Lustoord Damrak

In het justitiële Clickfonds-dossier is te lezen hoe mensen hun 'zwarte' vermogen toevertrouwen aan tussenpersonen, die het wegzetten op anonieme rekeningen in het buitenland....

THEO KLEIN; MICHIEL KRUIJT

door Theo Klein

en Michiel Kruijt

DE NIJMEEGSE uroloog Frans D. herinnert zich nog precies hoe het in 1987 allemaal begon. 'Ik werd tussen twee operaties door opgebeld door een bankdirecteur. Die zei: ''ik raad u aan van accountant te veranderen. Met uw inkomen zijn er veel meer mogelijkheden.'' '

De internationaal vermaarde medisch specialist ging in op de suggestie zijn geld naar Zwitserland te brengen en stapte over naar de door de bankier voorgestelde accountant. Het was het begin van een lijdensweg, die D. volgens zijn zeggen minstens 800 duizend gulden heeft gekost en hem in het verdachtenbankje van het beursfraudeschandaal deed belanden.

De Nijmeegse medicus is een van de vele verdachten in het zogenaamde Clickfonds-onderzoek die zijn pogingen de Nederlandse fiscus te tillen moest bekopen met onzekerheid over de bestemming van zijn kapitaal en soms jarenlang touwtrekken om het eigen geld. Het is onthullend in het Clickfonds-dossier te lezen hoe gemakkelijk mensen hun 'zwarte' vermogen van vaak vele tonnen toevertrouwen aan tussenpersonen, die het wegzetten op anonieme rekeningen in Zwitserland, Luxemburg of Liechtenstein.

Ze raken volledig het zicht kwijt in de gecompliceerde constructies die Dirk de Groot opzette met Adri S. en Han Vermeulen, drie van de hoofdverdachten in het Clickfonds-onderzoek. Het dossier puilt uit van slepende conflicten tussen klanten, handelaren en vermogensbeheerders over zwarte miljoenen die ze elkaar betwisten. Maar ook van vetes tussen handelaren, die in hun jacht op nog meer vermogen oude vriendschappen om zien slaan in bittere vijandigheid.

In het verhoor dat hem door twee FIOD-rechercheurs werd afgenomen, legt medicus D. uit hoe hij verstrikt raakte in het web van vermogensbeheerder Dirk de Groot en effectenhandelaar Adri S. De specialist voelde wel voor het voorstel van zijn nieuwe accountant zijn geld onder te brengen in een Stichting (Unimedico), opgericht en beheerd via De Groot in Zwitserland.

Hij bouwde aan een financiële buffer 'voor zijn oude dag' en de Zwitserland-route leek grote financiële voordelen te bieden - door het Zwitserse bankgeheim was zijn geld immers veilig voor de Nederlandse fiscus?

Na verloop van tijd werd D. duidelijk dat er buiten zijn medeweten van zijn rekening geld werd geïnvesteerd in bedrijven, die volgens de specialist doorgaans failliet gingen.

Een medewerker van De Groot waarschuwde hem dat zijn geld werd belegd via Adri S. en adviseerde de medicus zijn vermogen bij de stichting weg te halen. In 1994 volgde D. die raad op. Hij becijferde dat het avontuur hem acht ton had gekost. Pogingen de schade op de bewuste accountant te verhalen leden schipbreuk. Wel ontving hij in drie jaar voor 1,2 miljoen rekeningen van zijn accountant voor geleverde diensten.

'Ik heb me laten inpalmen met voorstellen voor allerlei bv's en andere zaken', concludeert de specialist achteraf met spijt. Volgens officier van justitie Henk de Graaff heeft hij zich schuldig gemaakt aan belastingfraude. Medicus D. behoort tot de kleine vissen die het OM hoopt te vangen.

Dat geldt ook voor de inmiddels 80-jarige koopman Abraham R. Hij vertrouwde jaren geleden de 35 mille die hij had overgehouden als banket- en patatbakker toe aan Han Vermeulen, in 1992 uitgeroepen tot de beste effectenhandelaar van het jaar. R. tijdens zijn verhoor: 'Ik heb mijnheer Vermeulen toen gevraagd of hij me kon helpen. Hij beloofde me het geld zo goed mogelijk te beheren.'

Vermeulen stalde het geld op de rekening Rocca, een anonieme subaccount, ondergebracht bij de ESC Effectenbank van Dirk de Groot in Zwitserland. Een in brede kring bekende methode om geld aan het oog van belasting en justitie te onttrekken. In 1987 werd daar nog eens 206 duizend gulden op gestort en een jaar later 280 mille, geld van de inmiddels overleden vrouw van R. De oude koopman houdt tijdens verhoor hardnekkig vol niets van een rekening Rocca te weten.

R.: 'Ik heb het geld contant aan Vermeulen gegeven. Er zijn geen afspraken gemaakt over wat het op zou brengen. Ik vroeg hem wel eens of er wat te verdienen was, dan kreeg ik altijd geld, contant. Ik hoefde nooit een kwitantie te tekenen.'

De koopman heeft eens bij Vermeulen geïnformeerd wat er met het geld zou gebeuren als hij er niet meer zou zijn. Het echtpaar had geen kinderen. 'Hij zei toen: maak je daar maar geen zorgen over. Dat het op een rekening stond (waarmee op het Damrak in aandelen werd belegd, red.) wist ik niet.'

HET INZICHT dat de bejaarde patatbakker miste, had E. van de E. wel. Hij werkte in de jaren tachtig als manager bij het Pensioenfonds Van Gelder Papier. In ruil voor orders bij Strating Effecten, toen eigendom van Vermeulen en Adri S., accepteerde Van de E. steekpenningen in de vorm van 'retourprovisie'. Volgens insiders werd dat in bepaalde beurskringen niet echt als verwerpelijk beschouwd. Zoals uit het Clickfonds-onderzoek al is gebleken was Van de E. beslist niet de enige manager van een pensioenfonds die zich liet betalen door een handelaar. Het smeergeld van Van de E. werd beheerd door Han Vermeulen.

