ColumnPeter de Waard

Kan ook deze oorlog tot nivellering leiden?

null Beeld

De huidige pandemie lijkt ook qua duur steeds meer op een heuse oorlog met een snel wisselend front. In de VS telt corona nu al meer slachtoffers dan alle andere ­oorlogen in de geschiedenis van het land.

In totaal zijn 377 duizend Amerikanen door corona overleden. Ter vergelijking: in de Vietnam-oorlog sneuvelden 47 duizend Amerikanen op het slagveld, in de Eerste Wereldoorlog waren dat er 53 duizend, in de Amerikaanse burgeroorlog 140 duizend en in de Tweede Wereldoorlog 292 duizend.

Ook het leven van de burger begint steeds meer op een oorlogssituatie te lijken: een verbod op samenscholing, een avondklok en het sluiten van scholen. Zelfs de grootste controlfreaks hadden niet gedacht dat de staat ooit weer zoveel macht zou krijgen in de 21ste eeuw.

De Britse webzine Spiked rekende onlangs uit dat de pandemie vooral de lagere inkomensklassen benadeelt. Zij zijn er 190 euro (14 procent) op achteruit gegaan, terwijl de hoogste inkomens er 400 euro op vooruit gingen.

Het vermogen van de Britse miljardairs steeg in het eerste coronajaar met 20 procent. ‘Het op slot zetten van de samenleving – en de terugval op steun van de overheid en centrale banken – heeft geleid tot de grootste vermogensoverdracht van arm naar rijk in de geschiedenis’, ­aldus Spiked.

Voor Nederland zijn er nog geen cijfers gepubliceerd. Gezien het feit dat vooral de speeltjes van de rijken (aandelen en huizen) sinds het ­begin van de coronacrisis in waarde zijn gestegen, mag veilig worden aangenomen dat ook hier de vermogensverschillen zijn toegenomen. Zeker is dat de lagere inkomensklassen harder worden geraakt door corona, omdat vooral hun werkgevers (industrie, detailhandel, horeca) zijn geraakt door de crisis.

In het verleden gingen oorlogen bijna altijd gepaard met grootschalige nivellering. Overheden hadden geld nodig en dat geld was vooral te halen bij de hoogste inkomens.

In de VS werd in 1942 de Victory Tax ingevoerd, waarbij de inkomstenbelasting voor de hoogste inkomens - boven 200 duizend dollar opliep tot 94 procent. Dat tarief bleef tot 1964, waarna het werd teruggebracht tot 70 procent. Het was president Reagan die de belasting in de jaren tachtig voor de hoogste inkomens terugbracht tot 35 procent.

In het Verenigd Koninkrijk bedroeg de inkomstenbelasting voor de hoge inkomens op het einde van de oorlog zelfs 99,25 procent. Van de laatstverdiende pond hield een welgestelde driekwart cent over.

Pas in 1971 werd die verlaagd van 90 naar 70 procent. In Nederland bedroeg de hoogste schijf in de inkomstenbelasting nog tot 1980 72 procent. De naoorlogse jaren ­waren ook de periode dat de inkomens- en vermogensverschillen bijna overal konden worden verkleind.

In de oorlog die nu pandemie heet, is van nivellering geen sprake. Misschien lukt dat echt een keer in de post-pandemieperiode.

Meer over