Liberalisering stroommarkt biedt ook lichtpuntjes

De prijzen van stroom stijgen en dat kan erop wijzen dat de liberalisering van de stroommarkt is mislukt. Grootverbruikers van elektriciteit vrezen dat de tarieven in Nederland onnatuurlijk hoog blijven en bekritiseren de marktwerking....

Xander van Uffelen

De kritiek op de vrije markt gaat verder. Een groot Zweeds bedrijf, stroomproducent Vattenfall, trok zich onlangs terug uit Nederland. Het aantal handelaren op de beurs APX is dit jaar gedaald. Een klein aantal spelers maakt daardoor steeds meer de dienst uit, betoogt bijvoorbeeld de belangenbehartiger voor energiegebruikers, VEMW. De marktdynamiek ontbreekt daardoor en het prijsverschil met de buurlanden blijft derhalve onverminderd hoog, stelt VEMW.

Nu de prijzen stijgen, lijkt het laatste argument voor liberalisering weggevallen. Eerder al kwam een toename van de stroomuitval aan het licht, bleek de administratie bij energiebedrijven te rammelen, en kregen oude klanten van het failliete EnergyXS ten onrechte dubbele rekeningen op de deurmat. Voor het parlement zijn dergelijke gebeurtenissen een extra reden om nog eens goed na te denken of het wel zo verstandig is om per 1 juli 2004 een vrije markt voor consumenten te introduceren.

Tegenover de sombere gevolgen van de vrije markt, staan echter ook duidelijke lichtpuntjes. Gemeten over een langere periode zijn de stroomprijzen juist aan het dalen. De bedrijven die nu klagen over hoge tarieven, vertellen er vaak niet bij dat de afgelopen twee jaar hun stroomrekening aanmerkelijk lager uitviel. 'Het is daarom te vroeg om op basis van de recente prijsstijging te concluderen dat de vrije markt niet functioneert', zegt adviseur Arnoud van der Slot van adviesbureau Roland Berger.

Consumenten kunnen nog geen gebruik maken van de vrije markt, met uitzondering van het segment groene stroom. In landen waar de consument al wel vrij is - Duitsland, Groot-Brittannië en Finland - zijn de stroomprijzen de afgelopen jaren verder gezakt dan in Nederland.

Het vertrek van Vattenfall en de leegloop op de APX is geen drama voor de vrije markt, betoogt Van der Slot. Het is typerend voor de grootschalige energiemarkt. Handelaren in stroom hebben daarbij een kwetsbare positie. Een handelaar zonder centrales of klantenbestand moet diepe zakken hebben om te overleven. Daardoor is in Nederland slechts plek voor een klein aantal partijen.

De blokkades voor een vrije markt zijn in Nederland de laatste jaren grotendeels opgelost, rapporteert de Europese Commissie. Toezichthouder DTe functioneert goed, de oprichting van netbeheerder Tennet was een slimme zet en zelfs de marktmacht van de drie grootste stroomproducenten blijft binnen de perken, zegt de Commissie. Alleen de ontvlechting van de commerciële stroomtak en de publieke netbeheerder is nog onvoldoende.

Minister Brinkhorst noemde woensdag in de Tweede Kamer nog een ander argument om de vrije markt in Nederland niet al te zwart af te schilderen. Hij constateerde dat het prijsverschil met Duitsland juist afneemt, wat in zijn ogen wijst op een beter functionerende markt.

Deze gunstige geluiden over de liberalisering nemen niet weg dat in de vrije markt nog vaker problemen zullen opdoemen. Als consumenten vanaf 1 juli mogen overstappen naar een andere leverancier, zijn administratieve fouten niet te voorkomen, waarschuwde onlangs brancheorganisatie Energiened.

Aanmerkelijk bedreigender is het dreigende tekort aan stroomcentrales. Als producenten van elektriciteit geen centrales bijbouwen zou vanaf 2007 hier en daar wel eens de stroom kunnen uitvallen. Minister Brinkhorst heeft dit probleem ter harte genomen en komt binnenkort met ideeën hoe het aan te pakken is.

Meer over