Latijns Amerika dient rijp gemaakt voor vrijhandel op westelijk halfrond; Clinton masseert de Mexicaanse ziel

Begeleid door liefst veertien ministers en de First Lady heeft president Clinton zich maandagavond in 'de achtertuin van de Verenigde Staten', Latijns Amerika, begeven....

Van onze correspondent

Oscar Garschagen

WASHINGTON

In wat het Witte Huis 'het Jaar van Latijns Amerika' noemt, is Clinton gisteravond begonnen aan reis die hem in Mexico, Costa Rica en Barbados brengt. In oktober volgen bezoeken aan Brazilië, Argentinië en Venezuela. Het 'Jaar van Latijns-Amerika' zal worden afgesloten in het Chileense Santiago, waar in maart 1998 de 'Summit of the America's' zal worden gehouden.

Pas dan kan worden beoordeeldof Clintons doel, de creatie van een vrijhandelszone van Alaska tot het zuidelijkste puntje van Latijns Amerika, in 2005 - dichterbij is gekomen. De Verenigde Staten zien legio kansen in de spectaculair groeiende Latijnsamerikaanse economiën.

Maar voor het zover is, moet Clinton zowel in eigen land als in Mexico, Centraal- en Latijns Amerika enorme weerstanden, wederzijdse vooroordelen en ook angsten overwinnen.

De bezoeken, te beginnen in Mexico, hebben dan ook vooral tot doel de door drugshandel en illegale immigratie verslechterde relaties te verbeteren en een klimaat van vertrouwen te creëren. Precies het soort diplomatie waarin Clinton, geholpen door echtgenote Hillary - die maandag al arriveerde in de Mexicaanse universiteitsstad Merida (Yucatan) - bedreven is.

Of Clinton er in zal slagen de 'Free Trade Area of the America's' tot stand te brengen, hangt in grote mate af van het Congres, dat toestemming moet geven voor het voeren van onderhandelingen over handelspolitieke verdragen. Sinds de ratificatie van het Noord-Amerikaanse Vrijhandelsverdrag (Nafta), met Mexico en Canada, en het Wereldhandelsverdrag (WTO) staat het Congres in meerderheid argwanend tegenover nieuwe veelomvattende handelsverdragen.

Clinton moet binnenkort het Congres informeren over het drie jaar oude Nafta. Of hij zijn plannen voor een vrijhandelszone op het hele westelijk halfrond nieuw leven kan inblazen hangt daarmee samen.

Het politieke klimaat is niet alleen verslechterd door de campagnes van isolationistisch rechts, de behoudzuchtige vak- en milieubewegingen, maar ook door de groei van de drugshandel en de illegale immigratie. Het onvermogen van Mexico om de grote narcotica-bendes en de illegale immigratie naar de VS te bestrijden, heeft de animo in politiek Washington voor nieuwe vrijhandelsverdragen niet doen toenemen.

Dankzij de adviezen van minister van Financiën Rubin en diens plaatsvervanger Larry Summers is Clinton ervan doordrongen geraakt dat het tragische, maar tegelijk ook zo fascinerende Mexico in zekere zin de sleutel tot nieuwe handelsverdragen in handen heeft. Clinton gaat dan ook niet op bezoek bij zijn generatie- en studiegenoot president Ernesto Zedillo - allebei studeerden zij op de Yale Universiteit in Connecticut - om hem paternalistisch de les te lezen, maar om hem te steunen in zijn economisch en juridisch hervormingsbeleid.

Na alle commotie in Washington over de corruptieschandalen rond hoge Mexicaanse officieren, rond Zedillo's voorganger Carlos Salinas en diens dubieuze familie, is het hoog tijd voor Clinton de relaties te repareren.

In Mexico wordt erop gewezen dat Amerika de grootste afzetmarkt voor harddrugs is - volgens schattingen rond 49 miljard dollar per jaar - en dat de Amerikaanse regering kennelijk niet in staat is de 'war on drugs' op het thuisfront te winnen. Als de Amerikanen niet in zulke enorme hoeveelheden drugs zouden gebruiken, zou de handel niet zo'n catastrofaal probleem vormen, is een veelgehoorde klacht in Mexico. Schoorvoetend beginnen Amerikanen toe te geven dat zij een belangrijk deel van het internationale drugsprobleem vormen.

Het jaarlijks proces waarin de VS landen beoordelen op hun inspanningen in de strijd tegen drugshandel, wordt in Mexico en Latijns-Amerika beschouwd als een vorm van onaanvaardbare Amerikaanse bemoeizucht. Het International Institute for Strategic Studies heeft volgens de Financial Times een rapport gepubliceerd waarin wordt geconcludeerd dat het Amerikaanse drugsbeleid militaire regiems versterkt ten koste van civiel bestuur.

Clinton heeft zich - in ieder geval tijdelijk - met succes verzet tegen pogingen van het Congres om Mexico te bestraffen. De Amerikaanse president heeft met het oog op goede relaties met Amerika's belangrijkste buurland en uit welbegrepen eigenbelang veel geïnvesteerd in Mexico. In 1995 zette hij zijn persoonlijke reputatie - en volgens de econoom Paul Krugman van het Massachusetts Institute of Technology ook zijn presidentschap - op het spel door met miljarden dollars de financiële crisis in Mexico te bestrijden. Drie jaar eerder dan noodzakelijk heeft Mexico een miljardenlening om de peso-crisis te bestrijden terugbetaald.

Mexico heeft in Clinton, die niet meer herverkiesbaar is, een belangrijke bondgenoot, die bereid is politiek kapitaal te investeren in de economische en democratische hervormingen. Het is duidelijk dat zowel Zedillo als Clinton aan de vooravond van presidents- en parlementsverkiezingen omzichtig te werk moeten gaan. Clinton is dan ook de eerste bezoekende president die zich zal verstaan met de leiders van de twee grootste oppositiepartijen.

De Amerikaanse president zal om goodwill te kweken ook pogen de wijdverspreide onrust in Mexico over nieuwe anti-immigratie- en bijstandswetgeving weg te nemen. Autoriteiten in Washington hebben tot enig ongenoegen van de zuidwestelijke staten al aangekondigd dat de nieuwe wetten er niet toe zullen leiden dat de miljoenen illegale Mexicanen en masse zullen worden gedeporteerd. En Clinton wil de nieuwe bijstandswetgeving, die slecht uitpakt voor immigranten, nog dit jaar repareren.

Na de bezoeken aan Mexico en Costa Rico ontmoet de president op Barbados alle regeringsleiders van de Caribische landen, uitgezonderd Cuba. Ook op deze top staan handels- en drugskwesties centraal. De regeringen van deze eilandstaten voelen zich enorm verwaarloosd door Washington. In de meeste gevallen heeft Washington de bilaterale hulp verlaagd van 226 miljoen dollar in 1985 tot 26 miljoen in 1995. Tegelijkertijd werden geen nieuwe handelsmogelijkheden gecreëerd.

De Caribische regeringsleiders hopen Clinton ervan te overtuigen dat de politiek van onverschilligheid moet plaatsmaken voor handel en samenwerking. 'Wij willen handel en geen hulp', aldus minister-president Vaughan A. Lewis van St. Lucia.

Meer over