columnpeter de waard

Moeten we terug naar de 10-urige werkdag in plaats van vooruit naar de gedroomde 5-urige?

null Beeld

In 2013 schokte de universiteit van Oxford de wereld met de studie Impacts of Future Technology, waarin werd voorspeld dat de helft van de banen zou verdwijnen. Op dat moment was de werkloosheid in Nederland 8,3 procent en in andere EU-landen nog hoger.

Gewaarschuwd werd dat dit pas het begin was. Als gevolg van robotisering en digitalisering dreigde een banenapocalyps. Computers, 3D-printers en robots zouden niet alleen ­fabrieken, boekwinkels en postbodes wegconcurreren, maar ook auto’s besturen, diagnoses stellen, operaties uitvoeren en huizen bouwen.

The Economist, het kerkboek van de elite, zette er een stempel van goedkeuring op, waarna het meteen een eigen leven ging leiden. Een jaar later verscheen de bestseller The Second Machine Age van Erik Brynjolfsson en Andrew McAfee van het Massachusetts Institute of Technology. Hierin werd gezegd dat machines er behalve met het werk ook met de kennis vandoor zouden gaan. De New York Times-columnisten Thomas Friedman en ­David Brooks concludeerden: ‘Mensen zijn steeds minder nodig’. Futurologen voorspelden: in 2030 gaat de laatste ongeschoolde werknemer met pensioen, in 2040 krijgt de laatste hoogopgeleide werknemer een gouden handdruk. En in 2050 zal de állerlaatste topwetenschapper zich aan zijn hobby’s kunnen gaan wijden.

Basisinkomen

Internationaal leidde dat tot een debat over de invoering van een basisinkomen. Mensen zouden in de toekomst geen werk meer kunnen vinden, zodat machines de mensheid maar moesten gaan onderhouden.

Het is nu bijna tien jaar geleden dat deze droomwereld – of dit onheilsscenario – het licht zag. En in plaats van dat mensen overbodig zijn geworden zijn ze nooit zo hard nodig geweest. In plaats van dat het aantal banen afneemt, neemt het toe. Deze week meldde het CBS dat eind juni 327 duizend vacatures open stonden, 82 duizend meer dan eind maart. Nog nooit is er in een kwartaal zo’n grote toename geweest. Voor het eerst sinds het CBS begon te meten zijn er nu meer vacatures dan werklozen. Dezelfde dag meldde het Office for National Statistics, het Britse CBS, dat het aantal vacatures ondanks de Brexit was gestegen tot 953 duizend. De pandemie lijkt tot een mondiale banenexplosie te hebben geleid, terwijl iedereen het omgekeerde verwachtte.

Er hebben nog nooit zoveel mensen in het arbeidsproces gezeten en nog zijn er in de zorg, de ict, het onderwijs, de bouw, de horeca en de politie nijpende tekorten. Of de pensioengerechtigde leeftijd moet worden verhoogd of de 10-urige werkdag moet in ere worden hersteld in plaats van de gedroomde 5-urige werkdag.

Patiënten in ziekenhuizen willen geen robot aan hun bed, maar een mens die empathie toont. Een cappuccino uit handen van een persoon is lekkerder. En soms wil je iemand van de bank spreken in plaats van een knop indrukken.

Meer over