Kloof tussen Twin Peaks

De Amerikaanse minister van Financiën wilde het maar al te graag kopiëren, zei een trotse Gerrit Zalm. Maar nu is gebleken dat de manier waarop Nederland toezicht houdt op zijn banken in de praktijk vastloopt....

Door Robert Giebels

Uitgerekend Gerrit Zalm vertelde de parlementaire onderzoekscommissie-De Wit laaiend enthousiast over het toezichtsmodel waarvan hij afgelopen week slachtoffer is geworden. De financiële sector heeft twee toezichthouders en laten die het nu net volstrekt oneens zijn over het carrièreperspectief van Zalm. Het is niettemin logisch dat de topman van ABN Amro zo lyrisch is over het zogenoemde Twin Peaks-model: hij heeft het zelf verzonnen en in zijn Toezichtwet gezet.

Maar de ene ‘peak’, de Autoriteit Financiële Markten (AFM), zegt nu dat Zalm moet opstappen als hoogste baas van de staatsbank, omdat hij er eerder bij provisiefabriek DSB Bank een potje van maakte. De andere toezichthouder, De Nederlandsche Bank (DNB), hielp Zalm in het zadel en zegt nu dat hij niets verkeerds heeft gedaan. Verliezers van deze unieke toezichtklucht: alle betrokken partijen en het toezicht. Zij zouden juist boven elke twijfel verheven moeten zijn.

Ze zijn helemaal uit Amerika gekomen om ‘ons’ model van financieel toezicht te kopiëren. Dat vertelde Zalm in januari de commissie-De Wit, die oorzaken en gevolgen van de kredietcrisis onderzoekt. De vorige Amerikaanse minister van Financiën, Hank Paulson, vond dat de Hollandse Twin Peaks van zijn toenmalige ambtgenoot ‘Gerrut’ de internationale standaard moest worden. Eén toezichthouder om de gezondheid van de banken in de gaten te houden en een andere die hun gedrag voortdurend toetst, zo hoort het, vond Paulson.

Maar bij de eerste echte testcase voor dat model ging het fout: de val van DSB Bank. De twee toezichthouders volgden keurig hun opdracht. De acht jaar jonge hond, gedragstoezichthouder AFM, gispte DSB omdat zijn provisiegedreven gedrag klanten met veel meer schulden opzadelde dan ze konden dragen en gezien hun huiswaarde gerechtvaardigd was.

Het twee eeuwen oude DNB bewaakt als zogenoemd prudentieel toezichthouder de stabiliteit en integriteit van het financiële stelsel. In die rol hield de centrale bank bij of DSB Bank op korte en lange termijn aan zijn verplichtingen kon voldoen. Dat dit vermogen doorkruist wordt als ontevreden klanten zich tegen de bank verenigen, ontdekten beide toezichthouders te laat. Dit viel precies tussen hun twee pieken in.

Normaal gesproken krijgt het publiek het niet te horen als er onenigheid is tussen de twee toezichthouders. Maar toen kwam de jurist Scheltema met zijn onverwacht open en onthullende rapport over het lot van Zalm. De toezichthouders blijken het daarover compleet oneens. Scheltema schrijft: ‘De toezichthouders moeten ervoor zorgen dat de buitenwereld niet wordt opgescheept met meningsverschillen.’ Dat is niet gelukt. Duidelijk is wel dat als het om bankbestuurders gaat de ene peak hoger is dan de andere: de aanbeveling van AFM om Zalm heen te zenden, is overruled door De Nederlandsche Bank.

Hoe geloofwaardig is het Nederlandse toezichtmodel nu nog? ‘Dit verdient bepaald niet de schoonheidsprijs’, is het understatement van Rabo-topman Piet Moerland.

Volgens Ewald Engelen heeft het Twin Peaks-model nooit gewerkt. ‘DNB heeft steeds zitten slapen’, vindt de hoogleraar financiële geografie aan de Universiteit van Amsterdam, ‘en de AFM geniet niet het respect van de grote banken. En dan werken ze ook nog langs elkaar heen, zoals bleek bij DSB en nu weer met het rapport van Scheltema.’

Volgens Engelen zijn ze in Groot-Brittannië wijzer: ‘Daar willen ze gedragstoezichthouder FSA weer bij de centrale bank voegen.’

‘Toezichthouders kunnen van mening verschillen’, zegt de Tilburgse hoogleraar bankwezen Harald Benink. Om nu van twee toezichthouders één te maken, vindt hij zinloos. De hoogleraar vindt met Scheltema wel dat de AFM de afgelopen jaren een assertievere stijl van toezicht heeft gehanteerd dan DNB. ‘Die kan in dit opzicht het nodige van de AFM leren.’

Niettemin, zo vat economiehoogleraar Arnoud Boot samen, schadelijk is het allemaal wel, alle onenigheid, die bovendien nu op straat ligt. Boot, lid van de Bankraad, een adviesorgaan van DNB, vindt dat Scheltema met zijn rapport het toezicht in het verdomhoekje heeft gezet. ‘Het Twin Peaks-model werkt alleen als je wil samenwerken en dat lijkt onvoldoende het geval te zijn geweest.’

Scheltema komt als voorzitter van de naar hem genoemde commissie over een maand of twee met zijn eigenlijke rapport. Dat velt een oordeel over de wijze waarop beide toezichthouders hun werk hebben gedaan rondom de omgevallen bank uit Wognum.

In zijn rapport over Zalm kraakt Scheltema al harde noten over beide toezichthouders. Hij verwijt niet alleen de AFM er steeds met een gestrekt been in te gaan. Maar ook dat De Nederlandsche Bank al bij het verlenen van de bankvergunning aan DSB in de fout ging en te lankmoedig optrad. Volgens betrokkenen is deze kritiek slechts een aankondiging van de storm die de toezichthouders te wachten staat. Als Scheltema helemaal klaar is, gaapt er een nog diepere kloof tussen de Twin Peaks.

Meer over