Filantropie

Melinda en Bill kent de wereld wel, maar waar blijven de gulle Nederlandse gevers?

Frank Aalderinks: ‘Het voordeel van filantropie is dat het direct vermogen vrijmaakt.’ Beeld Kiki Groot
Frank Aalderinks: ‘Het voordeel van filantropie is dat het direct vermogen vrijmaakt.’Beeld Kiki Groot

Nu de coronacrisis de ongelijkheid verder verdiept, is het nodig dat Nederlandse rijken openlijk zeggen dat ze een deel van hun vermogen aan goede doelen geven, stelt Frank Aalderinks, hoofd filantropie van ABN Amro Mees Pierson. ‘Dit is dé kans voor rijken om iets te betekenen voor de samenleving.’

Het gaat goed met de rijken in Nederland. Het aantal miljonairs (223 duizend huishoudens in 2019) groeit en het aantal miljardairs staat met 38 stuks op recordhoogte. Onlangs werd bekend dat de allerrijksten nog meer vermogen hebben dan al gedacht. Volgens nieuwe CBS-cijfers, opgesteld nadat ambtenaren van Financiën vele extra miljarden hadden ontdekt bij directeuren met een eigen bedrijf, bezit de rijkste 1 procent met 452,4 miljard euro meer dan een kwart van al het private vermogen in Nederland. De rijkste 10 procent heeft bijna tweederde van het privévermogen in handen.

Aan de andere kant hebben huishoudens in de onderste regionen vooral schulden in plaats van vermogen, is het druk bij de voedselbanken, hebben veel al maandenlang gesloten culturele instellingen moeite het hoofd boven water te houden en zijn vooral kleinere goede doelen zwaar geraakt door de coronacrisis. Hun inkomsten daalden flink.

Nu de coronacrisis de kloof tussen arm en rijk dus nog verder verdiept, is het de hoogste tijd voor een ‘Giving Pledge’ van rijke Nederlanders, zegt Frank Aalderinks (50). Hij is hoofd filantropie van ABN Amro Mees Pierson, een vermogensbeheerder voor welgestelde klanten die minimaal 500 duizend euro vrij te besteden hebben. De filantropie-adviseurs werken samen met de afdeling wealth management van de bank, waar 25 miljoen euro de ondergrens is.

De Giving Pledge – de belofte om te geven – is een van oorsprong Amerikaans initiatief uit 2010 van een aantal superrijken dat toegezegd heeft minimaal de helft van hun vermogen aan goede doelen te schenken. Het initiatief is inmiddels omarmd door 220 deelnemers in 23 landen (niet uit Nederland), onder wie bekende namen als sterondernemer Richard Branson en MacKenzie Scott, de ex van Amazon-oprichter Jeff Bezos. Zij schonk alleen vorig jaar al bijna 6 miljard dollar (van haar in totaal ruim 60 miljard) aan goede doelen.

‘We hebben in Nederland aanjagers nodig als Warren Buffett en Bill en Melinda Gates.’ Beeld EPA
‘We hebben in Nederland aanjagers nodig als Warren Buffett en Bill en Melinda Gates.’Beeld EPA

Om de kloof tussen arm en rijk wat kleiner te maken, zou een Nederlandse Giving Pledge erg helpen, zegt Aalderinks, die eerder fondsenwerver was voor Artsen zonder Grenzen. ‘Het zou goed zijn als vermogende Nederlanders uit de anonimiteit treden door openlijk te zeggen dat ze een deel van hun vermogen aan goede doelen geven, of gaan geven. Ik weet dat Nederlandse rijken zichzelf in het openbaar liever niet op de borst kloppen vanwege hun geefgedrag. Dat zit niet in onze cultuur, in tegenstelling tot de Amerikaanse. Wij blijven liever wat onder de radar.

‘Maar veel filantropen beseffen onvoldoende dat zij, door zich bekend te maken, een veel grotere impact kunnen hebben. Goed voorbeeld doet volgen. Filantropen kunnen elkaar dan helpen en stimuleren, ze leren van elkaar. Door krachten te bundelen, kun je meer bereiken. Juist in een tijd van groeiende ongelijkheid is het heel constructief om te laten zien dat je er bent voor mensen die het minder goed hebben. Filantropie is een effectief middel om de kloof tussen arm en rijk te verkleinen. Dit is dé kans voor rijken om iets te betekenen voor de samenleving.’

Veel Nederlandse rijken lijken vooral bezig met het bestendigen van hun eigen positie, en die van hun nageslacht. Box 2, waar je met hulp van een adviseur grote vermogens uit het zicht kunt houden, is populair.

