Analyse

Miljarden zat voor alle plannen, maar is er wel personeel?

Verbouwing van een verzorgingstehuis in Beekbergen. Het aanstaande kabinet heeft grootste bouwplannen, maar er is een tekort aan personeel. Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant
Verbouwing van een verzorgingstehuis in Beekbergen. Het aanstaande kabinet heeft grootste bouwplannen, maar er is een tekort aan personeel.Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

Woningbouw, kinderopvang, onderwijs – Rutte IV wil er flink voor in de buidel tasten. Terwijl de arbeidsmarkt krapper is dan ooit. Waar moeten de nodige handen vandaan komen?

Marieke de Ruiter

Goed nieuws kan een dag na het regeerakkoord toch ineens klinken als slecht nieuws. Dat gebeurde donderdag toen het Centraal Bureau voor de Statistiek bekendmaakte dat het aantal werklozen in november opnieuw is gedaald. Nog nooit was de arbeidsmarkt zo krap: op 126 vacatures zijn nu 100 werklozen.

Daarmee lijkt het personeelstekort de achilleshiel van de ambitieuze plannen van het kabinet te worden. Want miljarden zijn er genoeg om de huizen te bouwen en kinderen op te vangen, maar waar vindt Rutte IV de mensen?

Alvast een lichtpuntje: ze zijn niet op. Nog altijd staan ruim een miljoen Nederlanders aan de kant, onder wie arbeidsbeperkten, die (meer) zouden willen werken. Maar het probleem is volgens hoogleraar arbeidseconomie Joop Schippers dat niet iedereen direct inzetbaar is. ‘Iemand in een rolstoel kun je niet het dak op sturen om zonnepanelen te leggen, en een oudere werkloze is misschien niet geschikt voor gevechtstaken bij defensie.’

Volgens Schippers kan het kabinet niet ‘vanaf een Haags bureau’ bedenken hoe zij wel aan het werk komen, maar moet het werkgevers ervan doordringen dit te doen. ‘Door bevolkingsgroei waren de afgelopen halve eeuw altijd werkenden beschikbaar. Werkgevers konden daardoor vooral investeren in marketing, nu moeten ze investeren in personeelsvoorziening.’

Onbenut talent

Volgens arbeidsmarktdeskundige Rob Witjes van het UWV kunnen bedrijven ruimte voor onbenut talent creëren door het eigen personeel te laten doorontwikkelen. ‘Dus als er een nieuwe allround-monteur wordt gezocht, moet eerst worden gekeken naar de leerling-monteur zodat die kan opklimmen en er aan de basis ruimte ontstaat voor een nieuwe leerling-monteur.’

Bovendien moet het mbo volgens Witjes meer worden gekoesterd. De lijst met krapteberoepen van het UWV wordt namelijk aangevoerd door mbo-vacatures voor elektriciens, monteurs en verpleegkundigen. In het regeerakkoord zegt het kabinet dat te willen doen, onder meer door te zorgen dat elke mbo-student een stageplek krijgt.

Hoe mooi die oplossingen ook klinken: je kunt er de komende vier jaar waarschijnlijk geen tienduizenden huizen mee bouwen. ‘Een quick fix is er niet’, stelt hoogleraar arbeidsmarkt Ton Wilthagen dan ook. Al ziet hij nog wel wat laaghangend fruit. ‘Werkgevers kunnen bijvoorbeeld morgen in gesprek gaan met personeel dat in deeltijd werkt om te vragen of zij meer uren willen werken.’

Arbeidsmigratie

Gratis kinderopvang kan ouders de mogelijkheid geven om meer te werken, mits de opvang ook bemensd kan worden – want dáár zijn de tekorten nu helemaal nijpend. Ook het kabinetsvoornemen om arbeidsmigratie meer te stimuleren, kan volgens Wilthagen een snelle manier zijn om meer mensen te werven. ‘Maar dat is politiek gezien niet het populairste middel.’

Nog zo’n omstreden manier om op korte termijn werkenden vrij te maken is door per direct te stoppen met de coronasteun. Deze week maakte het kabinet bekend miljardenregelingen als de loonsubsidie (NOW) tot het eerste kwartaal van 2022 te verlengen. Daardoor is de economie bevroren en zitten duizenden werknemers wederom doorbetaald op de bank terwijl andere sectoren staan te springen om personeel.

Hoewel Wilthagen niet vindt dat er eindeloos moet worden gesteund, is hij er geen voorstander van nu te stoppen. Als de vorige lockdown iets heeft bewezen, is het immers wel dat een krimpsector als de horeca binnen de kortste keren weer een groeisector kan zijn. ‘En als al het personeel dan is overgestapt naar het onderwijs, hebben we straks geen plek meer om bij te komen en te proosten op al die volbrachte opgaves uit het regeerakkoord.’

Meer over