Kleinere lease-auto is voorbode van échte ingrepen

Veel bedrijven zijn flink aan het bezuinigen, blijkt uit de huidige stroom kwartaalcijfers. Minder telefoonvergoeding of vliegen in economy-class levert relatief weinig op, maar speelt een belangrijke rol in een bewustwordingsproces onder werknemers....

Van onze verslaggever Noël van Bemmel

Na een periode van ongekende welvaart hangt ook bij andere bedrijven het fruit laag. Unilever bespaart jaarlijks 1,6 miljard euro dankzij een inkoopbesparingsprogramma en vanaf 2004 nog eens 1,5 miljard dankzij een herstructureringsprogramma. KPN belooft een jaarlijkse besparing van achthonderd miljoen euro, TPG mikt op termijn op 320 miljoen euro dankzij een 'kostenflexibiliseringsprogramma'. Akzo Nobel, Buhrmann, Ahold, Hagemeyer: vrijwel alle beursfondsen melden kostenbeheersingen. In hun kielzog volgen bedrijven die minder hard worden afgerekend op winst per aandeel.

De bezuinigingen variëren van het opdoeken van hele afdelingen tot en met de openingstijden van de bedrijfskantine. Zo schrapt Philips een kwart van de overheadkosten door onder meer te snijden in afdelingen als IT, personeelszaken en financiële-administratie, èn stimuleert tegelijkertijd het gebruik van telefoonkaarten. Bank en verzekeraar Fortis voegt kantoren samen èn vraagt werknemers hun kerstwensen voortaan per e-mail te versturen.

'Je kunt je als beursgenoteerde onderneming niet meer veroorloven geen kostenbeheersingsprogramma te hebben', zegt Stephan Lauers van adviesbureau Ernst en Young. Dat bedrijf publiceerde vorige week een onderzoek onder bijna driehonderd bedrijven. Daarvan bleek 40 procent van de ondernemingen met meer dan vijfhonderd werknemers te beknibbelen op secundaire arbeidsvoorwaarden. Pensioenkosten, auto van de zaak en prestatieloon liggen onder vuur, maar ook mobiele telefoon, kinderopvang, dertiende maand, ziektekostenverzekering, studiebijdragen en pc-privéprojecten worden aangepakt.

Neem bijvoorbeeld een bedrijf als ICT-Automatisering in Barendrecht (850 werknemers). Dat schrapte afgelopen jaar zestig banen, bevroor opleidingstrajecten en vraagt nieuwkomers genoegen te nemen met een Opel Corsa. Daarnaast verloren managers hun budgetverantwoordelijkheid: alle uitgaven moeten eerst door de directie worden goedgekeurd. Die maatregelen leverden volgens chief operating officer Erik Bongers tot nu toe drie miljoen euro op.

Ook autoleasemaatschappijen merken dit jaar een teruggang. Klanten haken niet alleen af, maar bestellen ook kleinere modellen (de Peugeot 307 heeft de Renault Laguna van de eerste plaats verdrongen) en werknemers moeten langer in hun lease-auto blijven rijden.

Een verschraling van het uitgavenpatroon, vat corporate-finance-adviseur Lauers de maatregelen samen. De kaasschaafmethode heeft uiteindelijk weinig invloed op de totale kosten die vooral samenhangen met personeel en inkopen. Een borrel schrappen of een businessclass-ticket omzetten in economy is vooral nuttig wegens de signaalwerking die daarvan uitgaat, stelt Lauers. 'Je kunt als directie wel blijven roepen dat het recessie is, maar veel werknemers baseren hun beeldvorming op hun directe omgeving.'

Meer effect verwacht Lauers van efficiency-verbeteringen en een rondje langs de leveranciers. Zo creëerde Philips begin deze maand een aparte functie, chief procurement officer, die leveringscontracten, betalingstermijnen en ook vorderingen op debiteuren opnieuw tegen het licht houdt. De Zwitserse Barbara Kux begint 1 oktober en krijgt een plek in de groepsraad.

Haar taak komt in het eenvoudigste geval neer op lagere prijzen bedingen en later betalen. Veel leveranciers worstelen immers met overcapaciteit en hebben een zwakke onderhandelingspositie. Kredietmanagementbureau Graydon meldt dan ook dat de gemiddelde betalingstermijn afgelopen halfjaar is gestegen van 51 naar 55 dagen. 'Het is wel asociaal', vindt Graydon-onderzoeker Robert Blom. 'Als je geld nodig hebt moet je naar een bank, niet je leverancier ongevraagd misbruiken als financier.'

In veel gevallen is de relatie tussen afnemer en leverancier echter te complex om even te shoppen. Lauers: 'Kux en andere managers die leveringscontracten openbreken zullen vooral proberen meer waarde toe te voegen aan bestaande relaties.' De truc, stelt hij, is leveranciers juist verder te betrekken in de bedrijfsvoering. 'Samen werken aan productontwikkeling, activiteiten overdragen en just in time leveranties doorvoeren.'

De opbrengst hiervan is pas op lange termijn merkbaar. Voorlopig domineren bezuinigingen en pogingen om voorraden en vorderingen te beperken. 'Wat veel bedrijven nu in feite doen is tijd kopen', zegt Lauers. Die hebben zij volgens hem hard nodig om een antwoord te formuleren op de fundamentele vraag: waar maak ik winst en waar niet? 'En zo niet: hoe strategisch is dat onderdeel?'

Strategische heroriëntaties dringen zich volgens Ernst en Young eerder op tijdens een recessie. Dat proces leidt niet zelden tot afstoting van onderdelen. Vorige week presenteerden bijvoorbeeld Philips, Akzo Nobel en ASML hun kwartaalcijfers en al deze organisaties meldden krimp. Het zijn volgens Lauers positieve voorbeelden. 'We worden ook regelmatig ingehuurd om uit te zoeken waar de winst precies vandaan komt. Dan moet er vaak heel wat gebeuren.'

Meer over