De Onderneming

Lingerie voor en door Irakese vrouwen: ‘Mannen snappen niet wanneer een beha goed zit’

Al zeven jaar kopen vrouwen vanuit heel Irak hun ondergoed bij Shapol Majid. Maar voor de Nederlands-Koerdische onderneemster gaat het al lang niet meer alleen om lingerie. Ze is op een sociale missie in haar geboorteland. ‘Koerdische vrouwen kunnen dit ook.’

Shapol Majid in Utrecht bestiert een lingeriezaak in Irak voor en door vrouwen. Beeld Raymond Rutting
Shapol Majid in Utrecht bestiert een lingeriezaak in Irak voor en door vrouwen.Beeld Raymond Rutting

‘Inboedel te koop wegens faillissement’ stond er bij de Marktplaatsadvertentie waar Shapol Majid begin 2014 op klikte. Voor amper tweeduizend euro kon de 42-jarige onderneemster de volledige winkelinrichting kopen van een lingeriezaak op Urk. Voor nog eens duizend euro werd alles, van kassa’s tot paspoppen, verscheept naar het noorden van Irak. Waar Majid niet veel later haar eerste lingeriewinkel opende: Khanem.

Zwangerschapsbeha

Een achtergrond in mode had de 42-jarige Utrechtse niet. Na de studies International Recht en Midden-Oostenstudies werkt Majid als beleidsmaker bij het ministerie van Veiligheid en Justitie. Tot een jeugdvriendin uit Koerdistan haar opbelt in 2011. ‘Of ik een zwangerschapsbeha kon opsturen, want die kon ze nergens vinden.’ Voor Majid was dat het startschot voor een eigen onderneming.

Tijdens een reis door Irak gaat Majid eerst op onderzoek uit in diverse winkelcentra. Ze ontdekt daar wat haar vriendin al wist: goede lingeriezaken zijn er zeldzaam, net als grote maten. ‘Niet gek’, dacht ze. Vrijwel alle bestaande winkels zijn tenslotte in handen van mannen. ‘Zij snappen niet wanneer een beha goed zit.’

Voor vrouwen en door vrouwen

Bovendien hoorde Majid dat vrouwen bijna de helft minder betaald krijgen als mannen voor hetzelfde werk. Met Khanem (Koerdisch voor dame) wil Majid daar verandering in brengen. Een veilige werkplek met een goed salaris én kwalitatief goede lingerie in alle vormen en maten introduceren. ‘Voor vrouwen én door vrouwen.’

De eerste lingeriezaak opende Majid in haar geboorteplaats Suleimaniya. De stad die ze als 16-jarig meisje moest verlaten door een bloedige burgeroorlog.

In 2011 keert Majid voor het eerst in vijftien jaar terug. De vroegere stadsrand was voorheen alleen nog maar de rand van het oude centrum. In een mum van tijd blijken er talloze kantoren, hotels en winkelcentra uit de grond te zijn gestampt. ‘Ik moest opnieuw kennis maken met de stad die ooit mijn thuis was’, vertelt Majid.

Maar de transformatie biedt ook kansen voor deze ambitieuze ondernemer. Terugkerende migranten hebben een positieve invloed op de stad. ‘Iedereen was optimistisch over de toekomst.’ Majid, die zichzelf omschrijft als een doener, ziet het als een perfect moment om daar een project op te zetten.

Obstakels

Natuurlijk helpt het dat ze Arabisch en Koerdisch spreekt, maar ook voor Majid is het ondernemen in haar geboorteland een uitdaging. Zo zijn er weinig data beschikbaar over de doelgroep. ‘We wisten alleen dat in Suleimaniya een half miljoen vrouwen wonen.’ Over smaak, inkomens of leeftijd viel weinig te zeggen. Dus moest het team alle soorten lingerie in de winkel hangen om te testen of het werd gekocht. Soms zonder succes. ‘Het is maar goed dat ik vooraf niet alle obstakels zag. Anders was ik er wellicht nooit aan begonnen.’

