Meer lenen blijkt vooral symboolpolitiek

De Tweede Kamer wil huizenkopers meer laten lenen. Dat blijkt symboolpolitiek - met hooguit de bouwsector als winnaar.

Onder meer de PVV, PvdA en SP steunen een motie van CDA'er Erik Ronnes. Daarin wordt de regering opgeroepen de hypotheekregels te versoepelen.Beeld anp

De Nederlandsche Bank (DNB) waarschuwt er al jaren op felle toon voor. Deze maand nog sloot de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR) zich daarbij aan in een alarmerend rapport. Sowieso is er vrijwel geen econoom te vinden die een andere mening is toegedaan: Nederlandse huizenkopers zitten veel te diep in de schulden. De vaderlandse hypotheekbom, die met 650 miljard euro ofwel 95 procent van het BBP tot de hoogste ter wereld behoort, moet onklaar worden gemaakt.

Toch besloot een meerderheid van de Tweede Kamer dinsdag het omgekeerde te doen. Onder meer de PVV, PvdA en SP steunden een motie van CDA'er Erik Ronnes. Daarin wordt de regering opgeroepen de hypotheekregels te versoepelen. 'Je ziet nu een grijs gebied waarin meer dan 100.000 huurders klem zitten', legt Ronnes uit. 'Denk aan hoogopgeleide starters waarvan je weet dat ze in de toekomst meer gaan verdienen. Het gaat om maatwerk. Als we de hypotheeknormen in de praktijk wat minder star toepassen, kunnen zij die hypotheek wél pakken.'

Ronnes baseert zich op een rapport geschreven in opdracht van Bouwend Nederland. Zijn partijgenoot Maxime Verhagen is voorzitter van die lobbyorganisatie. Hij pleitte eerder deze maand al tegen de Nibud-normen. 'Het enige dat ze doen, is onnodig veel mensen de toegang ontzeggen tot een hypotheek', aldus Verhagen. Het Nibud adviseert elk jaar aan de minister hoeveel huizenkopers kunnen lenen zonder financieel in de problemen te komen.

CDA-Kamerlid Erik RonnesBeeld anp

Prijsexplosie

Gerjoke Wilmink van het Nibud reageert verbaasd. Het budgetinstituut houdt al rekening met, bijvoorbeeld, een dalende energierekening. Bovendien mogen banken en andere hypotheekverstrekkers wel degelijk afwijken van de officiële normen. Zolang zij dat maar goed onderbouwen. 'Het echte probleem ligt natuurlijk elders', stelt Wilmink. 'We hebben in Nederland niet genoeg woningen voor starters en middeninkomens. Daarom betalen mensen soms veel te veel huur. Dat klopt. Maar moeten ze dan maar gaan kopen? Dan neem je wel een heel groot risico.'

Econoom Arnoud Boot, de man achter het recente WRR-rapport, sluit zich daarbij aan. Hij benadrukt dat de politiek het dak moet repareren als de zon schijnt. Juist nu de huizenmarkt flink aantrekt, kunnen er structurele maatregelen worden genomen. Boot noemt de CDA-motie dan ook 'opportunistisch'. 'Dit is zo typisch. In goede tijden neemt de Nederlandse politiek verkeerde beslissingen. Met als gevolg dat we, als het straks weer crisis is, extra hard op de rem moeten trappen.'

Daarbij is het maar de vraag of huishoudens iets opschieten met ruimere hypotheeknormen, meent Boot. In het verleden bleek dat een sigaar uit eigen doos. Uitgerekend de 'tijdelijke commissie huizenprijzen' van de Tweede Kamer trok die conclusie nog in 2014. Hoe dieper Nederlandse huishoudens zich in de schulden mogen steken, hoe meer de woningprijzen de lucht in gaan. Dat was de voornaamste reden voor de prijsexplosie tussen 1995 en 2008, toen de woningprijzen met 250 procent stegen.

Maxime Verhagen is voorzitter van lobbyorganisatie Bouwend Nederland.Beeld anp

Symboolpolitiek

'Meer leencapaciteit leidde tot stijgende huizenprijzen, met een zelfversterkend effect', zo vatte de commissie het samen. Het gevolg: huizenkopers betalen meer, maar krijgen daar geen grotere of mooiere woning voor. De enige die in zo'n geval profiteren van het oprekken van de leennormen zijn de makelaars en de bouwbedrijven - de achterban van Maxime Verhagen dus.

Zover is het nog lang niet. Het lijkt er namelijk op dat de CDA-motie symboolpolitiek is, met het oog op de verkiezingen. De Haagse politiek heeft weinig te zeggen over het onafhankelijke Nibud. Banken passen de normen strikt toe omdat zij bang zijn voor boetes van toezichthouder AFM - ook al zo'n organisatie waar de minister weinig over te zeggen heeft.

Zelfs Kamerlid Ronnes geeft toe dat het lastig wordt harde maatregelen kan afdwingen: 'Maar het gaat mij er vooral om dit bespreekbaar te maken.'

Streng? Huizenkopers kunnen juist méér lenen

De indruk dat mensen steeds minder kunnen lenen voor hun huis klopt niet. Dat concludeerde DNB vorige week.

De overheid heeft de afgelopen jaren diverse initiatieven genomen om het risico dat Nederland loopt door de hoge hypotheekschuld af te bouwen. Zo wordt de subsidie op koopwoningen - de hypotheekrenteaftrek - voor hoge inkomens langzaam ingeperkt. Ook mogen huishoudens binnenkort niet méér lenen dan hun huis waard is.

De hypotheeknormen van het Nibud komen daar nog bovenop. Maar uit berekeningen van de centrale bank blijkt dat huishoudens op grond hiervan juist een hogere hypotheek kunnen afsluiten. Dat komt vooral door twee ontwikkelingen: de hypotheekrente is fors gedaald, en de inkomens zijn enigszins gestegen. Daarnaast heeft het Nibud haar normen vorig jaar al eens versoepeld. Het tweede inkomen telt nu ruimer mee bij de berekening van de maximale hypotheeksom.

Dankzij de daling van de huizenprijzen blijkt het zelfs veel makkelijker te zijn geworden voor een gemiddeld huishouden om een woning te kopen. 'De maximale lening ligt bijna 4 procent hoger', schrijft DNB, 'terwijl de gemiddelde woningprijs nog ruim 12 procent lager ligt dan in 2008.'

Meer over