Kantoor zonder barrières

In het moderne kantoor wordt nauwelijks meer gewerkt. Het is een plek geworden waar communicatie voorop staat. Meubelfabriek Vitra heeft daarom grote ambities met het nieuwe net-‘n’-nest-concept....

De moderne kantoorruimte kent geen barrières meer. Leve de verbroedering tussen directeur, parttimer, typiste en marketingmanager. Niet alleen weg met de rangen en standen dus, maar ook weg met de directiekamer en vergaderzaal. En als we dan toch bezig zijn, schaf ook maar meteen de archiefruimte en de postkamer af. Ja, zelfs de gang – inclusief koffiemachine! De toekomst is aan het open space office. Oftewel: weg met alle muren!

‘In moderne bedrijven wordt geen simpel en monotoon werk meer verricht’, verduidelijkt Jürgen Dürrbaum, hoofd internationale verkoop van meubelfabriek Vitra. ‘Dat gebeurt door computers of door werkcentra in derde wereldlanden. Het kantoor is nu vooral een plek waar werknemers naartoe komen om te overleggen en samen problemen op te lossen.’

Het moderne kantoor moet volgens hem daarom uitnodigen om te communiceren. ‘Dat gaat het beste in een open kantoor met een informele sfeer.’

Het Duitse bedrijf Vitra heeft dit principe tot de kern van haar bedrijfsfilosofie gemaakt.

Maar niet alleen de fysieke muren moeten wijken in het kantoor van nu. Er is ook nog een andere muur die moet worden geslecht. ‘Die in het hoofd van de top van het bedrijfsleven’, aldus Dürrbaum. ‘Slechts drie procent van de totale bouwkosten van een nieuw kantoor gaan naar de inrichting. Maar juist dáár valt nog heel wat te winnen. Er heerst nu nog een soort schrikbeeld dat een open kantoor alleen maar improductief is, terwijl het juist de motivatie en dus de efficiency verhoogt.’

Net-‘n’-nest

Net-‘n’-nest
De bijdrage van Vitra aan het slechten van deze fysieke én psychologische muren is het kant-en-klare interieurconcept Net-‘n’-nest (als in rock-‘n’-roll). Dat net komt van netting, een eigentijdse term voor het aloude networking – of, in ouderwets Nederlands: samenwerken in een flexibele ruimte vol ontmoetingsplekken. Tegelijkertijd wil elke medewerker zich ook kunnen terugtrekken in een afgezonderde ruimte om daar in alle rust te kunnen werken – nesting dus. De naam voor zo’n kantoorruimte waarin openbare ruimte en privédomein vloeiend in elkaar overlopen ligt vervolgens voor de hand: Net-‘n’-nest.

Net-‘n’-nest
Niets nieuws onder de zon, zal de moderne professional verzuchten. Een beetje hip bedrijf was tien jaar geleden al aan het experimenteren met het kantoor dat feitelijk één grote zaal was. Met als bekendste voorbeeld de VillaVPRO, het spraakmakende gebouw van het al even spraakmakende architectenbureau MVRDV.

Net-‘n’-nest
Destijds bleef het echter meestal bij experimenten. Vitra is het eerste bedrijf dat deze gedachten heeft uitgewerkt tot een volwaardig interieurconcept.

Net-‘n’-nest
De Duitsers hebben dit moderne kantoorgevoel ook niet opeens gisteren ontdekt in hun fabriek in Weil am Rhein. Al jaren zoekt Vitra naar manieren om het muurloze kantoor te introduceren bij organisaties als ministeries, banken en – waarom ook niet – afdelingen debiteuren/crediteuren wereldwijd.

Nieuwe lente

Nieuwe lente
In 2000 introduceert Vitra de New Office Space, een opvallende collectie kantoormeubilair die het weliswaar meer moet hebben van de verfrissende vorm dan van revolutionaire toepassingen. Dat een nieuwe lente in de kantoorinrichting toch echt aanstaande is, blijkt wel in 2004 met Network Office, een interieurcollectie die voorzichtig breekt met bestaande kantoormores. Zo ontwerpen de vermaarde Franse broers Erwan en Ronan Bouroullec de lange tafel Joyn, waaraan zeven of acht mensen tegelijk konden werken. Zo lang is deze tafel dat aan de ene kant mensen informeel kunnen vergaderen tijdens een lunch, terwijl aan de andere kant in alle rust wordt gewerkt. Wel kan de tafel in verschillende zones worden verdeeld met schotten.

Nieuwe lente
En nu is de open space office dan eindelijk bereikbaar voor elk bedrijf – dankzij Net-‘n’-nest. Ter ondersteuning heeft Vitra enkele nieuwe meubels gelanceerd, zoals de Alcofa. Deze bank van ontwerpers de gebroeders Bouroullec heeft een extra hoge rug- en zijleuning, zodat de bank fungeert als een soort loge. De Ad Hoc is een bureau voorzien van een halfrond scherm voor extra privacy.

