In Rusland is het weer Joekos-tijd met de verkiezingen op komst

In Rusland zijn presidentverkiezingen op komst (volgend jaar maart) en dus is het weer Joekos-tijd. Tenminste, daar lijkt het op, omdat sinds enige tijd de vervolgingsmachine van het Russische openbaar ministerie weer op volle toeren draait....

Van onze correspondent Arnout Brouwers

In januari werden oud-topman Chodorkovski en zijn kompaan Lebedev opnieuw in staat van beschuldiging gesteld, ditmaal voor de roof (uit hun eigen bedrijf) van meer dan 32 miljard dollar. Daarmee riskeren zij nog eens 15 jaar gevangenisstraf – boven op de acht die ze al hadden – en is elke kans die Chodorkovski had op vervroegde vrijlating later dit jaar, definitief verkeken.

Maandag werden nog twee oud-directeuren van Joekos, drie jaar geleden nog Ruslands grootste oliebedrijf, veroordeeld tot respectievelijk 11 en 12 jaar gevangenisstraf. Vladimir Malachovski en Vladimir Pereverzin zijn schuldig bevonden aan het stelen van miljarden dollars aan oliegeld. De twee Vladimirs zouden, samen met een derde oud-directeur Antonio Valdes Garcia, voor 13 miljard dollar aan inkomsten uit ruwe olie uit de boeken hebben gemasseerd in de richting van hun eigen bankrekening.

Valdes Garcia, de oud-directeur die zowel de Russische als de Spaanse nationaliteit bezit, kon gisteren niet worden veroordeeld omdat hij in januari aan zijn bewakers in Moskou ontsnapte en sindsdien spoorloos is verdwenen. Volgens Russische media was deze voormalige leider van Joekos-tak Ratibor vorig jaar naar Rusland teruggekomen om de politie bij te staan in het onderzoek.

Spoedig na terugkeer werd hij echter in een ziekenhuis in Moskou opgenomen vanwege een aantal botbreuken. Volgens het ministerie van Binnenlandse Zaken had hij die opgedaan bij een auto-ongeluk.

Alle beschuldigingen bij elkaar opgeteld hebben Joekos-functionarissen volgens de Russische autoriteiten (tot nu toe) dus voor 55 miljard dollar hun eigen bedrijf opgelicht – dat lijkt een knap staaltje, aangezien dat bedrag de totale waarde van Joekos op zijn hoogtepunt in 2003 ver overschrijdt. Hoe kan dat?

Bij de zoektocht naar antwoorden op deze vraag worden vaak twee voor het Kremlin fortuinlijke bij-effecten van de Joekos-zaak betrokken. Ten eerste hebben de rechtszaken een machtige politieke tegenstander van Poetin uitgeschakeld. Chodorkovski financierde in 2004 immers elke oppositiepartij die zijn geld wilde hebben, en wilde daarnaast genoeg communisten en andere Doemaleden ‘kopen’ om het Russische parlement in zijn greep te krijgen. Critici suggereren dat het Kremlin zo’n lastpak blijkbaar ook niet vrij rond wil laten lopen op weg naar de komende machtsoverdracht aan een (nog onbekende) opvolger van Poetin. Die machtsoverdracht moet zo soepel mogelijk verlopen.

Het tweede voordeel is dat de ontmanteling van Joekos de staat ook in de gelegenheid stelt de eigen greep over de oliesector te consolideren. Eerder slokte het staatsoliebedrijf Rosneft al Joekos’ meest winstgevende olietak op. Maar komend jaar wordt de rest van het bankroet verklaarde bedrijf geveild om de belastingschuld van meer dan 30 miljard dollar aan de staat te kunnen aflossen.

De man die voor die veiling verantwoordelijk is, heet Eduard Rebgoen. Hij maakte vorige week bekend dat het restant van Joekos zo’n 26 miljard dollar waard is en dat de kopers kunnen rekenen op een ‘liquidatiekorting’ van maximaal 30 procent van de geschatte waarde. Tot de voornaamste belangstellenden behoort het staatsoliebedrijf Rosneft, dat geleid wordt door Igor Sesjin, tevens de rechterhand van Poetin in het Kremlin (en volgens Chodorkovski verantwoordelijk voor de staatscampagne tegen Joekos).

Op 27 maart wordt onder meer het aandeel van 8 procent verkocht dat Joekos heeft in Rosneft. Het lijkt een gezellige boel te worden voor Rosneft, want veilingleider Rebgoen werd in april vorig jaar op voorstel van Rosneft uitverkoren om de begrafenis van Joekos in goede banen te leiden. En het kan nog mooier: vorige week werd bekend dat Rebgoen door Joekos is genomineerd om tot de raad van bestuur van Rosneft toe te treden. De fortuinlijke Rebgoen zou dus al een salaris kunnen ontvangen van Rosneft op het moment dat hij de Joekos-bezittingen veilt waar datzelfde bedrijf op aast.

Het ontlokte aan een olie- en gasanalist in Moskou de verzuchting dat ‘als Rosneft gunstige voorwaarden zocht voor de veiling, het dat misschien op een minder openlijke wijze had kunnen doen’.

Meer over