Toch heeft Majid nooit spijt. Na zeven jaar weet het team van Khanem precies wat vrouwen mooi vinden. In het atelier in Utrecht laat ze trots de nieuwe ontwerpen zien voor kinderkleding. ‘Die contrasterende kleuren. Dat is typisch Koerdisch.’ Haar twee dochters, 9 en 11 jaar, mochten model staan voor de foto’s. ‘Zij vinden het heel stoer dat ik onderneem.’

Dat hun moeder veel van huis is, vinden Majids dochters niet meer dan normaal. Majid reist al jaren om de zes weken naar Irak voor zaken, terwijl haar man zorgt dat alles thuis op rolletjes loopt. Emigreren heeft ze nooit overwogen. ‘Als kind dat altijd moest verhuizen, wil ik mijn dochters nu een vaste thuisbasis geven.’ Dus reist ze op en neer. Voor de wereldwijde pandemie uitbrak tenminste.

Tegenslagen zijn niet nieuw voor Khanem. Vlak na de oprichting in 2014 vestigt het IS-kalifaat zich in Irak. Niet veel later ontstaan er conflicten tussen de Koerdische regering en de centrale overheid in Bagdad na een referendum over de Koerdische onafhankelijkheid. ‘Dat was heftig, maar voor de winkel is deze pandemie nog vele malen erger’, zegt Majid. ‘De hele wereld stond opeens stil. Net als onze omzet.’

Zelfsturend team

Zelf is ze nu al meer dan een jaar niet naar Irak geweest. ‘Gelukkig was online vergaderen bij ons al normaal.’ De winkel in Irak is bovendien in de goede handen van sterke, ondernemende vrouwen. Majid: ‘Ik pluk nu de vruchten van het zelfsturende team dat ik heb gecreëerd.’

Majid wijst naar een rijtje mappen vol technische ontwerpen. ‘Ook in Nederland zitten we niet stil.’ Samen met Naïma, een Nederlandse ontwerper, werkt ze vanuit Utrecht hard aan haar tweede, sociale onderneming: een naaiatelier annex naaischool waar Koerdische vrouwen leren om zelf lingerie te produceren.

Het idee ontstond toen Majid meer transparantie wilde van haar leveranciers. ‘Ons meest verkochte merk is Canadees, maar die producten worden gemaakt in China. Ik vroeg me af of dat niet duurzamer en efficiënter kon.’ De Chinese producten moesten nu eerst naar Noord-Amerika om daarna via Nederland Irak te bereiken. ‘Eenmaal daar was een beha twee keer zo duur.’

Ze besluit zelf nachtkleding te produceren. ‘Ik dacht: waarom zouden Koerdische vrouwen geen ontwerpers of naaisters kunnen worden? Zo kunnen ze zelf geld verdienen en financieel onafhankelijk worden.’

Samen met de Nederlandse ambassade wordt een pilot opgezet. Een naaicursus met plek voor 45 deelnemers. Het enige probleem: op de eerste advertentie reageerden 400 vrouwen. ‘We moesten gaan kijken wie deze opleiding het meest nodig had.’

Cultuuromslag

Het vervolg op de pilot moest worden uitgesteld door corona. ‘Maar volgende maand hopen we weer te starten’, zegt Majid. Ze hoopt nog veel meer vrouwen te kunnen opleiden. ‘Op deze manier kunnen moeders een rolmodel worden voor hun dochters. Alleen zo kunnen we een echte cultuuromslag bewerkstelligen.’

Al is het uitbreiden van haar lingeriezaak ook een doel op zich. ‘Uiteindelijk hoop ik dat de lingerie van Khanem in heel Noord-Afrika en het Midden-Oosten te vinden is.’ Ook in Nederlandse warenhuizen ziet Majid de collectie wel hangen. Op de korte termijn wil de onderneemster een tweede filiaal openen in Erbil, de hoofdstad van Iraaks Koerdistan. ‘Maar ik wil wel met vrouwen blijven werken. Dat is belangrijker dan snel uitbreiden.’

Waar: Utrecht en Suleimaniya, Irak
Opgericht: 2014
Werknemers: 6