'Kwaliteit sociale wetgeving is beneden de maat'

Met de regelmaat van de klok moet de minister van Sociale Zaken 'reparatiewetgeving' voor de sociale zekerheid opstellen. Juristen zien de voorgenomen - complexe - herziening van de WAO dan ook met zorg tegemoet....

Noordam is hoogleraar sociaal zekerheidsrecht aan de Universiteit Groningen. Hij heeft een fixatie voor de praktijk van sociale wetgeving, oog voor detail en samenhang met jurisprudentie en internationale verdragen.

Najaar 2002 bond Noordam op basis van eigen onderzoek de kat de bel aan. Hij beschreef in het vakblad SMA lacunes in de zogenoemde Wet verbetering Poortwachter. Die wet legt werkgever en verzuimende werknemer verplichtingen op, voordat sprake kan zijn van een WAO-keuring.

De plichten voor de werkgever zijn volgens Noordam zodanig zwaar, ongenuanceerd en de straf - een extra jaar loon doorbetalen - zodanig zwaar dat die voor de rechter geen stand zal houden. Na publicatie werden in de Tweede Kamer vragen gesteld. Die moeten binnen drie weken beantwoord, maar daar is minister De Geus nog steeds niet in geslaagd. De Geus meldde wel dat zijn ambtenaren de kwestie in overleg met het ministerie van Justitie proberen op te lossen.

'Een beschamende vertoning', vindt Noordam. 'Op Sociale Zaken zit een hele afdeling juristen wetgeving voor te bereiden. Die zien zo'n lacune en strijdigheid met internationale verdragen over het hoofd. En zijn vervolgens niet in staat dat zelf op te lossen.' Noordam heeft de indruk dat het UWV als uitvoerder van de Wet verbetering Poortwachter en WAO oplossingen aandraagt, maar dat het ministerie het erbij laat zitten. Wakker geschud door Noordam heeft een reeks werkgevers inmiddels een rechtszaak aangespannen tegen de boete die het UWV hen via de Wet Poortwachter heeft opgelegd.

Een vergelijkbare kwestie is de rechtszaak die een klein bedrijf voerde over de WAO-premie. Met ingang van 2003 werd de strafpremie voor kleine bedrijven afgeschaft, die ze moesten betalen als een werknemer in de WAO terechtkwam. In ruil voor afschaffing werd de basis-WAO-premie voor alle kleine bedrijven verhoogd. Een bedrijf dat bij de rechter zijn beklag deed over de verhoging van deze basispremie, kreeg in december gelijk. MKB Nederland, dat de afschaffing van de boete en de verhoging van de basispremie als overwinning vierde, staat nu pal achter dit bedrijf.

Nog een staaltje onzorgvuldige wetgeving heeft betrekking op de Wet Beperking Export Uitkeringen, de Wet BEU uit 2000. In maart 2003 constateerde de hoogste rechter in de sociale zekerheid, de Centrale Raad van Beroep, dat BEU deels in strijd is met het internationale verdrag ILO 118. Dus besloot De Geus in november de wet deels op te schorten in afwachting van opzegging van dat verdrag.

'Het zijn voorbeelden uit een lange lijst die illustratief is voor onzorgvuldige wetgeving. Een bron van zorg', vindt Noordam. 'Zeker nu Sociale Zaken een hervorming van de WAO, op stapel zet. Dat wordt een uiterst complex wetgevingsproces.'

'In december 2003 heeft de minister hoofdlijnen van het beoogde nieuwe stelsel naar de Tweede kamer gestuurd. Daaruit blijkt een hybride stelsel waarin geen heldere scheiding spreekt van taken en bevoegdheden van publieke uitvoerders en commerciële verzekeraars. Private verzekeraars gaan bijvoorbeeld vijf jaar lang een aanvulling betalen aan deels arbeidsgeschikte werknemers die meer dan 35 procent in inkomen achteruit gaan. In die vijf jaar heeft ook de publieke uitvoerder UWV taken en bevoegdheden. Die zijn deels strijdig met de belangen van verzekeraars. Zoiets moet helder en strak afgebakend worden, andeers worden mensen de dupe.

'Nog afgezien van de vraag wat iemand vindt van de beoogde opzet - ik ben erg kritisch - moet uit oogpunt van zorgvuldigheid gepleit worden voor het goed doordenken de regelgeving. Haastwerk leidt tot knoeiwerk. Dat moet later weer worden rechtgebreid. Dat geldt niet alleen voor de wetgeving, maar ook voor alle individuele beschikkingen die op basis van die foutieve wetgeving zijn gegeven. Uitkeringsgerechtigden, de uitvoeringsorganisatie en rechters zitten niet op verkeerde wetgeving te wachten. '

Meer over