Jaar van outsourcing, ontslagen en overnamekoorts

De winnaars van 2005 zijn beleggers, die winsten zagen stijgen, toplieden terugfloten en rechtszaken wonnen. Verliezers zijn de werknemers: het regende ontslagen....

Het Nederlandse bedrijfsleven hervond in 2005 zijn dynamiek, maar de terugkeer naar stevige winstgroeicijfers verliep niet zonder slag of stoot. Faillissementen, rechtszaken, stakingen en andere twisten lopen als een rode draad door het zakelijke jaar. Van Erik de Vlieger tot Van der Hoop bankiers, van outsourcing tot stakingen, van huistaps tot huismerkverpakkingen, van Ahold tot Dexia: de winst van 2005 was een winst met weerhaken.

Dat geldt ook voor ABN Amro. Nederlands grootste bank stevent af op een record jaarwinst van bijna vier miljard euro en schrijft met het Italiaanse avontuur - dat zich uitstrekte over het hele jaar en nog niet ten einde is - hét overnameverhaal van 2005 op zijn naam. Maar beleggers zien de winst niet van Antonveneta onder Nederlandse vleugels. Bovendien krijgt de bank op de valreep van 2005 van Amerikaanse toezichthouders een boete van tachtig miljoen euro, omdat de interne controles op ABN Amro-medewerkers wereldwijd niet voldoen aan de maatstaven. De raad van bestuur bekent schuld en levert een deel van de bonussen over 2004 in. Het gebaar kost topman Rijkman Groenink 322 duizend euro.

Is 2005 het jaar van de ingeleverde bonussen? Michiel Boersma, bestuursvoorzitter van het energiebedrijf Essent, is zijn bancaire collega in juni voorgegaan. Tachtigduizend euro, de helft van zijn bonus, geeft Boersma aan goede doelen. Niet omdat hij iets fout heeft gedaan, maar om de ophef te sussen die in april ontstond over de beloningen in de (semi-)publieke sector. De topbestuurders van de energiebedrijven - eigendom van gemeenten en provincies - blijken een jaarlijkse beloning van veelal meer dan achthonderdduizend euro te incasseren. Enkele dagen na Boersma's gebaar (meer dan vijfhonderd goede doelen stellen zich bij Essent kandidaat als bestemming) maakt Nuon bekend dat zijn topman Ludo van Halderen afziet van een bonus van 97 duizend euro. De energiebedrijven krijgen later in het jaar nog een domper te verwerken: bij de privatisering van de levering van stroom en gas zullen de netwerken buiten beschouwing blijven. De overheid blijft eigenaar, zo besluit minister Brinkhorst van Economische Zaken definitief.

Essent, Nuon en Eneco hadden zo graag KPN achterna gewild: naar de beurs. De privatisering van het telecombedrijf werd dit jaar eindelijk afgerond, met de verkoop van het gouden aandeel dat de staat in bezit had. KPN telde er 48 cent voor neer, een vriendenprijsje voor het bedrijf dat aan het begin van deze eeuw bijna ten onder ging door de miljarden die werden besteed aan het Duitse mobiele-telefoniebedrijf E-Plus en aan de umts-licenties. In 2005 is de balans weer op orde en wordt (in juni) Telfort gekocht. Telfort leek ooit de slag om de mobiele beller te hebben verloren en kwam in april 2003 voor een schamele 25 miljoen euro in handen van de investeringsmaatschappij Greenfield Capital Partners. In oktober 2004 koopt de Nederlandse zakenman Marcel Boekhoorn iets meer dan de helft van de aandelen voor ongeveer tweehonderd miljoen euro. In juni 2005 heeft KPN een miljard euro over voor het hele bedrijf.

De telecomsector maakt nog een grote overname mee: Versatel, de stuntpiloot van de Nederlandse markt, praat in mei met Belgacom, maar de gesprekken lopen op niets uit. Het Scandinavische Tele2 hapt in de zomer toe, maar het bod op Versatel (1,3 miljard euro) is volgens beleggers veel te laag. De ruzie, onder meer voor de rechter uitgevochten, duurt voort in 2006.

Overnamekoorts? Jazeker: ABN Amro biedt ruim zeven miljard euro voor Antonveneta; in maart koopt Getronics voor 350 miljoen PinkRoccade; in april biedt Fortis een miljard euro voor de Turkse Disbank; in mei gaat P & O Nedlloyd voor 2,3 miljard naar Maersk, et cetera. Oorzaak is de sterke balans bij veel grote bedrijven. De schulden zijn teruggebracht, in de kosten is gesneden, de nettowinst ligt op recordkoers.

Voorts wordt wat oud zeer uit de weg geruimd. De Belgische bank Dexia komt in juni tot een schikking met beleggers die zich gedupeerd voelen door de aandelenleasebeleggingen die de bank verkocht. De affaire sleept al sinds 2000 en diverse bemiddelingspogingen mislukken, terwijl de ene na de andere individuele zaak voor de rechter dient. Maar er zijn tienduizenden beleggers bij betrokken. De poging van Wim Duisenberg, voormalige president van de Europese Centrale Bank, om een gemeenschappelijke oplossing te vinden, lijkt wel te slagen. Dexia reserveert een miljard euro om de schade af te wikkelen. Eind 2005 blijkt dat niet iedereen tevreden is en verzamelen gedupeerden zich opnieuw om collectief juridische stappen te nemen.

