InterviewDirecteur Autoriteit Financiële Markten

‘Mensen meer laten lenen lijkt sympathiek, maar pakt onsympathiek uit voor de starters op de woningmarkt’

Laura van Geest, bestuursvoorzitter van de Autoriteit Financiële Markten.Beeld Linelle Deunk

Terwijl het aantal corona-ontslagen oploopt, kunnen huiseigenaren zich steeds dieper in de schulden steken. Toezichthouder Laura van Geest slaat alarm: de nieuwe directeur van de Autoriteit Financiële Markten vreest voor ongelukken op de hypotheekmarkt.

‘Mensen meer laten lenen lijkt sympathiek, maar pakt bijzonder onsympathiek uit voor degene voor wie het is bedoeld: de starters op de woningmarkt.’ Laura van Geest maakt van haar hart geen moordkuil. Huizenkopers die zich als vanouds weer steeds dieper in de schulden kunnen steken? Dat is vragen om problemen - zeker nu de coronacrisis om zich heen grijpt. Ze roept politici op met het oog op de verkiezingen niet te zwichten voor ‘de quick fix die geen quick fix is’.

Van Geest tuurt, gezeten voor een rode glazen wand in het AFM-kantoor aan de Vijzelgracht in Amsterdam, naar het beeldscherm. Een uitzondering, vertelt ze. ‘De meeste dagen werk ook ik thuis. Alleen het personeel dat echt niet elders kan werken is hier. Zoals de medewerkers van onze monitoring room, die de aandelenhandel in de gaten houden. Lachend: ‘Ik heb na mijn aantreden begin dit jaar zes normale weken meegemaakt. Daarna kwam de lockdown.’

Van Geest was tussen 2013 en 2020 de allereerste vrouwelijke directeur van het Centraal Planbureau (CPB), een van de belangrijkste adviescolleges voor de regering. In februari stapte ze over naar de Autoriteit Financiële Markten (AFM) en moet ze erop letten dat banken, pensioenfondsen en andere financiële partijen de belangen van hun klanten niet veronachtzamen. Wat er gebeurt als die onverantwoorde risico’s aangaan, heeft Nederland kunnen zien tijdens de vorige huizencrisis.

Net als toen moeten jongeren zich steeds dieper in de schulden steken om een woning te kopen. De gemiddelde prijs is in zes jaar gestegen van 214.000 naar 328.000 euro.

‘Wij constateren dat starters, heel begrijpelijk, toch die krappe woningmarkt op willen. In Den Haag worden allemaal plannen bedacht om ze daarmee te helpen. Veel van die maatregelen stimuleren alleen maar de vraag. Dat betekent dat de prijzen nog verder omhoog gaan. Als we eerlijk zijn, dan is het resultaat dat we daarmee de starters niet helpen, maar de mensen die al een woning hebben. Want hun huis wordt meer waard.’

Politici spannen het paard achter de wagen?

‘Wat de politiek nu doet, is olie op het vuur gooien. De risico’s dat het verkeerd gaat, nemen toe. Zeker als je beseft dat onze leennormen internationaal gezien nog steeds erg royaal zijn. Wie maximaal leent, houdt maar weinig geld over voor andere noodzakelijke uitgaven. We doen hier onderzoek naar, de eerste verkenning is al afgerond. Daaruit blijkt dat sommige huizenkopers écht de grenzen opzoeken. Als het een losse flodder zou zijn, zouden we nu niet zo hoog van de toren blazen.’

U heeft makkelijk praten. Wie moet huren in de vrije sector betaalt zich blauw…

‘Ik gun jonge mensen ook een mooie eigen woning. Maar ik maak me zorgen dat dat nu gebeurt door middel van veel meer schuldopbouw. Dan hoeft er later maar iets te gebeuren, en je zit opgezadeld met problematische schulden. Mensen verliezen hun baan in de coronacrisis. Of ze gaan scheiden - ik ben net 25 jaar getrouwd, maar niet iedereen heeft dat geluk.’

