POSTUUM

Koning van Wall Street maakte harde val

Hij maakte van Salomon Brothers de grootste zakenbank ter wereld. Toch eindigde zijn leven onbevredigend.

Peter de Waard
John Gutfreund. Beeld AP / PRN
John Gutfreund.Beeld AP / PRN

'Hij was de laatste man die een nerveuze handelaar wilde tegenkomen', schreef Michael Lewis in zijn boek Liar's Poker. 'Hij rook het als iemand bezig was geld te verliezen.'

John Gutfreund maakte van het ingeslapen effectenkantoor Salomon Brothers in de jaren tachtig de grootste, belangrijkste en meest vernieuwende zakenbank van de wereld. Zijn naam zal vooral verbonden zijn met de zogenoemde hypotheekobligaties, producten die het banken mogelijk maakten hun hypotheekportefeuilles te verpakken in liquide schuldpapier dat over de wereld kon worden verhandeld.

In 1984 maakte de hypotheekafdeling bij Salomon Brothers meer winst dan alle andere zakenbanken in New York samen. Het was de droom van Harvard-studenten, onder wie schrijver Michael Lewis, om daar te werken en tot de obligatiedesk van Big Swinging Dicks te horen. Behalve in hypotheekobligaties was Salomon jarenlang de grootste handelsfirma van obligaties van lagere overheden - een gigamarkt in de VS. Hij vond dat handelaren elke dag bereid moesten zijn een veldslag op de financiële markten te voeren, waarbij ze desnoods 'het achterste van een beer af zouden bijten'. Als voorbeeld diende het blufspel Liar's Poker, waarbij door de positie van tegenstanders in te schatten moest worden geraden hoeveel keer bepaalde nummers op een bundel dollarbiljetten voorkwamen. In een van die spelletjes zei Gutfreund 1 miljoen dollar in te zetten, maar werd overbluft door een tegenstander die 10 miljoen dollar inzette.

Gutfreund overleed woensdag in New York op 86-jarige leeftijd aan de gevolgen van een longontsteking.

Transportbedrijf

Gutfreund was de zoon van de eigenaar van een transportbedrijf. Op voordracht van zijn vader werd hij aangenomen bij de effectenbank Salomon Brothers, die toen nog in handen was van de gelijknamige joodse familie. In 1978 benoemde Billy Salomon hem tot de nieuwe topman. In 1981 bracht hij de firma tot ontzetting van Billy Salomon via een omgekeerde overname naar de beurs. Eén van de handelaren die toen ontslag nam, was de door Gutfreund zelf binnengehaalde Michael Bloomberg, de latere oprichter van het gelijknamige persbureau en burgemeester van New York.

Precies in dat jaar wist de Federal Reserve de inflatie onder controle te krijgen, daalden de olieprijzen en schoten de obligatiekoersen omhoog. In 1985 was het kapitaal van Salomon gestegen van 209 miljoen dollar zeven jaar eerder tot 3,4 miljard dollar. Gutfreund verscheen op het omslag van Business Week met het onderschrift: 'King of Wall Street'. In de jaren daarop werd hij ook een bekend society-figuur in New York, samen met zijn echtgenote, het model Susan Penn. De speculatie was dat schrijver Tom Wolfe hem als inspiratie had gebruikt voor zijn beroemde roman Bonfire of the Vanities (Het vreugdevuur der ijdelheden).

Opspraak

In 1991 kwam Salomon in opspraak, nadat bleek dat de firma orders voor cliënten had geplaatst zonder hun toestemming. Het hoofd van de staatsobligatie-afdeling Paul W. Mozer werd veroordeeld tot vier maanden cel. Gutfreund moest ontslag nemen, kreeg een boete van 100 duizend dollar en mocht nooit meer aan het hoofd staan van een effectenbedrijf, hoewel er nooit een concrete aanklacht tegen hem werd ingediend. Gutfreund werd tijdelijk opgevolgd door niemand minder dan Warren Buffett. Een rechtszaak voor een gouden handdruk van 30 miljoen dollar verloor hij.

Pas vijf jaar later reageerde hij op de veroordeling. 'Als ik word herinnerd, is dat niet omdat ik van Salomon de nummer één handelaar, market maker en underwriter (een bank die emissies overneemt) maakte, maar omdat ik volgens allerlei roddel in een schandaal verzeild ben geraakt. Dat vind ik erg onbevredigend.' Tegen Michael Lewis zei hij: 'Het boek dat jij schreef, heeft jouw reputatie gemaakt en die van mij vernietigd.' Salomon zou later in handen komen van Citibank. Michael Bloomberg omschreef Gutfreund als zijn vriend en mentor die hem had geleerd hard te werken, leiderschap te tonen en filantropie te bedrijven. 'Hij was ondanks zijn reputatie eerlijk en zorgzaam en verdiende de titel Koning van Wall Street volledig.' Gutfreund zou later nog een consultancyfirma hebben.

Meer over