'Met gesjoemel in de autobranche doe je meer kwaad dan goed'

Bij de inspecties rondom de autoproductie is sinds het Volkswagenschandaal snel bijgeleerd. Wat bedrijven zelf opgeven over uitstoot wordt niet meer vertrouwd, de testrijders van de RDW willen alles zelf meten. In Lelystad bijvoorbeeld.

Remco Andersen
Inspecteur Harrie de Louweren installeert testapparatuur in een personenauto op het testcircuit van de RDW in Lelystad. Beeld Raymond Rutting
Inspecteur Harrie de Louweren installeert testapparatuur in een personenauto op het testcircuit van de RDW in Lelystad.Beeld Raymond Rutting

Boven het testcircuit van de Rijksdienst voor het Wegverkeer (RDW) in Lelystad hangt een penetrante brandlucht, rond de testauto strekt zich een wolk met viezigheid uit. Vanaf de achterbank fluistert testrijder Harrie de Louweren als instructeur richting de voorstoel van de potentiële sjoemeldiesel. 'Langzaam versnellen, blijf tussen de witte lijnen op het scherm, trek op tot 15 kilometer per uur en hou hem daar. Ik praat je bij.'

Start, stoppen, ronken en remmen: op het circuit van de RDW in Lelystad, aan het oog onttrokken doordat het zo diep in de velden ligt, hort en stoot een team testrijders over het asfalt op zoek naar nieuwe sjoemeldiesels. De rit is ontworpen om onder meer stadsverkeer na te bootsen. Een enorme wolk stikstofoxiden (NOx), de milieuvervuilende gassen die Volkswagen met gemanipuleerde software probeerde weg te sjoemelen, blijft vooralsnog uit; de stank is afkomstig van een remmentest door een vrachtwagen elders op de baan.

Het schandaal met de diesels van Volkswagen, als gevolg waarvan de autobranche tientallen miljarden aan beurswaarde zag verdampen, heeft ook de testrijders in Lelystad aardig wat werk bezorgd. Toen bekend werd dat Volkswagen de software van sommige modellen zo had ingesteld dat uitstoot tijdens de testcyclus fors lager was dan bij normaal gebruik, stuurde de RDW een brief naar fabrikanten van wie dieselauto's eerder door de testrijders uit Lelystad waren goedgekeurd: zit er in jullie auto's soms ook sjoemelsoftware?

'Alle 22 zeiden ze: wij hebben die defeat devices (technische term voor de sjoemelsoftware, red.) niet gebruikt,' zegt manager Toelating en Toezicht Paul Dietz. 'Maar ja, Volkswagen heeft alles wel even in een ander perspectief geplaatst.' Dus besloot de RDW zo'n dertig tot veertig al goedgekeurde modellen te onderwerpen aan een nieuw, rigoureus testprogramma - want dankzij Volkswagen en een gelukkig toeval, weet de RDW nu precies waar ze moeten zoeken.

Grijs gebied

Dat toeval staat schuldbewust aan de andere kant van de reusachtige asfaltbaan in het gras: een witte Volkswagen Caddy bestelauto met een RDW-sticker erop die al jaren dienst doet als interne wegenwachtauto en te hulp schiet als ergens op de testbaan een auto met panne kampt. Toen eind vorig jaar de lijst met Volkswagen-sjoemelauto's het daglicht zag, keek men in Lelystad uit het raam, zag het nietsvermoedende autootje en dacht: verrek, wij hebben er hier zo eentje staan. Stuk uitlaat eruit, NOx-sensoren eronder, en de trouwe Caddy veranderde op de testbaan van figurant tot hoofdrolspeler.

Testritten met de Caddy hielpen de RDW precies uit te vogelen hoe de frauduleuze software van Volkswagen werkt. Ze ontwikkelden een testmodel, waarmee ze hopen vergelijkbaar gerotzooi van andere autofabrikanten op te sporen. Want wat bleek: als de RDW-testrijder de Caddy nauwgezet door de testcyclus loodst die een stadsrit simuleert, is de uitstoot van stikstofoxiden (NOx) minimaal: sjoemelsoftware aan. Maar rijd de testchauffeur twee kilometer harder of voert hij de test exact hetzelfde maar in omgekeerde volgorde uit, dan is de vervuiling ineens vijf keer zo hoog: sjoemelsoftware uit. 'Alsof een schakelaar omgaat', zegt manager Dietz. 'We horen nog net geen klik-klak.'