Van de E. tijdens een verhoor door de FIOD: 'Ik wist dat men ergens een potje geld voor mij gereserveerd had. Maar hoeveel er in zat en hoe het werd beheerd, wist ik niet.' Toen Van de E. na een reorganisatie bij Van Gelder Papier op straat kwam te staan, wilde hij zijn geld opnemen. 'Maar Han Vermeulen deed daar heel moeilijk over', aldus de manager. De kwestie werd nog pijnlijker nadat Van de E. in dienst was getreden bij de Vereniging voor Effectenhandel, de club die toezicht houdt op handelaars als Vermeulen. 'Ik wilde de zaak liefst zo snel mogelijk afronden. Maar gezien mijn nieuwe functie, wilde ik niet steeds aan Vermeulen om mijn geld vragen.'

Na lang bakkeleien stuurde Vermeulen Van de E. in 1990 door naar De Groot voor de finale afrekening. 'Daar ontving ik 165 duizend gulden. Er viel een pak van mijn hart.' Van de E. viel door de mand toen het Openbaar Ministerie vorig jaar de namen achter een groot aantal coderekeningen achterhaalde. Uit het Clickfonds-dossier blijkt dat het op en om het Damrak decennialang een lustoord was voor handelaren die het niet zo nauw namen met de regels. Wettelijk werd hen weinig verboden en de moraal was van elastiek.

De trucs zijn ingewikkeld, maar op den duur toch duidelijk herkenbaar; de constructies om de zwarte kapitalen uit het zicht te houden gevarieerd.

Van een simpele coderekening in Zwitserland van een ordinaire belastingontduiker, tot wereldwijde netwerken van bv'tjes en stichtingen waarachter justitie veelal zwart geld van zware Nederlandse criminelen vermoedt. Altijd is iemand de klos. De fiscus, de kleine marktkoopman, de uroloog of de manager. Maar ook grote pensioenfondsen en bedrijven van naam.

In een verhoor door de FIOD legt Dirk du C., oud-directeur en commissaris van NIB Securities, nauwkeurig uit hoe hij indertijd bij Strating Effecten meewerkte aan verdachte constructies, die mogelijk ten koste gingen van vermogende Koeweitse investeerders.

Tijdens de Golfoorlog in 1991 meldden zich twee heren bij Strating Effecten. Ze zochten namens het Hongkongse effectenhuis Sassoon mogelijkheden om 'anoniem' te beleggen. In verband met de oorlog waren de buitenlandse tegoeden van de Koeweiti's bevroren. Er moest een constructie komen om die blokkade te kunnen omzeilen. Du C.: 'Althans, dat was hun verhaal.' Strating Effecten bracht uitkomst.

Onder de codenaam Sierra werd een zogenaamde Mississippi-account geopend. Een Zwitserland-route, die het onmogelijk maakt de herkomst van de eigenaars van de saldi te achterhalen. Het Sassoon-duo liet vervolgens omvangrijke transacties in Duitse en Franse fondsen via Strating verwerken, meestal met een dag vertraging.

Dat bood de mogelijkheid de aan- en verkoopcijfers zodanig te manipuleren, dat er altijd winst overbleef voor het duo zelf, dat de profits via een omweggetje boekte op hun Sierra-rekening.

Du C.: 'Het kan zijn dat de klant van het tweetal hierdoor een ongunstiger koers kreeg (dan op basis van de werkelijke aan- en verkoopcijfers van die dag mogelijk was geweest, red.). Maar omdat de koersen meestal stegen, was die daar toch blij mee.'

HANDELAREN die uitsluitend winsten boeken vallen op. Het Sassoon-duo verdween van het toneel, nadat ze in Engeland voor hun handelswijze werden vervolgd. De zes ton die ze op hun Sierra-rekening vergaarden ten koste van hun kapitaalkrachtige klanten staan er volgens Du C. nog steeds.

Maar niet alleen zij verrijkten zichzelf. Ook Du C. pikte een graantje mee door voor eigen risico aan hun transacties deel te nemen. Dat leverde hem 300 duizend gulden op. Vraag van de FIOD-rechercheurs: 'Was uw risico niet erg groot? U kwam toch pas achteraf te weten welke transacties ze hadden gedaan. Of wist u dat de zaken van het tweetal alleen winst konden opleveren?'

Ook Du C. behoort tot de verdachten in het Clickfonds-onderzoek. Het OM beschuldigt hem van belastingfraude en valsheid in geschrifte. Verscherpte wetgeving heeft vervolging mogelijk gemaakt van activiteiten die vijf jaar geleden in het financiële wereldje nog als 'normaal' werden beschouwd.

Rond 1992 concludeerde het Nederlandse controlebureau van de beurs dat Strating de regels niet had overtreden door zich te laten gebruiken in de Sassoon-affaire. Het bureau had het wel verstandig gevonden als er beter was gelet op de twee miraculeuze heren die per definitie winst maakten. Du C. is het daar nog steeds niet mee eens. 'Dat was onze taak niet.'

De geheime coderekeningen die onder de naam Mississippi of ESC nu zoveel commotie veroorzaken, werden in 1992 nog door het controlebureau van de beurs goedgekeurd. De controleurs stonden erbij en keken er naar. Du C.: 'Wij hebben het controlebureau gevraagd of er bezwaar bestond tegen de Mississippi-rekeningen. Het antwoord was nee. Het werd als normaal beschouwd.'

Meer over