Milieuvriendelijk bootje loopt gesmeerd

Alle motorboten en binnenvaartschepen samen lekken per jaar een enorme sloot moeilijk afbreekbare smeerolie en schroefasvet in het water. Milieuvriendelijke alternatieven zijn inmiddels in opmars....

BINNENKORT begint het watersportseizoen. Duizenden jachten en kleinere bootjes zullen hun overwinteringsplaats verlaten en massaal de Nederlandse binnenwateren en meren gaan bevaren. Deze schepen beschikken meestal over een tweetakt buitenboordmotor met schroefas.

Om de motor draaiende te houden, moet worden gesmeerd met olie, die deels weglekt, en de schroefas moet ingevet blijven.

Dat vet is niets meer dan met zeep of zout verdikte olie. Gestaag lekt elk schip kleine porties daarvan uit de koker van de schroefas. Het vet verspreidt zich in het water of zinkt naar de bodem.

Olie en vet lossen niet op in water, breken slecht af en kunnen, afhankelijk van de precieze samenstelling, giftig zijn voor het bodem- en waterleven. Watervlooien of algen kunnen het loodje leggen, terwijl in hogere concentraties ook vissen risico lopen. De olieverontreiniging kan ook de drinkwaterwinning in gevaar brengen. Zeer geringe hoeveelheden van de smeermiddelen, of afbraakproducten daarvan, hebben al effect op de smaak van water.

Volgens het ministerie van VROM kan een deel van de smeermiddelen gemakkelijk worden vervangen door milieuvriendelijker alternatieven. Vooral de uit koolzaad gewonnen raapzaadolie spreekt tot de verbeelding. 'Deze smeerolie breekt snel af en is niet giftig', zegt VROM-ambtenaar ing. F. Werring. 'Ook olie die is gemaakt van synthetische esters, is milieuvriendelijker dan de smeermiddelen op basis van minerale olie.'

Volgens hem zijn deze alternatieven bezig aan een gestage opmars. 'De markt is er kennelijk rijp voor, niet alleen bij een groeiende groep amateurs, maar ook in de professionele binnenvaart.' De binnenvaart is grootverbruiker van smeermiddelen, die vaak worden gemaakt uit afgewerkte olie. Vermengd met metaalzouten levert de olie ook geschikt vet. Daarvan verbruiken oude binnenvaartschepen zo'n twee kilogram per dag. Door een slechte asafdichting verdwijnt die hoeveelheid deels in het water. Het schroefasvet in de binnenvaartschepen bevat bovendien een flinke dosis lood om het lagermateriaal van de schroefas te smeren. Het vormt een slijpvlak tussen de draaiende stalen lagers.

Ook in de beroepsvaart dringen langzaam maar zeker meer milieuvriendelijke alternatieven door. Voor raapolie zijn de schippers huiverig. Het heeft de neiging om bij hogere temperaturen te vervormen tot een lijmachtige spul, waardoor de schroefas vast kan lopen. Synthetische esters hebben dat nadeel vermoedelijk niet. Daarnaast werkt de branche aan verbetering van de schroefafdichting, waardoor er minder vet weglekt.

Er bestaan zelfs schroefassen die in het geheel geen olie of vet meer nodig hebben. 'Deze zogeheten watergesmeerde systemen winnen terrein in de toch wat conservatieve wereld van de binnenvaartschippers', constateert R. Weekhout, onderzoeksmedewerker bij de Stichting Scheepsafvalstoffen Binnenvaart in Rotterdam.

'In de nieuwere schroefassen zijn de lagers vervaardigd van kunststof. Die kunnen worden gesmeerd met water. De mogelijkheid om de investeringen voor de milieuvriendelijke alternatieven vervroegd af te schrijven, speelt bij de ontwikkeling daarvan zeker een rol', aldus Weekhout. Zijn organisatie beheert het netwerk van bedrijven dat het olie- en vethoudend afvalwater van de binnenvaartschepen beoogt in te zamelen en te verwerken.

Directeur P. Steenaard van Van Meeuwen Smeertechnieken in Weesp voegt nog een alternatief toe dat vooral voor de pleziervaart van belang kan zijn. Olie op basis van polyglycol heeft volgens hem dezelfde snelle afbraaktijd als de plantaardige smeermiddelen, maar doordat het in water oplosbaar is, ontstaan geen olievlekken op het water.

'De alternatieven zijn wel iets duurder dan de normale smeermiddelen. De prijs kan eventueel zakken bij een groeiend marktaandeel. Wellicht komt dat in zicht wanneer later dit jaar een milieukeurmerk aan de meest milieuvriendelijke middelen wordt toegekend.'

René Didde

Meer over