Ahold lijkt meer succes te hebben met zijn schikking. Het betreft het boekhoudschandaal dat de onderneming in 2003 ontwrichtte. Beleggers die voorafgaand aan de openbaring van het schandaal aandelen hadden, ontvangen samen ongeveer 945 miljoen euro. Voor dat bedrag koopt Ahold alle rechtszaken van beleggers af. De top haalt opgelucht adem: Ahold kan weer vooruit kijken.

Dat doen andere bedrijven ook en dat verloopt evenmin pijnloos. Herstructureren gaat niet vanzelf. Meerdere bedrijven kiezen uitdrukkelijk voor hun kernactiviteiten en dat heeft verlies van banen en het afstoten van onderdelen tot gevolg. Een greep: KPN maakt in 2005 bekend dat de komende vijf jaar achtduizend arbeidsplaatsen verloren gaan, Fortis noemt het getal van twaalfhonderd banen in vier jaar, Unilever zegt 2500 functies in de automatisering en de administratie buiten het bedrijf te willen plaatsen. Een dergelijke outsourcing is ook ING aan het opzetten. Bij de bank en verzekeraar betreft het 2200 IT-functies. Daarnaast verdwijnen 3300 banen.

Bij ING en bij Unilever liggen de ondernemingsraden en de vakbonden dwars; er wordt geroepen om stakingen. Shell is voor hen misschien een lichtend voorbeeld: in de herfst worden de bonden en het bedrijf het niet eens over een nieuwe pensioenregeling, waarop de raffinage bij Pernis wordt stilgelegd. Twee dagen later is er een akkoord.

Gestaakt wordt er in 2005 ook bij Akzo Nobel, wederom rond de pensioenregeling. In het begin van het jaar ligt het werk bij de cementfabriek Enci in Maastricht acht dagen stil, in maart wordt er bij de kunststoffabriek Atoglas in Leeuwarden drie weken gestaakt. Beide keren betreft het protesten tegen de sluiting van de fabriek. In het najaar houden de slepers van Smit Internationale er een paar dagen mee op en in december breekt er een wilde staking uit bij een Friese vestiging van Vos Logistics, uit protest tegen het inschakelen van goedkope werknemers uit Oost-Europa.

Op zoek naar alternatieven richt het Nederlandse bedrijfsleven de blik niet alleen op Oost-Europa. In 2005 wordt een flinke aantal stappen gezet richting China. Een greep: Numico koopt voor 1,2 miljard de Aziatische producent van babyvoeding EAC Nutrition, marktleider in China; DSM investeert enkele tientallen miljoen dollars in de productie van plastics in China; ING koopt voor 166 miljoen euro bijna 20 procent in de Bank of Beijing; Shell investeert samen met Petrochina zeshonderd miljoen dollar in een gasproject in Noord-China.

Ten aanzien van het verplaatsen van (eenvoudig) werk naar lagelonenlanden is eenzelfde lijstje te maken: de Nederlandse economie moet het blijkbaar niet meer hebben van bulkgoederen en gestandaardiseerd werk, maar van kwalitatief hoogwaardige, vernieuwende producten, bedacht en ontwikkeld door hoogopgeleide mensen.

In een economie die bestaat van vernieuwing, specialisme en eigenheid is het geen wonder dat het betwisten van die eigenheid toeneemt. In dat opzicht kreeg de rechter in 2005 een aantal interessante zaken voorgelegd.

Zo vond Unilever dat de verpakking van veel huismerkproducten van Albert Heijn te veel leek op die van Unilever. En Heineken sleepte Philips voor de rechter, om te bewijzen dat de thuistap van het elektronicaconcern wel erg veel lijkt op de Beertender uit Zoeterwoude. In België won Douwe Egberts een zaak rond het namaken van koffiepads voor het succesvolle koffiezetapparaat Senseo. Wie bestaat van de vernieuwing, verdedigt de vernieuwing.

Niet dat innovatie een instant-succes is voor Nederland. Startende bedrijven - het verse bloed voor een economie - gingen in 2005 vaker dan voorheen failliet. Het aantal faillissementen steeg eveneens tot recordhoogte, met 8 procent tot 10.300. De schade bedraagt 3,7 miljard euro, het aantal getroffen werknemers is 65 duizend. De bekendste faillissementen: de luchtvaartmaatschappijen Dutchbird en Air Exel van Erik de Vlieger, het Limburgse vleesbedrijf Benedik, de keten van fotozaken Kral en het reïntergratiebedrijf Kliq.

In december volgt Van der Hoop bankiers. De kleine Amsterdamse private bank is de eerste bank sinds 23 jaar die omvalt. Door mismanagement zijn de klanten weggelopen en geen enkele bank is er tegen bestand als de klanten ineens allemaal hun geld willen opnemen. Ongeveer vijftienhonderd rekeninghouders zijn het slachtoffer: met tegoeden van enkele tonnen tot meer dan een miljoen euro vissen zij achter het net. Dat is geen vrolijk uiteinde van het jaar.

Meer over