Investeerders rukken op in de zorg

Steeds meer private investeerders ontdekken de zorgsector. Alleen al in de maand december dienden zich drie ondernemers aan die miljoenen euro’s willen steken in een bestaand, of zelfs een nog te bouwen ziekenhuis....

Van onze medewerkster Jet Bruinsma

De Zeeuw Arnold Slik, topman van het Zwitserse consultancyconcern Davaci, werkt aan een gloednieuw ziekenhuis op Walcheren, samen met een consortium. Dat er op het eiland (in Vlissingen) al jaren een ziekenhuis staat, doet er niet toe: Slik wil de concurrentie wel aan. Zomer 2009 kan de spa de grond in, denkt hij. Het ziekenhuis heeft al een naam: Zeeuws Medisch Centrum. Het moet een aantrekkelijk alternatief worden voor de duizenden Zeeuwen die nu jaarlijks hun heil zoeken in ziekenhuizen in België en Rotterdam, zegt Slik.

De Groningse investeringsmaatschappij Zernike Group steekt, met andere partijen, 200 miljoen euro in de bouw van een commerciële kankerkliniek in Boxmeer. De ligging nabij het Duitse vliegveld Weeze en de A73 was bepalend voor deze keuze: gemakkelijk bereikbaar voor patiënten uit binnen- en buitenland. Bovendien kunnen topspecialisten uit de hele wereld snel worden ingevlogen. Vorig jaar mislukte een soortgelijk plan van Zernike in Amsterdam: de toenmalige Duitse partner Rehamed kreeg de financiering niet rond, laat Zernike-topman Lex de Lange weten. Niet het maken van winst is de belangrijkste drijfveer voor de Hansa Oncology Clinic, schrijft hij, maar het opheffen van de lange wachtlijsten.

De opmars van particuliere investeerders in de gezondheidszorg is al een paar jaar sluipenderwijs gaande, sinds de politiek besliste dat marktwerking in de zorg moet leiden tot én lage prijzen én een betere kwaliteit. Het geprivatiseerde, vroeger noodlijdende Slotervaartziekenhuis in Amsterdam, dat in 2006 werd overgenomen door Meromi Holding bv (aandeelhouders: de Beverwijkse vastgoedondernemer Jan Schram en de huidige Slotervaartdirecteur Aysel Erbudak) was twee jaar lang een unicum, maar krijgt nu snel gezelschap. Daarbij speelt mee dat winst uitkeren aan aandeelhouders vanaf 2012, misschien zelfs eerder, is toegestaan. Tot dusver mag de behaalde winst wel worden geïnvesteerd in de zorg, maar dividend uitkeren, is verboden. Dat mag nu alleen nog in de thuiszorg.

Een kleine rondgang maakt duidelijk dat er in de gezondheidszorg veel plannen zijn om ziekenhuizen geheel dan wel gedeeltelijk te privatiseren. Consultancybedrijven, kind aan huis bij ziekenhuizen die zich willen wapenen voor de concurrentie, spelen daarbij vaak een cruciale rol. Zij hebben connecties met investeerders. ‘Wij zijn met enkele ziekenhuizen in gesprek over privatisering’, vertelt Guus Vaassen van Ons Ziekenhuis, een managementnetwerk met tientallen vennoten, onder wie een private-equityspecialist. ‘Onze doelgroep bestaat uit kleine, regionale ziekenhuizen, die behoefte hebben aan schaalvergroting.’ Namen noemt hij niet. ‘Investeerders vinden, is het probleem niet,’ zegt Vaassen. ‘Gezondheidszorg is conjunctuurongevoelig. Het is een groeimarkt; er is veel vraag naar, het product zorg creëert veel toegevoegde waarde. Ook fondsen willen investeren. We zijn in gesprek met een groot fonds.’ Vrijwel alle ziekenhuizen zijn momenteel stichtingen. Ons Ziekenhuis ziet liever bv’s. Vaassen: ‘Bij een stichting is grotendeels vastgelegd hoe het geld wordt besteed. Wij willen best een minderheidsbelang in een ziekenhuis-bv.’

