ING tegen het hele soepie

De introductie van de chipkaart gaat gepaard met de grootste bankenruzie in jaren. ING koos voor de eigen chipper en leeft sindsdien in onmin met de andere banken....

OP MAANDAG 18 december 1995 vergadert Rabobank-directeur Jacques Verhaegen op het hoofdkantoor in Utrecht. Een van de agendapunten was een verlaging van de tarieven voor het zakelijk betalingsverkeer. Plotseling krijgt hij een persbericht onder zijn neus gedrukt: ING kondigt aan samen met PTT Telecom een eigen chipkaart op de markt te zetten, de chipper. Een oorlogsverklaring?

'Het was een complete verrassing', zegt Verhaegen. Op vrijdag 15 december had hij nog de vergadering voorgezeten van de raad van advies van Interpay, de gezamenlijke organisatie van de banken voor het betalingsverkeer. Op de agenda stond de voortgang van een gezamenlijke proef met chipkaarten in Arnhem. Veel woorden werden er niet aan gewijd. De techniek voldeed. Zelfs de acceptatie van de klanten viel mee.

Bij het overleg van de raad van advies waren ook vertegenwoordigers van de ING Groep: Henk Kruidenier (ING Bank) en de nieuwkomer Hans Dijkman (Postbank). Zij hielden de kiezen op elkaar. Op 15 december werd met geen woord gerept over de plannen van ING en PTT Telecom om met een concurrerende chipkaart te komen.

Verhaegen voelde zich na lezing van het persbericht belazerd. 'Over de chipknip hoefden we elkaar niet verschrikt in de ogen te kijken. De implementatie van de proef in Arnhem werd door alle drie de grote banken gedragen. Dat dacht ik tenminste', zegt hij vinnig.

Paul Ribourdouille, lid van de raad van bestuur van ABN Amro en commissaris van Interpay, gooit er nog een schepje bovenop. 'We werden overvallen door dat initiatief, maar ik begrijp nog steeds niet waar het voor nodig is. Het is gek om hetzelfde te doen in twee verschillende clubs. Dat is niet goed uit te leggen', zegt hij in een interview met De Telegraaf.

Het ongeloof bij Rabobank en ABN Amro leek begrijpelijk. Juist ING-bestuurder Rinus Minderhoud had als voorzitter van de raad van commissarissen van Interpay twee maanden eerder officieel de eerste chipknip overhandigd aan president Wim Duisenberg van De Nederlandsche Bank. 'Dit is het alternatief voor de pinpas', zo sprak Minderhoud bij die gelegenheid. Tussen neus en lippen door voegde hij eraan toe dat PTT Telecom bezig was met een geavanceerde telefoonkaart, maar dat het bedrijf niet van plan was in het betalingsverkeer te stappen.

ING en PTT Telecom hadden toen nog geen contact met elkaar. Maar ING vertrouwde de andere banken niet. ABN Amro en Rabobank zouden bij de vergaderingen van Interpay mooi weer spelen, maar intussen stiekem klantjes voor zichzelf winnen. Met name de onderhandelingen tussen ABN Amro en het trio Albert Heijn, Shell en V & D over een multifunctionele klantenkaart baarde de top van ING-dochter Postbank zorgen. ABN Amro bereidde blijkbaar een aanval voor op de markt voor het betalingsverkeer; juist het kernbedrijf van de Postbank.

De Postbank besloot PTT Telecom op te zoeken. Op 8 december 1995 vond het eerste contact plaats en het klikte onmiddellijk. Tien dagen later werd de chipper aangekondigd - een chipkaart met 'superieure technologie' - en hiermee was de grootste bankenruzie uit de recente geschiedenis een feit.

'We waren ook niet gek', zegt ING'er Minderhoud. 'We hebben eind 1995 ons eigen plan getrokkenen daarmee zijn we de anderen een stapje voor geweest.'

Minderhoud en Verwaaijen van PTT Telecom lieten bij de aankondiging van de chipper op 18 december weten dat hun technologie veel meer mogelijkheden zou bieden dan de chipknip waarmee in Arnhem werd geëxperimenteerd. Naast betalen zouden met de chipper ook benzinepunten, airmiles en winkelzegeltjes kunnen worden gespaard. De kaart zou bovendien ook in de openbare telefooncellen kunnen worden opgeladen. De chipper was een multifunctionele kaart die alle andere kaarten overbodig maakte.

Rabo-directeur Verhaegen viel van deze mededeling bijna van zijn stoel van verbazing. 'Binnen Interpay was afgesproken dat we in het voorjaar van 1996 voorbereidingen zouden treffen andere functies op de chipknip te zetten. Maar we wilden eerst tonen dat de kaart feilloos werkte in het betalingsverkeer.'

Verhaegen had samen met ABN Amro-directeur Eric Post en de in oktober 1995 overleden Postbank-directeur Schalekamp de proef met de chipknip in Arnhem voorbereid. Gedrieën hadden ze in België een chip uitgezocht, een keuze waar Postbank-vertegenwoordiger Schalekamp volledig achter stond.

DE 'ALLEINGANG' van de Postbank bleek de lont in het kruitvat. Omdat de Postbank de andere banken al jaren in het vaarwater zat, waren de verhoudingen uiterst gespannen. Bij de introductie van de pinpas, in 1987, was de bank ook al geheel zijn eigen gang gegaan. De Postbank had op eigen houtje een akkoord met Albert Heijn bereikt over de introductie van betaalautomaten. Op 24 november 1988 betaalde minister van Financiën Onno Ruding met de giromaatpas bij de Albert Heijn-vestiging in Osdorp voor het eerst via een Postbank-betaalautomaat. 'Zegeltjes, mijnheer Ruding?' Ribourdouille, toen ook al bitter: 'Twee even grote systemen zijn nodeloos duur.'

