ProfielMarnix van Rij

Marnix van Rij, de nieuwe staatssecretaris Fiscaliteit, heeft oog voor de rijken en hart voor de wereld

Het CDA-partijcongres van 2021, met rechts Marnix van Rij, dan interim-partijvoorzitter. Naast hem CDA-leider Wopke Hoekstra en links minister van Volksgezondheid Hugo de Jonge. Beeld Bart Maat / ANP
Het CDA-partijcongres van 2021, met rechts Marnix van Rij, dan interim-partijvoorzitter. Naast hem CDA-leider Wopke Hoekstra en links minister van Volksgezondheid Hugo de Jonge.Beeld Bart Maat / ANP

Zijn vrienden roemen zijn vakkennis als fiscalist. Maar die roept bij de oppositie juist argwaan op.

Tom Kreling

Hij stond vorige week wat onwennig voor de camera’s, de nieuwe staatssecretaris Fiscaliteit Marnix van Rij, net nadat hij bij formateur Mark Rutte op de koffie was geweest. Maar toen hij de vraag kreeg of Nederland een belastingparadijs is, was hij heel gedecideerd. ‘Nee, Nederland is geen belastingparadijs, dat wil ik hier nadrukkelijk gezegd hebben.’

Dat terwijl er talloze rapporten liggen die de rol van Nederland als fiscaal toevluchtsoord en centrum van het geldschuiven door multinationals beschrijven. Het strookt bovendien niet met het jongste verkiezingsprogramma van zijn partij, het CDA, dat vroeg om ‘stevig optreden tegen bedrijven en multinationals die met slimme constructies belasting ontwijken of ontduiken’.

Maar heel verwonderlijk is het niet dat Van Rij Nederland niet volmondig als internationaal toevluchtsoord voor fiscaal gegoochel bestempelde. Hij was ruim 25 jaar actief bij EY, een van de wereldomspannende advieskantoren die belastingontwijking faciliteren. In die jaren bouwde hij een reputatie op van een scherpe fiscalist en was hij ook een tijd voorzitter van de Nederlandse Orde van Belastingadviseurs.

Een workaholic die zeer vermogende particulieren en familiebedrijven adviseerde, maar ook grote ondernemingen bijstond, vooral als er ook sprake was van een politieke component. Na zo’n carrière ligt het woord belastingparadijs niet direct voor in de mond. Bovendien is het een beetje een flauwe vraag, zegt fiscalist Bartjan Zoetmulder van Loyens & Loeff. Want Nederland heeft de laatste jaren veel stappen gezet om belastingontwijking via ons land tegen te gaan. ‘Bovendien is Van Rij iemand die altijd oog heeft gehad voor de morele kant van het belastingstelsel en de maatschappelijke rol van fiscalisten.’

In een stuk voor de essaybundel Tax Governance, maatschappelijke verantwoordelijkheid en ethiek die het ministerie van Financiën vorig jaar publiceerde schreef Van Rij hoe zijn beroepsgroep, ‘een gesloten elite’, met name door de financiële crisis in 2008 vol in de aandacht kwam te staan. Inmiddels, aldus Van Rij, zou het debat moeten gaan over de vraag hoe bedrijven en hun adviseurs kunnen bijdragen aan een betere wereld.

‘Een enorme warboel’

Volgens Zoetmulder is Van Rij uitermate geschikt als staatssecretaris omdat hij het vakgebied zo goed kent. ‘Hij weet uit de praktijk hoe ingewikkeld het belastingstelsel is. Zo ingewikkeld dat wij het soms niet eens snappen.’ Dat komt volgens Zoetmulder onder meer doordat er elk jaar nieuwe fiscale regels bij komen om tegemoet te komen aan politieke wensen. ‘Dat levert een enorme warboel op. Hij kan dat doorbreken.’

Dat de geboren Rotterdammer Marnix Leonard Alexander van Rij (1964) ooit in de politiek terecht zou komen, was op de middelbare school in Den Haag al duidelijk, zegt jeugdvriend en theoloog Jan Tom Schneider. ‘Hij was altijd op de hoogte en volgde de kabinetten en politici. Daar kon hij vervolgens ook nog goed over discussiëren.’ Het was iets dat bij Van Rij thuis gestimuleerd werd, zegt Schneider. ‘Zijn vader was journalist geweest en werkte daarna voor de Rijksvoorlichtingsdienst. Ze spelden bij hem thuis de kranten.’ Ook zat zijn vader voor de ARP en later het CDA in de gemeenteraad van Wassenaar.

Ook hijzelf begon zijn politieke loopbaan in de raad van Wassenaar. Maar in 2001 schreef De Telegraaf dat zijn ambities verder reikten. Zo zou Van Rij jaren daarvoor bij zijn huwelijksplechtigheid in het oor van zijn aanstaande zou hebben gefluisterd ze zojuist was getrouwd met ‘de nieuwe premier van Nederland’.

Die anekdote klopt niet, zegt een woordvoerder van het ministerie van Financiën desgevraagd. Het was een kennis die dat op de bruiloft voor de grap had gezegd. ‘De staatssecretaris is blij als dat misverstand uit de wereld geholpen kan worden’, aldus de woordvoerder. Overigens is hij van zijn toenmalige vrouw gescheiden; inmiddels is hij al lang getrouwd met zijn Amerikaanse vrouw Courtney.

Belastingstelsel hervormen

Van Rij werd ook nog wethouder in Wassenaar, was kort partijvoorzitter van het CDA, maar vertrok in 2001 na een conflict met Jaap de Hoop Scheffer. Tussen 2015 en 2019 zat hij in de Eerste Kamer. Nu heeft hij als staatssecretaris de taak onder meer het belastingstelsel te hervormen.

Schneider: ‘Ik zei laatst tegen hem dat hij voor die taken op twee stevige benen staat: zijn politieke ervaring en zijn expertise als fiscalist.’ Van Rij is een bruggenbouwer, zegt fiscalist Zoetmulder. ‘Hij kan de maatschappelijke kant, die van het bedrijfsleven en de politiek verbinden.’

Met dat verbinden kan hij beginnen bij de linkse oppositie. Die ziet nog wel wat mogelijke spanning in zijn verleden als fiscalist. Onlangs schreef het FD over de beloningsstructuur die veel advieskantoren voor hun partners hebben bedacht. Die krijgen geen gewoon salaris, waar loonbelasting over betaald wordt, maar een winst- uitkering. Die belandt in een speciaal daarvoor opgerichte vennootschap. Door deze constructie wordt er vaak minder belasting betaald dan bij een normaal dienstverband.

Ook Van Rij had als partner bij EY zo’n structuur, die hij inmiddels op afstand heeft gezet. Maar voor een aantal partijen in de Kamer was het aanleiding om vragen te stellen. Zoals wat de opties zijn om deze vormen van belastingontwijking tegen te gaan.

Tegenover het FD gaf Van Rij aan dat er niets mis was, waarbij de kersverse staatssecretaris het typische antwoord van een fiscalist gaf. Zijn beloning bij EY was altijd volgens conform de belastingregels gebeurd.