REPORTAGE

'Mij wordt het ondernemen onmogelijk gemaakt'

Iedere schilder komt in het pensioen fonds, of hij nu werknemer is of ondernemer. Gek misschien, maar zo is het al sinds de jaren vijftig.

John Kars, zzp'er in onmin met het pensioenfonds. Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant
John Kars, zzp'er in onmin met het pensioenfonds.Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

'Je wordt als ondernemer tegen je zin lid gemaakt van een pensioenfonds. Met als resultaat dat ik nu schulden heb en ben gestopt met mijn klussenbedrijf. Ongehoord dat zoiets kan. Ik verdiende misschien niet veel, maar ik kon ervan rondkomen en kluste met veel plezier.'

Zelfstandige zonder personeel John Kars (54) leeft sinds 2012 in onmin met het pensioenfonds voor schilders. Dat had hem in 2012 'ontdekt'. Kars werd aangeslagen voor zesduizend euro, vier jaar aan nog te betalen pensioenpremie. Hij is woedend. 'Mij wordt het ondernemen onmogelijk gemaakt.'

Verplicht meedoen

Maar het pensioenfonds staat in z'n recht. Werkgevers en vakbonden in de sector voor het schilders-, afwerkings- en glaszetbedrijf hebben afgesproken dat iedereen die voor meer dan de helft van zijn tijd in de sector werkt, verplicht meedoet aan het pensioenfonds BPF Schilders. Deze regeling bestaat al sinds 1951 en is goedgekeurd door het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid.

Deze afspraak is tamelijk uniek. Naast de schilders zijn het vooral vrije beroepsbeoefenaren als notarissen, actuarissen, tandartsen, artsen, apothekers, verloskundigen en advocaten die verplicht meedoen aan een beroepspensioenfonds. (verbetering 13/03: Er was voor hen een verplicht nabestaandenpensioen. Dat is sinds 2001 opgeheven) De premie die de zzp'er betaalt varieert, want hangt af van wat een kleine zelfstandige omzet. Daarnaast bouwt hij in vergelijking met een werknemer minder op, omdat er geen meebetalende werkgever is.

Het lijkt misschien tegenstrijdig om ondernemers te verplichten pensioen op te bouwen, zegt Rob Brink namens BPF Schilders. 'Maar het is om oneerlijke concurrentie tussen bedrijven en werkenden tegen te gaan. Wie geen pensioen opbouwt, ondermijnt de positie van werknemers die dat wel moeten doen. Dat speelde in onze sector blijkbaar al in de jaren vijftig. Enkele tientallen zzp'ers per jaar sturen we een naheffing; dat mag tot vijf jaar terug.'

Tienduizend zzp'ers

Van de dertigduizend actieve deelnemers in het pensioen zijn er tienduizend zzp'er. 'Veel van hen zijn voormalige werknemers uit de sector', zegt Brink.

Het wekt verbazing dat vakbonden en werkgevers deze verplichting voor zzp'ers niet in meer sectoren afspreken, zegt cao-deskundige Harry Vogels. 'Sommige zzp'ers komen nu misschien op een heel ruwe manier in aanraking met het pensioenfonds, maar er zijn meer sectoren die last hebben van oneerlijke concurrentie en schijnzelfstandigheid. Bijvoorbeeld in de bouw, de zorg en het onderwijs.'

Met de opkomst van de zzp'er laait ook het debat op over hun positie in de sociale zekerheid. Van de 1,2 miljoen kleine zelfstandigen doet naar schatting een kwart tot de helft mee aan een aanvullende pensioenregeling. Slechts eenderde van de zzp'ers is verzekerd tegen ziekte en arbeidsongeschiktheid.

Armoedegrens

Belangrijkste reden om dat niet te doen: zo'n verzekering is te duur. Een kwart van de zzp'ers komt niet boven de armoedegrens van 10 duizend euro, zei de fiscus in 2011 in een overleg met zzp-organisaties. Dit zouden bijna altijd ex-werknemers zijn, soms door hun ex-werkgever richting 'ondernemerschap' gedwongen.

Het is volgens de vakbonden niet gemakkelijk ook voor kleine zelfstandigen afspraken te maken. 'Ondernemers mogen geen prijsafspraken maken, maar zzp'ers zouden gebaat zijn bij minimumtarieven. Dan verdienen ze wel genoeg om een verzekering af te sluiten en een pensioenregeling te treffen', zegt Harrie Lindelauff van de FNV.

Werkgevers houden discussies over regelingen voor zzp'ers vaak af, zegt Piet Fortuin, cao-coördinator van het CNV. 'Ondertussen zijn de tarieven daardoor soms zo laag dat zzp'ers veel goedkoper zijn dan vast personeel, maar ondertussen kunnen ze zich niet verzekeren.'

De werkgevers zijn helemaal niet zo onwillig, zegt Jannes van der Velde namens werkgeversorganisatie AWVN. 'We willen juist een brede pensioenregeling voor alle werkenden, dus ook voor zzp'ers. Ook wij zien dat er problemen zijn aan de onderkant van de arbeidsmarkt, waar zzp'ers vaak niet in staat zijn zich te verzekeren. Maar opdrachtgevers zitten ook klem. Ze prijzen zich uit de markt als ze de tarieven in één keer verhogen.'

Moed der wanhoop

Vooral zzp-organisaties zien niets in een verplicht pensioen. 'Voor ondernemers zijn er andere manieren om hun oudedagsvoorziening te regelen', zegt Maarten Post, voorzitter van ZZP Nederland, een belangenorganisatie van dertigduizend kleine zelfstandigen. Een ander bezwaar van ZZP Nederland: 'Wat in de schilders-cao is afgesproken, dient vooral om de werknemers te beschermen. Als je als werknemer hebt meebetaald aan het prepensioen, raak je die rechten kwijt als je daarna doorgaat als zzp'er ', zegt Post.

Kars is met de moed der wanhoop een 'handelsonderneming' begonnen. 'Ik rijd een bestelling weg, doe een klus voor iemand. Dat valt niet mee. Vorige week was ik drie dagen bezig en dat leverde me acht uur werk op. Dan heb ik 280 euro verdiend in vier dagen.'

Zijn laatste belastingaanslag komt op tafel: iets meer dan 17 duizend euro bruto. 'Ik verdien nu de helft. Ik heb van mijn kinderen geld moeten lenen om dat verplichte pensioen te betalen. Voor het eerst in mijn leven sta ik rood bij de bank. Met dank aan het pensioenfonds.'

Meer over