Mkb'ers krijgen compensatie voor schade rentederivaten

De commissie is eruit: álle mkb'ers die schade hebben door dubieuze renteswaps, krijgen hun verlies deels terug van de bank. Een doorbraak, zo lijkt het, maar niemand is het eens.

Minister Dijsselbloem van Financiën. Beeld anp
Minister Dijsselbloem van Financiën.Beeld anp

Een door minister Jeroen Dijsselbloem ingestelde derivatencommissie heeft vooralsnog geen einde kunnen maken aan de onrust over veel te dure rentederivaten, zogenoemde renteswaps, die zes banken mkb-ondernemers in de maag hebben gesplitst.

Zulke rentecontracten dienden als verzekering tegen het risico van een rentestijging. Mkb-bedrijven lenen vaak miljoenen bij de bank die ze pas na vele jaren terugbetalen. Als de variabele rente op die leningen tijdens de looptijd van de lening verdubbelt, kunnen bedrijven in betalingsproblemen komen. Met rentederivaten kan een ondernemer dat risico afdekken. Maar de banken vertelden veel ondernemers (winkeliers, landbouwers, binnenschippers) er niet bij dat ze bij een rentedaling enorm moesten bijbetalen. Met een rentedaling hielden banken nauwelijks rekening, omdat de rente al zo laag was. Helaas voor de mkb'ers is de rente na 2005 alleen maar verder gedaald. Ondernemers met renteswaps hebben daardoor veel schade geleden, die niet zelden in de miljoenen loopt.

De derivatencommissie van Dijsselbloem moest een oplossing aandragen waar zowel banken als gedupeerden mee kunnen leven. Gisteren stelde de commissie voor alle circa 16 duizend mkb'ers die sinds 2005 zulke contracten hebben afgesloten een schadevergoeding van 20 procent van de rentekosten te geven, met een maximum van 100 duizend euro. Voor exotische derivatenconstructies (voor mkb'ers onbegrijpelijke swaps) geldt een vergoeding van 100 procent. Ook de kosten van niet aangekondigde rente-opslagen worden 100 procent vergoed.

Dit voorstel kost de betrokken banken ruim 1 miljard euro. Vier banken (ABN Amro, ING, SNS en Van Lanschot) hebben al ingestemd met de nieuwe compensatieregeling. Van deze vier heeft ABN Amro meteen een extra verlies van 360 miljoen euro genomen, bovenop de 121 miljoen euro die eerder al opzij was gezet. ING verwacht een tegenvaller van 150 miljoen euro, als aanvulling op een eerdere stroppenpot van 100 miljoen. Van Lanschot reserveert 9 miljoen euro voor de compensatieregeling.

Hoe werkt een renteswap?

Een bedrijf wil bij de bank 1 miljoen euro lenen voor de aankoop van een nieuwe machine. Over acht jaar zal het bedrijf de lening kunnen terugbetalen. Alleen schommelt de rente nogal. Het bedrijf wil niet het risico lopen dat de rente op deze lening - nu 3 procent - over twee jaar misschien is gestegen tot 6 procent. Dan zou het bedrijf in acute problemen kunnen komen. Daarom wordt in overleg met de bank besloten tot een zogenoemde renteswap (letterlijk: ruil). Hierbij betaalt het bedrijf een vaste rente aan de bank: bijvoorbeeld 5 procent plus een opslag van 1,5 procent. Tegelijkertijd krijgt het bedrijf de variabele rente terug van de bank: bijvoorbeeld een tarief van 2,3 procent. Als de variabele rente stijgt tot 4,5 procent heeft het bedrijf een voordeel, als die echter daalt tot 1 procent of nog lager (en dat is de laatste jaar veelvuldig gebeurd) dan moet de ondernemer flink bijlappen. De bank dekt het swapcontract weer af met een tegenovergestelde transactie.

De overige twee banken (Rabobank en Deutsche Bank) beraden zich nog. Rabobank, die de meeste derivaten heeft uitstaan (9.500bij 8.000 klanten), zegt 'de schade te willen vergoeden die klanten door toedoen van de bank hebben geleden'. De woordvoerder: 'We hebben moeite met twee punten in de herstelregeling. Ten eerste gaat de vergoeding naar álle mensen die een swapcontract hebben afgesloten, ook naar degenen die er geen nadeel maar voordeel bij hebben gehad. Daarnaast zijn er ook mkb'ers die dezelfde hoge rente hebben betaald, maar dan zonder swap. Zij krijgen geen compensatie. Dat is toch vreemd.'

Twee stichtingen die de belangen van de mkb-ondernemers behartigen, leggen zich ook niet neer bij het voorstel. Zij vinden de genoegdoening veel te laag. Daartoe behoren Claim Participants van Bert Mouthaan en Stichting Swapschade van Pieter Lakeman.

Rutger Schimmelpenninck, een van de commissieleden, sprak tijdens een toelichting in het Holiday Inn-hotel in Amsterdam van 'een goede en evenwichtige oplossing'. Zo zijn de compensaties eenvoudig uit te rekenen en zal geen individuele toetsing hoeven plaats te vinden. 'Het vergt financiële offers van de banken, maar hopelijk wordt hiermee de rust hersteld.'

Individueel bewijs

Voordat de commissie haar werk had gedaan, moest elke mkb'er met een renteswap individueel bij de rechter aantonen dat hij verkeerd was voorgelicht door de bank om aanspraak te maken op een schadevergoeding. Nu is er dus een generieke regeling voor álle mkb'ers met renteswaps.

Schimmelpenninck en de andere commissieleden, Ben Knüppe en Theo Kocken, wilden niet uitleggen hoe zij zijn uitgekomen op een compensatie van 20 procent. 'Dit is het resultaat van lange afwegingen.' Maar de illusie dat de kous hiermee af is, duurde maar kort. Mouthaan en Lakeman - die tot verontwaardiging van de commissieleden zichzelf hadden uitgenodigd voor de persconferentie - maakten meteen korte metten met het compensatievoorstel. 'Veel te weinig. Minister Dijsselbloem heeft gepleit voor een ruimhartige vergoeding. Dat is dit absoluut niet. In Groot-Brittannië is 100 procent vergoed', aldus Mouthaan. Lakeman zei: 'Er is geen sprake van compensatie van de opgelopen schade. Er wordt slechts voorgesteld een zeer beperkt percentage van de geleden schade te vergoeden. Het dossier renteswap zal met dit rapport waarschijnlijk niet gesloten zijn.'

Minister Dijsselbloem toonde zich wel tevreden. Hij zei gisteren dat de voorgestelde oplossing 'recht doet aan de belangen van de ondernemers'. Dijsselbloem riep Rabobank en Deutsche Bank op zich alsnog aan de regeling te conformeren. De commissie heeft goede hoop dat ze dit ook zullen doen. Schimmelpenninck: 'De regeling is niet afgewezen. Ze hebben ons laten weten dat ze meer tijd nodig hebben.'

'Ik heb tonnen verloren door het renteproduct'

Een rentederivaat was volgens de Rabobank de veiligste keuze. Totdat het misging. Aart Bout (54), rijwielhandelaar in Huizen: 'Het vreet aan je.'

Meer over