Weet u een betere oplossing?

‘De makkelijke weg is mensen meer laten lenen. Maar soms moet je als politiek de moeilijke weg durven inslaan. Dat betekent meer bouwen. En vooral ook zorgen dat er voldoende ruimte beschikbaar komt voor die nieuwe woningen. Ruimtelijke ordening is nu decentraal belegd bij provincies en gemeenten. Dat heeft de afgelopen tien jaar niet geleid tot meer aanbod. Den Haag moet hier echt meer regie pakken. Er is tot nu toe vooral gepoogd de vraag te vergemakkelijken. Dat veroorzaakt automatisch prijsstijgingen. Ik vind dat heel jammer.’

Tijdens de kredietcrisis kwamen veel mensen onder water te staan: de waarde van hun huis was lager dan hun hypotheekschuld. Om herhaling te voorkomen, moeten huizenkopers meer eigen geld meebrengen en verplicht aflossen. Dreigt die les nu alweer te worden vergeten?

‘Daar maak ik mij ongerust over, ja. Het is een soort pendulebeweging. Op dit moment zien we een opeenstapeling van maatregelen die juist tot hogere huizenschulden leiden. Het tweede inkomen telt steeds zwaarder mee - van 30 procent in 2013 naar 90 procent volgend jaar. Een studieschuld wordt juist lichter meegewogen. En wie zijn huis laat vergroenen, kan extra hypotheek krijgen. Lenen voor verduurzamen wordt in 2021 bovendien makkelijker gemaakt. Daarnaast zijn er vanuit de Tweede Kamer pleidooien voor een soepeler interpretatie van regels voor flexwerkers en zzp’ers. En ook voor ‘duurhuurders’, die soms meer dan 1000 euro huur betalen per maand, wordt aangedrongen op een uitzondering.’

Zijn Nederlandse huishoudens wel opgewassen tegen een nieuwe crisis?

‘De economie heeft een enorme klap gekregen. Maar de schade - kijk naar de werkloosheid, of de aandelenbeurs - blijft tot op heden beperkt. Vooral dankzij stevig ingrijpen van de overheid. Toch voelt het ongemakkelijk. Als stilte voor de storm. De banken hebben meer buffers. Woningeigenaren zullen dankzij maatregelen uit het verleden en de gestegen huizenprijzen minder snel onder water komen te staan. Maar als je kijkt naar de kloof tussen mensen met vaste contracten en flex en zzp, dan kun je niet anders dan constateren dat een grote groep Nederlanders heel kwetsbaar is. Op die kloof is de afgelopen periode veel gestudeerd. Maar er is nog te weinig gehandeld.’

‘Registreer studieschulden bij BKR’

Uit enquêtes blijkt dat een deel van de Nederlanders hun studieschuld verzwijgt. Op die manier kunnen ze een duurder huis kopen - ook al vallen ze als ze betrapt worden niet meer onder de Nationale Hypotheek Garantie. Dat moet stoppen, eist de AFM. ‘Het is niet zo dat hypotheekaanbieders naar het BKR in Tiel kunnen gaan en dan alle financiële informatie over hun klant vinden. Studieschulden staan daar niet vermeld. Private lease en gemeentelijke startersleningen vaak ook niet.’ De oplossing is simpel, aldus Van Geest, ook al spraken studentenorganisaties zich hier in het verleden fel tegen uit: ‘Registreer die schulden wél.’

Lees meer over de stijgende huizenprijzen

Het coronavirus lijkt vooralsnog geen effect te hebben op de gekte op de huizenmarkt. Plus: de nieuwste cijfers in drie grafieken.

Analyse: huizenkopers mogen in 2021 nóg meer lenen (en dat betekent dat de prijzen zullen stijgen)

Geldvraag: mijn huur stijgt binnenkort naar 1200 euro per maand. Moet ik nu toch gaan kopen?

Meer over