'Met de billen bloot voor bijzondere bijstand? Dat nooit'

Veel ouderen leven op de grens van armoede. Alleen AOW is niet genoeg. Het zevende artikel in een serie over de houdbaarheid en rechtvaardigheid van collectieve regelingen....

Zijn grootste angst is dat zijn acht jaar jongere vrouw met grote schulden achterblijft als hij 'eruit stapt'. Die ontstaan al snel, vermoedt hij. Bijvoorbeeld als de oude wasmachine het begeeft. 'Dan moet ik geld lenen. Als ik vervolgens twee weken later sterf, zit mijn vrouw daar maar mooi mee.' De laatste jaren is hij zijn wederhelft financieel aan 'het instrueren', zodat ze het straks in haar eentje met het krappe budget kan volhouden.

Een grote groep ouderen heeft het financieel ruim. Door de gestegen huizenprijzen en een goed gepland pensioen is de gemiddelde 65-plusser er de afgelopen jaren 14 procent op vooruit gegaan. Voor één op de tien gepensioneerden geldt dat echter niet: ruim 200 duizend ouderen krijgen alleen AOW of een klein aanvullend pensioen. Veel bejaarden leven daarmee rond de armoedegrens.

'Dat ik geen pensioen heb opgebouwd is natuurlijk dom', zegt oud-fotograaf Kuijpers. Hij dacht niet aan later. 'Alleen ambtenaren en werknemers bij grote bedrijven hadden die zaakjes voor elkaar.' Maar Kuijpers was zelfstandig ondernemer. 'De centjes gingen op aan de studie voor mijn vijf dochters.'

Hij noemt het zijn eigen schuld dat hij alleen AOW heeft. 'Maar ik had nooit gedacht dat de overheid ons zo krap zou zetten en afknijpen.' Binnenkort ontvangt Kuijpers maandelijks twaalf euro minder aan huursubsidie. De huur van zijn flatje in het Limburgse Echt gaat ondertussen weer omhoog. Ook de lokale lasten stijgen: dit jaar 7 procent. 'Gelukkig heb ik geen thuiszorg nodig', zegt hij, wijzend op de eigen bijdrage in de thuiszorg .

De overheid beknibbelt momenteel onder meer op de zorgkosten en huursubsidie. Maar, stelt de overheid, de oudere wordt via meerdere compensatieregelingen tegemoet gekomen. Zo kunnen 65-plussers geld terug krijgen via speciale fiscale aftrekposten en arme mensen kunnen een beroep doen op het potje Bijzondere Bijstand. Elke gemeente heeft daar overigens zijn eigen regels voor. Volgens de ouderenbonden is dat alles voor veel ouderen te complex. Bovendien schamen veel bejaarden zich om een beroep te doen op deze regelingen.

'Ik verdom het om naar de gemeente te stappen met al mijn giroafschriften om te bewijzen dat ik arm ben', zegt Kuijpers over het aanvragen van Bijzondere Bijstand. 'Dat nooit. Ook al ben ik mondig genoeg. Ik ga toch niet voor de gemeentebalie met mijn billen bloot voor een jufrouw van uw leeftijd.' Hij vindt dat de ambtenaren in Echt zelf kunnen inschatten dat hij 'het niet bepaald breed' heeft na jaren alleen AOW te hebben ontvangen.

In 2001 stelde het CBS dat een grote groep ouderen moeilijk rondkomt. De AOW-premie liep toen tien jaar achter op de gemiddelde koopkrachtontwikkeling, en sinds 1992 loopt deze jaarlijks een procentpunt achter. Meer dan 20 procent van de ouderen had drie jaar geleden onvoldoende geld om versleten meubelen te vervangen en een week op vakantie te gaan. Zo'n 3 procent gaf aan niet dagelijks een warme maaltijd te kunnen nuttigen. Volgens de ouderenbonden is dat aantal de laatste jaren alleen maar toegenomen.

Het taboe om over geld te praten is groot onder ouderen. 'Het is een timide groep die totaal anders redeneert dan de jongere generatie', stelt Frank van de Aa van Anbo, de bond voor 50-plussers. 'Ze hebben recht op compensatie, maar vragen dat uit schaamte en onwetendheid niet aan.' Budgetteringsinstituut Nibud bevestigt dit beeld. 'Ouderen willen niet met hun hele hebben en houden te koop lopen', aldus een woordvoerster.

Over schulden praten veel 65-plussers al helemaal niet. 'Wij merken dat de meeste ouderen al jarenlang hebben gesappeld voordat ze bij ons terechtkomen', zegt Marcel van Es van incassobureau Intrum Justitia. 'Ze vullen gaten met gaten zonder dat de buitenwereld het ziet, totdat ze niets meer hebben om mee te vullen.'

Kuijpers voelt zich ondertussen 'in de steek gelaten' door de overheid. 'Toen de AOW werd ingesteld riep Den Haag dat armoede en ouderdom nooit meer hand in hand mochten gaan. Dat gebeurt nu wel.'

Eerdere afleveringen in deze serie verschenen op 9, 12 en 23 januari, op 3 en 19 februari en op 2 maart.

Meer over