ColumnPeter de Waard

Leidt een recessie tot meer of minder doden?

null Beeld

‘Wealth is health’, zo is een bekend gezegde. Of meer welvaart leidt tot een grotere gezondheid onder de bevolking.

Pandemieën slaan zelfs twee keer toe. Niet alleen veroorzaken zij direct vele doden. Zij kunnen ook tot een recessie leiden. En het gevolg is armoede. Oxfam vreest dat bij een economische krimp, zoals het IMF die voorspelt, 500 miljoen mensen extra in armoede terechtkomen. En dat is niet alleen in wat vroeger de Derde Wereld werd genoemd. In de VS meldden zich de afgelopen weken 16 miljoen mensen – 10 procent van de beroepsbevolking – voor een werklozenuitkering.

Alleen hoeft dat niet direct tot meer doden te leiden. Nogal wat bladen meldden dat het sterftecijfer de komende tijd kan afnemen. Zij baseren zich op onderzoek van wetenschappers. Het blad Nature schreef dat tijdens de Grote Depressie in de jaren dertig het sterftecijfer in de VS een absoluut laagterecord bereikte. In de jaren 1929 tot 1932 was het enige sterftecijfer dat steeg, het aantal zelfmoorden. Er waren minder hartziektes, longontstekingen, griep- en tbc-doden, net als verkeersongevallen.

Ook tijdens de Grote Recessie van 2008 tot 2010 daalde het aantal doden. Bij een eerder onderzoek van het Journal of Epidemiology and Community Health bleek dat met name onder ouderen en mensen van middelbare leeftijd het sterftecijfer tijdens periodes van hoge werkloosheid daalde. Hierbij waren sterftecijfers van 19 landen (VS, Japan, VK enz.) voor de leeftijdsgroepen van 40 tot 44 en 70 tot 74 jaar over een periode van bijna 60 jaar bekeken. Tijdens jaren van krimp overleden in beide leeftijdsgroepen minder mensen dan in jaren van expansieve groei. Minder stress, minder verkeersdoden en minder milieuvervuiling zouden mogelijk invloed hebben.

Ook de coronacrisis lijkt het milieu te helpen. In India zijn dankzij de lockdown zelfs voor het eerst in decennia de besneeuwde Himalaya-toppen weer zichtbaar. En wereldwijd dalen de criminaliteitscijfers en het aantal verkeersongelukken. Een andere reden zou kunnen zijn dat in tijden van recessie mensen zich meer om elkaar bekommeren. In een tijd van welvaartsgroei verslapt die aandacht.

Maar voordat iedereen zich een eeuwige recessie wenst, moeten de cijfers niet meteen als zaligmakend worden gezien. Op korte termijn kan minder welvaart voordelig lijken voor de levensduur, op lange termijn zijn de conclusies anders.

De gemiddelde levensverwachting is sinds 1960 wereldwijd met 20 jaar gestegen van 52 naar 72 jaar dankzij betere hygiëne, zorg en efficiëntere landbouw. Maar die waren uitsluitend mogelijk dankzij de spectaculaire groeicijfers in landen als India en China. Afrikanen leven gemiddeld tien jaar langer dan in 2000, ook doordat het in veel landen daar economisch beter gaat.

Laat niemand een recessie idealiseren. Dat we nu zo oud worden is vooral te danken aan de wealth.

Meer over