Bij benzinestations en winkelketens kwamen twee kastjes te staan: één voor het afrekenen met de giromaatpas en één voor de europas. De klant zou het nog een zorg kunnen zijn, maar de detaillist en de banken wilden geen herhaling.

In 1993 kropen de banken daarom bij elkaar. Beanet, Eurocard en de Bankgirocentrale vormden samen Interpay. En toen Verhaegen begin 1994 voorzitter van de raad van advies van Interpay werd, koesterde hij de illusie dat niemand meer uit de pas zou lopen. Er moest nog wat oud zeer worden weggewerkt. Maar daarna zou voor de chipkaart één gezamenlijk systeem worden gelanceerd. 'Die heilloze verdeeldheid. Dat moest niet meer. We spraken in 1994 en 1995 eindelijk serieus over het Nationaal Betalingsciruit. De aloude kloof zou worden gedicht', zegt ABN Amro-woordvoerder Jules Prast.

ING-bestuurder Minderhoud wordt fel als hem 'verraad' verweten wordt. 'Daar is geen sprake van. Bij de totstandkoming van Interpay is afgesproken dat samenwerking nooit tot gedwongen winkelnering zou leiden. In het convenant is expliciet opgenomen dat het elke deelnemer vrij staat om producten van Interpay te gebruiken.' Bij de Postbank vinden ze dat de concurrenten maar naar De Nederlandsche Bank hadden moeten stappen als ze vonden dat de bank iets onoirbaars had gedaan.

De Postbank had aanvankelijk ook niet het idee dat de anderen haar ineens de oorlog zouden verklaren. 'We hoopten met de chipper een multifunctionele kaart op de markt te zetten die door anderen kon worden overgenomen. We wilden geen kaart voor ons alleen', zegt Minderhoud. 'We waren ook helemaal niet van plan om uit het chipknip-project te stappen.'

Na het persbericht van 18 december 1995 stonden de partijen op voet van oorlog. De andere banken mobiliseerden al hun manschappen. 'Koortsachtig overleg. Hoe kunnen we de operatie versnellen?' ING'er Minderhoud werd gewipt als voorzitter van de raad van commissarissen van Interpay. Op 17 februari kondigde zijn opvolger Ribourdouille aan dat de chipknip in de zomer landelijk verspreid zal worden. 'De opmars van de chipknip

wordt onstuitbaar. Er breekt een nieuw tijdperk aan', zo sprak hij plechtig. En de chipknip zou meteen ook multifunctioneel worden, zo liet hij optimistisch weten.

De concurrentieslag was vooral publicitair. Postbank en PTT Telecom, die geen kans zagen de andere banken af te troeven, ontpopten zich als Sinterklazen. 'Ook de chipknip zou in de telefooncellen mogen worden opgeladen', kondigde Verwaaijen genereus aan. 'De Postbank zal gratis alle betaalterminals aanpassen, zowel voor de chipper als voor de chipknip', paaide Godfried van der Lugt van ING de detaillist. Als klap op de vuurpijl werd hen tariefsverlaging beloofd.

Maar Ribourdouille bleek te optimistisch te zijn geweest. De eerste chipknips konden landelijk niet in de zomer, maar pas in november worden verspreid. Binnen vier weken hadden één miljoen rekeninghouders de chipknip in huis; eentje met een prachtige betaalfunctie. Maar waarmee nog nergens kan worden betaald, omdat de winkels nog geen terminals hebben. En multi-functioneel is-ie ook niet. 'Alleen in Nijkerk en Hellendoorn kan je er in de bibliotheek een boek mee lenen', erkent een ingewijde van ABN Amro.

Maar Postbank en PTT Telecom hebben nog altijd niet meer dan het persbericht van 18 december vorig jaar. Waar blijft de chipper? Volgens Minderhoud en Dijkman verloopt alles volgens plan, maar een datum durven ze niet te noemen. 'In de vroege lente.' 'Als we ergens begrip voor elkaar hebben gekregen, dan is het toch wel over de kwestie dat multifunctionaliteit veel moeilijker in de markt is te zetten dan iedereen dacht', zegt een medewerker van de Rabobank.

De Postbank en de PTT Telecom lijken behoorlijk aangeslagen. Terwijl Rabo-man Verhaegen en ABN Amro-bankier Ribbourdouille triomfantelijk om zich heen slaan, willen Minderhoud en Ben Verwaayen liever niet meer over de ruzie praten. 'We willen de zaak niet verder op het spits drijven', luidt hun verweer.

De eerste tegenvaller voor de aanstichters van de bankenoorlog is dat de andere banken weigerden bij de chipper de tweede viool te spelen. Nu stelen zij de show met een chipkaart die niets méér kan dan de oude Arnhemse chip.

De teleurstelling werd heviger toen concurrent ABN Amro erin slaagde de dikste vis aan de haak te slaan, Albert Heijn. De supermarktketen verkoos de chipknip boven de chipper. En dat terwijl de Postbank, de nummer één op het gebied van het particuliere betalingsverkeer, eind jaren tachtig Albert Heijn nog zo mooi had geholpen met de invoering van de pinpas!

Minderhoud zegt niet te malen om het afhaken van Albert Heijn. 'Natuurlijk hadden we graag met Albert Heijn gewerkt. Maar ach, de loyalty-programma's van winkels, dat is maar een heel klein stukje van de mulitfunctionaliteit.' Het lijkt het verweer van de verliezer.

Meer over