'King of the road' in wilde zuiden van China

Gevoed door kapitaal en ondernemingslust uit Hongkong heeft zich in de Chinese provincie Guangdong een woest kapitalisme ontwikkeld. Dagelijks steken 25 duizend vrachtwagens uit Hongkong de grens over voor een riskante, maar goedbetaalde rit....

HET is half negen 's avonds als chauffeur Billy Tam het gaspedaal wat dieper indrukt. Het schijnsel van de koplampen valt op schichtige arbeiders die aan de rand van de zesbaansweg naden met pek vullen. De containertruck dendert majestueus langs hen heen. Tam is te laat vertrokken uit Kanton (Guangzhou), China's zuidelijke metropool, en vreest dat de douanepost al gesloten zal zijn.

De 38-jarige Tam is een ervaren bestuurder, continu onderweg tussen de Hongkongse haven en de economische groeigebieden in Zuid-China. Hij wil vanavond thuis slapen en ergert zich aan allerlei 'typisch Chinese problemen'.

Eén ervan zit achter in de cabine. Het is een kennis van een kennis uit Shenzhen, de wilde boomtown aan de grens met Hongkong. Tijdens een dagje Kanton heeft ze haar papieren vergeten en nu moet Tam haar langs de controlepost smokkelen die Shenzhen van de rest van China scheidt.

Thuis in Hongkong, de kolonie die over een maand niet langer Brits zal zijn, loopt alles op rolletjes. Maar hier, in Tams toekomstige vaderland, is de maatschappij één grote chaos .

Tams buren in Hongkong griezelen bij de gedachte dat hun rustige buitenwijk net zo zal worden. Maar de wereldwijze chauffeur zit er niet mee: 'Ik maak me niet zoveel zorgen want ik heb geleerd met ze om te gaan'.

'Ze' zijn de autoriteiten. Tam rijdt al twaalf jaar op Zuid-China. Voordien bestond het beroep van containerchauffeur niet, maar nu passeren dagelijks 25 duizend trucks uit Hongkong de drie grensposten om goedkope schoenen, speelgoedauto's en jurkjes op te halen.

De snelweg biedt uitzicht over de duizenden hel verlichte fabriekshallen die het platteland van de provincie Guangdong ontsieren.

Tam en zijn Hongkongse collega's hebben het monopolie: om overlopen te voorkomen, mogen Chinese chauffeurs onder geen voorwaarde de grens over. Ook na 1 juli niet . De truckers praten via de 27-MC band over 'de tocht naar de vrijheid' als ze het over de terugreis hebben. Maar politiek is taboe. 'Zolang ik mijn ritten maak en mijn baas me goed blijft betalen, zit ik snor', zegt Tam. 'Politiek interesseert me niet.'

Het Hongkongse zakenleven ziet de toekomst na de hereniging vol vertrouwen tegemoet. De aandelenkoersen en de onroerend-goedprijzen breken dagelijks records.

'China wil onze centen en onze kennis', had Sonia Ng enkele uren eerder in de lobby van het reusachtige China Hotel in hartje Kanton onderstreept. 'Peking heeft er geen belang bij om de boel in het honderd te sturen.'

De in een Versace-pakje geklede mevrouw Ng is het prototype van de Hongkongse ondernemer die op het vasteland investeert. Ze heeft een deel van haar cementfabriek verkocht aan een Chinees consortium, dat ze tevens van advies voorziet. Haar ene investeringsbedrijf is betrokken bij de bouw van een kantoorkolos van 65 verdiepingen aan de oostkant van de stad, het andere drijft handel met textielfabrieken in de regio.

Ruim 60 procent van de buitenlandse investeringen in China gaat via Hongkong. De ondernemers lopen zich het vuur uit de sloffen voor de Chinese politieke leiders. Die weten dat de Britse kolonie onmisbaar is voor hun buitenlandse handel , want China zelf kampt met een ontoereikend wegennet, rechtsonzekerheid en een achtergebleven financieel stelsel. Een veel gehoorde grap is dat China niet Hongkong overneemt, maar Hongkong China.

'Dat gaat misschien wat ver. Maar met de toenemende economische verstrengeling neemt de invloed van het Hongkongse zakenleven in China wel toe', zegt Ng. Bij woningbouw en snelwegaanleg duiken in heel China steeds weer Hongkongse bedrijven op als Cheung Kong, Henderson, Sun Hung Kai en Hopewell.

Ook in de Speciale Economische Zone bij Kanton, waar Tam zijn container oppikte, hebben Hongkongse investeringen een grote rol gespeeld. 'De hele ontwikkeling zou zonder Hongkongse entrepreneurs stokken,' zegt planner Zhong Qiu Zi. Hij laat met trots de moderne bedrijfshallen zien.

Chauffeur Tam snuift misprijzend . 'China is nog lichtjaren verwijderd van Hongkong.' De autoriteiten zijn volgens hem het ergste: 'Ze proberen een modern, onkreukbaar imago uit te stralen, maar ik moet de eerste nog tegenkomen die niet corrupt is.'

Tam heeft 'te veel' ervaring met tergend langzame bureaucraten, die alleen na geldelijke aansporing de benodigde stempels zetten. Ook de liftster kan ervan meepraten. Om in Shenzhen aan werk te komen, heeft ze menig partijlid omgekocht.

Het grensgebied rond het razendsnel groeiende Shenzhen wordt wel China's wilde zuiden genoemd. Een vriend van Tam kreeg vier maanden na zijn eerste werkdag een pistool onder zijn neus geduwd. De rovers gingen er met zijn hele container vandoor. 'Hij ging meteen terug naar zijn oude verhuisbedrijf', vertelt Tam.

Tam en zijn collega's durven niet te stoppen als ze een lijk langs de snelweg zien liggen. 'Tien tegen één dat het een valstrik is.' Terwijl hij vertelt over een makker die wel ging kijken en werd neergeschoten, brengt hij zijn truck tot stilstand op de vluchtstrook. De verstekelinge uit Shenzhen wordt verborgen onder de slaapplaats.

Even later piepen Tams remmen opnieuw: controlepost Wenjindu. Een bars hoofd onder een pet met rode rand kijkt rond in de cabine . 'Hao', klinkt het dan met een knikje.

Vlak voor de afrit Shenzhen-centrum stapt de liftster uit en verdwijnt in het donker. Maar dan slaat de politie toch nog toe: stoppen op de snelweg is verboden. Tam kan de bon afkopen met honderd yuan (25 gulden). Vloekend trekt hij weer op. Pas als blijkt dat de grenspost Man Kam To nog open is, kan hij weer lachen. Een gevaarlijke nacht in de cabine of een lange omweg naar een 24-uurs doorgang blijft hem bespaard.

Toine Berbers

Dit is het vierde deel van een serie over de overdracht van Hongkong aan China.

Meer over