit van het einde van TPP. En of het nu Trump of Clinton wordt, voor het met de EU te sluiten TTIP-akkoord ziet hij het somber in. Ook vanwege de weerstand in Europa noemt hij dat 'op sterven na dood'.

Meer over