Jan Houkes, algemeen directeur van Pals letselschadeadvocaten in Emmen, richtte in 2005 consultancy- annex participatiemaatschappij Omale op. Inmiddels is Omale, samen met het plaatselijke Scheperziekenhuis en de specialisten, aandeelhouder van Dialysekliniek Noord. Met een aantal ziekenhuizen elders in het land wordt onderhandeld over soortgelijke klinieken. Een zorghotel en enkele gespecialiseerde klinieken in Emmen zijn vrijwel klaar. ‘We financieren onze projecten grotendeels zelf, maar doen ook zaken met banken’, zegt Houkes. ‘De winst wordt teruggeploegd in de zorg, en draagt bij aan de waardevermeerdering.’

Investeerders laten zich niet afschrikken door de kredietcrisis. Integendeel. Lex Douze, directeur Nederland van Waterland Private Equity Investments in Bussum: ‘De zorg is niet conjunctuurgevoelig, maar de banken zijn voorzichtiger geworden. Dan verschijnt Waterland aan de horizon. Wij beschikken over fondsen die worden gevuld door zo’n dertig institutionele beleggers, waaronder verzekeraars en pensioenfondsen; we hebben net nog 800 miljoen euro opgehaald.’ Waterland, actief in Nederland, België en Duitsland, nam de afgelopen jaren enkele thuiszorgorganisaties uit Haarlem en Zoetermeer grotendeels over van de eigenaren. Volgens de Waterlandformule worden de renderende bedrijven over een jaar of vijf weer van de hand gedaan. ‘Maar de prijzen worden pas bij de finish uitgereikt’, lacht Douze. Ook Waterland praat met ziekenhuizen.

Directeur Jan Schnerr van het kleine Hofpoortziekenhuis in Woerden merkt evenmin iets van de kredietcrisis. ‘Verrassend veel partijen’ reageerden op zijn oproep om geldschieters: investeringsmaatschappijen, particulieren en bedrijven. Schnerr wil alleen zeggen dat het door Nederlanders geleide ondernemingen zijn. Hofpoort wil fors investeren – onder meer in ict – en heeft daarvoor geld nodig. ‘We willen niet financieel afhankelijk zijn van de banken, die soms krap zitten’, zegt Schnerr. Investeerders kunnen een minderheidsaandeel krijgen in de ziekenhuis-bv. ‘De prijs die je betaalt, is dat de investeerder invloed krijgt op het beleid’, beseft hij.

Dat klopt. De nieuwe eigenaren mikken allemaal op meer efficiency. ‘Mijn ziekenhuis wordt rond. Daardoor worden de loopafstanden korter’, zegt Arnold Slik. ‘Je kunt beter tien operatiekamers runnen dan tienmaal een,’ zegt Loek Winter. Aysel Erbudak, die sinds de overname van Slotervaart zwarte cijfers schrijft, houdt de regie sterk in de hand: ‘Ik wil niet alles doen, maar er zijn dingen waar ik beter in ben.’

Ondernemer-arts Jaap Maljers zette vanaf 2001 onder meer een private poli op voor hartpatiënten, Alant Cardio. Het bedrijf is verkocht, het paste toch niet in het financieringssysteem. Zijn consultancybedrijf Plexus adviseert ziekenhuizen in het hele land. Maljers vindt dat privatiserende ziekenhuizen zich nog niet onderscheidend opstellen ten opzichte van de andere. ‘Een grotere efficiency is niet genoeg.’ Hij vreest dat private ziekenhuizen in het huidige politieke klimaat weinig kans krijgen. ‘De politiek zal moeten accepteren dat een ziekenhuis failliet kan gaan’. De overheidssteun voor de IJsselmeerziekenhuizen staat daar haaks op.

Maljers: ‘Ook moet de toelatingsovereenkomst tussen het ziekenhuis en de specialisten worden afgeschaft. Het is een dodelijke omarming.’ De afspraken in dat contract betekenen volgens Maljers dat het ziekenhuisbestuur geen zeggenschap heeft over wat de specialist doet.

‘Er wordt nu veel verborgen winst gemaakt; specialisten verdienen vaak tonnen. Ik wil best dokters hebben rondlopen die driemaal zoveel verdienen als Balkenende, maar dan moet duidelijk zijn waarom ze dat honorarium krijgen. Wie niet beloond wordt voor extra inspanningen, zal zich niet onderscheiden. Dáárom is marktwerking nodig.’

Meer over