Filosofie

Filosofie
Toch is Net-’n’-nest geen uitgebalanceerde collectie meubels die alleen maar naast elkaar te hoeven worden gezet. ‘Het is een filosofie’, zegt interieurarchitect Sevil Peach, die nauw betrokken was bij de ontwikkeling ervan. ‘Het gaat erom dat mensen keuzes kunnen maken. Wil ik alleen werken of kies ik voor afzondering? En hoe wil ik afgezonderd werken? Elk bedrijf is anders en vereist een andere manier van netting en nesting.’

Filosofie
Peach bracht dit concept twee jaar geleden voor het eerst in de praktijk bij inrichting van het nieuwe kantoor van Vitra. Haar rondleiding door het kantoor is de Net-‘n’-nest-filosofie in de praktijk.

Filosofie
Wat als eerste opvalt, is dat er eigenlijk geen sprake is van één grote ruimte, maar van een zaal die is opgedeeld in verschillende ruimtes. Hoewel staande toch overal (bijna) de hele zaal kan worden overzien.

Filosofie
‘De grote bedreiging is de akoestiek’, verduidelijkt Peach. ‘Daarom hebben we met niveauverschillen en natuurlijke barrières als archiefkasten en lampen toch afgescheiden ruimte gecreëerd. Ook is er rekening gehouden met de spreiding van de individuele en de collectieve werkplekken.’

Filosofie
De enige kunstmatige afscheidingen zijn transparante kamerschermen die nog het meest lijken op een bladerdek van kunststof takjes – alweer een ontwerp van de Bouroullecs.

Filosofie
Elke ruimte biedt een andere werksfeer. Voor snel overleg zijn er hoge tafels met barkrukken. De echte vergadertijgers kunnen terecht aan een ouderwetse ronde tafel die met een transparant gordijn kan worden afgescheiden.

Filosofie
Tegelijkertijd zijn er overal eilandjes waar werknemers zich kunnen terugtrekken.

Filosofie
Geconcentreerd werken kan in bureaustoelen voorzien van een soort droogkap waar het hoofd deels in verdwijnt. Voor inspiratie en ontspanning zijn er luie leunstoelen.

Onbewoond eiland

Onbewoond eiland
Lopend valt op hoe relaxed de mensen werken. Her en der zitten groepjes. Aan een lage salontafel kijkt iemand weg van zijn laptop om zijn mobiel aan te nemen. De uitstraling van het kantoor sluit hierbij aan; het meubilair is modern, paper- en wireless zijn een vanzelfsprekendheid.

Onbewoond eiland
Maar wat de opstelling echt bijzonder maakt, is dat veel werkplekken kunnen fungeren als zowel een onbewoond eiland als een ontmoetingsplek.

Onbewoond eiland
‘Het meubilair geeft signalen af wat geaccepteerd is’, licht de interieurarchitect Peach toe. Plaatsnemen op een barkruk nodigt uit tot een kringgesprek. De hoge Alcofa-bank is juist ideaal voor een onderonsje. Met de benen languit kan iemand er zelfs een intiem telefoongesprek voeren. ‘In de praktijk is inmiddels gebleken dat privacy wordt gerespecteerd als werknemers zien dat één of meer collega ergens geconcentreerd zitten te werken.’

Onbewoond eiland
Het meubilair in het Vitra-kantoor bestaat uit oude en nieuwe ontwerpen uit de eigen collectie die flexibel aan elkaar zijn geschakeld. Een lage legkast met kussens doet tevens dienst als zitbank. Een subtiel geplaatste lamp vormt de afscheiding met de naastgelegen individuele werkplek, een halfrond designbureau van Philippe Starck.

Onbewoond eiland
Zelfs designklassiekers uit de Home-collectie van Vitra zijn ingepast in dit interieurconcept. Geen duidelijker signaal voor nesting dan een welgeplaatste Lounge Chair van Charles & Ray Eames. De vrolijke en lichtgewicht Panton Chair van Verner Panton daarentegen nodigt juist uit tot spontaan werkoverleg.

Wennen

Wennen
Blijft natuurlijk de vraag of zo’n kantooropstelling wel geschikt is voor alle bedrijftypes. Het lijkt vooral geknipt voor moderne en creatieve bedrijven met een losse werksfeer. ‘Onzin‘, meent Peach, die ook al de Praagse vestiging van Deloitte met 1500 werknemers inrichtte volgens de Net ‘n’ nest-filosofie. Al betekende het wel een cultuuromslag binnen het bedrijf, moet ze toegeven. ‘Vooral werknemers moeten heel erg wennen aan het idee dat ze ook in de kantine mogen werken.’

Wennen
Toch is de interieurarchitect ervan overtuigd dat elk bedrijf is gebaat bij een flexibel kantoor. Vroeger kreeg ze specifieke eisen van bedrijven. ‘Zoveel werknemers per tafel en zoveel tafels per ruimte. Nu beperkt het eisenpakket zich veelal tot een dynamische of juist ontspannen sfeer op de werkplek.’

Wennen
Maar het doel is altijd hetzelfde: een humaner bedrijf creëren. ‘Mensen brengen meer wakkere tijd door op kantoor dan thuis. Als bedrijf heb je dan een verplichting om je werknemers zich thuis te laten voelen op kantoor. Bijvoorbeeld door ze zelf te laten kiezen waar, hoe en met wie ze willen werken.’

Meer over