‘De Giving Pledge is natuurlijk begonnen in Amerika, daar heerst een andere cultuur. Daar is het normaal om openlijk te zeggen dat je de plicht hebt om iets terug te geven aan de samenleving waaraan je je rijkdom mede te danken hebt. In Nederland zijn we daarin terughoudender, hoewel het wel aan het veranderen is. Bij ons aan tafel hier bij ABN Amro Mees Pierson wordt vaker dan vroeger gesproken over de wens om iets terug te geven. Aan de maatschappij of aan de omgeving waar je vandaan komt, een stad of regio.

‘Dat ‘giving back’ heeft altijd een rol gespeeld bij filantropie, maar dat horen we nu vaker: iets terug willen geven. Dat delen is echt een drijfveer in deze tijd, om iets te doen aan de kloof tussen arm en rijk. Dicht bij huis zetten vermogenden in op armoedebestrijding, inclusie en kansengelijkheid voor kinderen en jongeren. We hebben een ondernemer in Utrecht die jaarlijks 2,5 ton steekt in projecten voor gelijke kansen. En denk ook aan de IMC Weekendscholen voor kinderen uit achterstandswijken die beurshandelaar Rob Defares is begonnen.’

Er wordt in de politiek en samenleving ook nadrukkelijk naar de rijken gekeken om bij te dragen aan het herstel na de coronacrisis.

‘Er is een verantwoordingscultuur aan het ontstaan. Dat fenomeen kan ertoe leiden dat vermogenden juist wat meer op de achtergrond blijven, als je het hebt over naming and shaming. Als vermogende mensen aangesproken worden op hun verantwoordelijkheid in de coronacrisis, zoeken ze mogelijk wat meer de luwte op. Dan krijg je vermogensschaamte, mensen houden het liever voor zich dat ze rijk zijn. Maar ik vind het onze rol om ze uit te nodigen om mee te doen en naar buiten te treden. Nederlandse rijken laten door die schaamte nu mooie kansen liggen.’

Geven aan goede doelen is mooi, maar het helpt pas echt als rijken meer belasting gaan betalen. De vermogensbelasting is relatief laag in Nederland, die op arbeid hoog.

‘Er is nog een internationaal initiatief van rijken: ‘Please. Tax us’ van Millionairs for Humanity. Dat zijn 84 miljonairs die vragen om meer belasting te mogen betalen, om zo bij te dragen aan de kosten van de coronacrisis. Ze zeggen: wij zien een rol voor onszelf bij het dichten van de kloof en pleiten daarom voor belastinghervormingen.

‘Maar belastinghervormingen kosten tijd. De Amerikaanse president Joe Biden is nu bezig met meer belasting voor rijken en een hogere belasting op vermogenswinsten. In Nederland zou een hogere vermogensbelasting bij de kabinetsformatie geregeld kunnen worden. Maar die moet eigenlijk nog beginnen. Het voordeel van filantropie is dat het direct vermogen vrijmaakt. Het is nu crisis, dat vermogen is nu nodig. Dit is de kans om in beweging te komen, en invloed te hebben met je geld. Ik sprak vorige week nog een mevrouw die zei: ik hoef niet voor de vijfde keer naar de Masters of Luxury (voorheen de Miljonair Fair, de jaarlijkse rijkenbeurs in Amsterdam, red.) Ik wil iets kunnen betekenen met mijn vermogen.’

Bezoekers tijdens de zestiende editie van Masters of LXRY, een beurs die draait om luxe in de Amsterdam RAI.  Beeld ANP
Bezoekers tijdens de zestiende editie van Masters of LXRY, een beurs die draait om luxe in de Amsterdam RAI.Beeld ANP

U deed de oproep voor een Nederlandse Giving Pledge al eerder, in een opiniestuk in Trouw in november. Heeft u reacties gehad?

‘Uit de goededoelensector ja, van mensen die zeiden dat het goed zou zijn als zoiets ook in Nederland navolging krijgt.’

Maar nog niet van Nederlandse rijken?

‘Er zijn inmiddels voorbeelden van personen die wel naar buiten treden. Fred Matser bijvoorbeeld, een oud-ondernemer die veel doet voor duurzaamheid en daarmee ook in de media verschijnt. En Steven Schuurman, de techmiljardair die voor de verkiezingen een miljoen euro doneerde aan D66 en 350 duizend euro aan de Partij voor de Dieren.

‘De coronacrisis was voor diverse klanten van ons het moment om aan tafel te gaan zitten om gestructureerd met filantropie te beginnen. Ze komen in actie en gaan aan de slag met een geefplan. Wat is hun missie en waar willen ze aan bijdragen? Want het is belangrijk dat je goede doelen kiest die bij je passen, waar je iets mee wilt.