Bijkomend voordeel van het Volkswagenschandaal is nieuwe aandacht voor het enorme grijze gebied waarin autofabrikanten met hun emissienormen opereren. Volkswagen is tot zover de enige die regelrecht fraude pleegde, maar vrijwel iedere fabrikant rommelt subtiel met de reinigingssystemen als de auto het testlab heeft verlaten.

'Het doel van de regelgeving rond de meting van zo'n nieuw voertuig is dat het íets zegt over wat hij in de praktijk doet', zegt Dietz. 'Daar zijn we namelijk eerder de verbinding kwijtgeraakt.'

Zo blijkt er toch nog een positieve noot te vinden rondom het kostbare Volkswagenschandaal. Vanaf 2017 worden praktijktests - Real Driving Emissions-tests (RDE's) - verplicht voor nieuwe autotypen, waarbij naast het laboratoriumonderzoek auto's voortaan ook worden getest op hun daadwerkelijke uitstoot bij normaal gebruik. Zonder de druk van het Volkswagenschandaal had het waarschijnlijk jaren langer geduurd voordat de RDE-test was ingevoerd.

In Lelystad zijn ze alvast begonnen met hun eigen praktijktest, en rijden nu eindeloos rondjes op zoek naar een nieuwe boosdoener. Een laptop op de passagiersstoel geeft met een voorbij rollende grafiek aan of je exact volgens het testprogramma rijdt. Dietz merkt op dat autofabrikanten testrijders in dienst hebben die precies aan de binnenkant van de marge kunnen blijven zitten, om weer een paar gram uitstoot eraf te schaven. Testrijder Harrie de Louweren weet zelfs van een fabrikant die uitsluitend vrouwen met sokken inzet. 'Die schijnen dat toch iets preciezer te kunnen dan mannen,' lacht hij. 'Een soort fingerspitzengefühl, maar dan in hun tenen.'

Inspecteur Harrie de Louweren test een personenauto op het testcircuit van de RDW in Lelystad. Beeld Raymond Rutting
Inspecteur Harrie de Louweren test een personenauto op het testcircuit van de RDW in Lelystad.Beeld Raymond Rutting

Beurswaarde verdampt

Zo lijkt het net een computerspelletje, maar er staat een hoop op het spel. In het spoor van het Volkswagen-schandaal verdampten tientallen miljarden euro's aan beurswaarde van autofabrikanten. Er waren invallen bij een handvol verdachte automerken in diverse landen, er werd onthuld dat Mitsubishi al decennialang sjoemelt met het brandstofverbruik, er waren verdenkingen jegens Opel. Renault, dat vooralsnog nergens van is beschuldigd, raakte in januari kortstondig 5 miljard van zijn beurswaarde kwijt na een politie-inval; de koers herstelde zich maar gedeeltelijk toen bewijzen voor fraude uitbleven.

De RDW houdt dan ook stijf de kaken op elkaar over de resultaten tot nu toe; de testauto's zijn onschuldig totdat het tegendeel is bewezen is. Bovendien zijn de tests puur uit voorzorg; deze auto's kwamen via de RDW op de weg en net als in andere landen kijkt men de boel nu nog eens extra goed na. Halverwege het jaar komt er een rapport voor het ministerie van Infrastructuur en Milieu, en tot die tijd ontwijkt testverantwoordelijke Paul Dietz behendig alle vragen over testresultaten.

Engeland, Frankrijk en Duitsland hebben de uitkomsten van hun testprogramma's al gepubliceerd. daar werden geen nieuwe sjoemelauto's gevonden. 'Dus statistisch is de kans klein dat het bij ons wel gebeurt', grapt Dietz. Wordt er niets gevonden, dan komt het tumult rondom fraude in de autobranche misschien weer wat tot rust, met als blijvend resultaat de versnelde invoering van meer praktijkgerichte toelatingseisen voor dieselauto's en - hopelijk - een hernieuwd besef in de autobranche dat gesjoemel met de uitstoot je uiteindelijk meer kwaad doet dan goed.

En zo kan de Caddy, weer gedegradeerd tot lokaal dienstautootje, toch nog met enige trots over de baan.

Meer over