columnpeter de waard

Mag de ic-verpleegkundige tien keer zoveel verdienen als de televisie-babbelaar?

null Beeld

Als de hoogte van de salarissen door de behoefte van de markt zou worden bepaald, verdiende een ober twee keer modaal, een wijkverpleegkundige drie keer, een leraar Frans vier keer en een ervaren kok vijf keer.

Een ic-verpleegkundige zou vanwege de enorme tekorten al snel boven de balkenendenorm zitten, terwijl een televisiebabbelaar vanwege het grote aanbod blij met het minimumloon zou moeten zijn.

Maar marktwerking voor de factor arbeid is verre van perfect. De wet van vraag en aanbod geldt hoogstens voor de flexibele schil. Voor de rest is die strikt gereguleerd volgens geschreven en ongeschreven regels. Lonen en secundaire arbeidsvoorwaarden worden bepaald door de bureaucratie (welke functiegroepen tellen), tradities (burgemeesters, ambassadeurs, notarissen en andere notabelen worden vanouds goed betaald), positie (ceo’s), opleiding (wetenschappers) en lobby (consultants en andere bullshitjobs). Ook de organisatiegraad binnen bedrijven telt nog altijd mee – met name in industriële bedrijven – zelfs als het lidmaatschap van de vakbonden daar inmiddels is verwaterd. En celebrity-status wordt natuurlijk goed betaald.

Wie om de week zijn gezicht op de buis weet te krijgen, verdient algauw een godsvermogen, ook als hij of zij weinig of niets kan. Dat zeker tien miljoen Nederlanders net zo veel verstandige dingen over voetbal kunnen zeggen als Jan Boskamp en vijftien miljoen Nederlanders helderder kunnen formuleren, neemt niet weg dat hij tien keer zoveel verdient als een verpleegkundige of onderwijzer.

Tekorten in een bepaalde sector leiden niet tot een loonexplosie. Al lange tijd is duidelijk dat de lonen in de zorg of het onderwijs moeten worden opgetrokken. Al jaren zijn daar grote tekorten aan vakmensen. En dat wordt alleen maar erger, zo bleek ook uit de voorpagina-opening van woensdag. Als de lonen daar worden verhoogd, worden twee vliegen in een klap geslagen. Een beter salaris zal het vak van leraar wiskunde of ic-verpleegkundige naast meer geld ook meer status geven. Dat zou deze beroepen ook aantrekkelijker maken voor mannen die afgelopen decennia massaal zijn afgehaakt.

Structureel wordt er niets aan gedaan. De regering doet niet veel meer dan die sectoren met bonusjes paaien in de hoop dat iedereen dan zijn mond houdt. De afgelopen jaren hebben uitgewezen dat in veel sectoren (industrie, financiële dienstverlening) veel werk is te robotiseren en digitaliseren. Maar een ander deel blijft even arbeidsintensief als honderd jaar geleden, zoals de zorg, het onderwijs, politie, de kunsten en de horeca. Er zijn evenveel handjes aan een bed nodig als in 1921. In een eeuw tijd zijn de klassen niet groter geworden, zitten in een klassiek orkest nog net zoveel musici, is er meer blauw nodig en moet in een restaurant nog op precies dezelfde wijze worden bediend.

Op meer marktwerking zit het land misschien niet te wachten. Wel op visie.

Meer over