‘Dat hoeft misschien niet meteen met de belofte dat je een flink deel van je vermogen weggeeft, zoals in Amerika. Misschien moeten Nederlanders daar een eigen vorm voor vinden.’

Het lijkt alsof jullie oproep voor een Nederlandse Giving Pledge nog wel een zetje kan gebruiken.

‘Meer aandacht kan geen kwaad. Je hebt in elk geval iemand nodig die het aanjaagt, die duidelijk maakt hoe goed zo’n openlijke belofte is voor het filantropisch klimaat. In Amerika zijn er direct grote namen geweest die zeiden: dit zijn wij en dit doen wij. ‘Superbelegger’ Warren Buffett bijvoorbeeld en Bill en Melinda Gates. Zulke aanjagers heb je wel nodig. Maar je ziet dus al dat ook een aantal Nederlandse rijken de media opzoekt om te laten zien wat ze doen. Klimaat, kansengelijkheid, kloof arm en rijk, dat zijn de belangrijkste thema’s. Dat zie je de afgelopen tijd meer dan pakweg vijf of tien jaar geleden. In Nederland ontstaat wat meer openheid over filantropie. En de noodzaak daarvan onderschrijf ik dus graag.’

Dus het zou erg helpen als pakweg John de Mol morgen zegt: ik begin de Nederlandse Giving Pledge en geef een deel van mijn vermogen weg aan goede doelen.

‘Dat zou inderdaad helpen. Het is belangrijk dat rijke Nederlanders niet alleen geven aan goede doelen, want veel vermogenden zijn filantropisch actief, ook John de Mol, maar er ook actief mee naar buiten treden. Waarmee ze een voorbeeld worden voor andere rijken. Dat zou écht verschil maken.’

Miljonairs gaven gemiddeld achtduizend euro

Hoogleraar filantropie Paul Smeets (Universiteit Maastricht), die al jaren onderzoek doet naar vermogenden in de VS en Nederland, staat achter het pleidooi voor een Giving Pledge van de Nederlandse rijken. Maar hij denkt dat het wel even kan duren voordat dit ook echt van de grond komt. ‘Amerika loopt op dit punt op ons vooruit. Nederlandse vermogenden zijn bescheidener, die steken hun kop niet graag boven het maaiveld uit. Er is dus een cultuurverandering nodig, en cultuurveranderingen kosten tijd.’

Wat daarbij niet helpt, stelt Smeets, is de kritiek op rijken die aan filantropie doen. ‘Billionaire bashing, zoals bij Bill en Melinda Gates, die te veel invloed zouden hebben en te veel zelf willen bepalen. Dat kan andere vermogenden, ook Nederlandse, kopschuw maken. Dan koop ik wel een tweede of derde huis, denken die dan.’ En dat terwijl er nog een wereld is te winnen. Uit onderzoek van Smeets uit 2016, in samenwerking met ABN Amro, bleek dat Nederlandse miljonairs gemiddeld achtduizend euro aan goede doelen gaven. ‘Een mooi bedrag, maar dat kon best nog wel wat meer worden, vonden de miljonairs ook zelf.’

Een Nederlandse Giving Pledge heeft een of twee voortrekkers nodig, denkt de hoogleraar. ‘Dan ontstaat sociale druk. En kunnen andere vermogenden zich aansluiten om samen te werken, in plaats van het alleen te willen doen. Want om de grote wereldproblemen op te lossen zijn bakken met geld en veel tijd nodig.’

Openlijke Nederlandse filantropen

Steven Schuurman (46)

Techondernemer en miljardair, kwam begin maart – kort voor de verkiezingen – in het nieuws door 1 miljoen euro te doneren aan D66 en 350 duizend euro aan de Partij voor de Dieren. Dit omdat er in de politiek meer aandacht moet komen voor de klimaatcrisis. De nummer 33 van de Quote 500, met een geschat vermogen van 1,1 miljard euro. Zei tegen RTL dat ‘iedereen die geld heeft, met name als het grote bedragen zijn, de verantwoordelijkheid heeft om goed na te denken wat er mee gebeurt en of het voldoende positieve impact heeft op de wereld.’

Fred Matser (76)

Volgde als twintiger zijn vader op als projectontwikkelaar, maar is inmiddels al veertig jaar fulltime filantroop via onder meer de Fred Foundation, vooral gericht op duurzaamheid. Doneerde onder meer aan Human Rights Watch en Wakker Dier en stak 2,5 miljoen euro in laadpalenfabrikant Fastned. De nummer 266 van de Quote 500, met een geschat vermogen van 175 miljoen euro. Zei half maart tegen NRC dat hij waarschijnlijk Partij voor de Dieren ging stemmen. ‘Het moet links en integer zijn, dus VVD en CDA komen niet in aanmerking.’

Meer over