'Ik wil rust terug op het spoor'

Meer treinen op drukke trajecten, en eventueel minder op rustige plekken. Staatssecretaris Schultz heeft met NS en spoorbeheerder ProRail heldere afspraken gemaakt....

Want de NS, spoorbeheerder ProRail en het ministerie gaven elkaar steeds de schuld van vertragingen en de slechte staat van het spoor. 'Ik denk dat wij nu met deze concessie het gat dichten dat ontstond bij de verzelfstandiging van NS in 1995', zegt Schultz.

De staatssecretaris vindt dat de verantwoordelijkheden tussen NS en ProRail en het ministerie van Verkeer nu veel concreter zijn.

Alle afspraken staan zwart op wit. Schultz: 'Vroeger zei het Rijk dat NS de treinen op tijd moet laten rijden, zonder duidelijk te maken hoe dat moest. Al heel snel bleek dat men dat niet kon waarmaken. Toen ging iedereen naar elkaar wijzen: ''Ik krijg vierkante wielen vanwege het slechte spoor'', zei NS. ''Nee hoor, het slechte spoor komt door de vierkante wielen'', antwoordde ProRail. Elke keer als het misging kwam het terug bij het ministerie. Dat moet nu tot het verleden behoren.'

Zowel ProRail als NS moeten ieder jaar hun plannen voorleggen aan het ministerie. Wie zich niet aan de afspraken houdt, krijgt een boete. 'Stel dat de tarieven te veel worden verhoogd, dan kunnen we een dwangsom opleggen voor iedere dag dat zoiets gebeurt.'

Niet alles hoeft meer op bordje van NS terecht terecht te komen. ProRail en NS kunnen zelf regelen wie verantwoordelijk is voor vertragingen en wie welk deel van de boete moet gaan betalen. Als boetes niet helpen, kan het ministerie in de toekomst de top van beide spoorbedrijven wegsturen.

U wilt dat de punctualiteit het komende jaar van 83 naar 84 procent stijgt. Tussen 2005 en 2008 moet hij oplopen naar 87 procent. Vindt U dat een ambitieus plan?

'Je kunt wel opschrijven dat de treinen, net als in Japan, maar twaalf seconden te laat mogen komen, maar dat was juist een van de knelpunten van het vorige contract. Daar was een gewenste situatie, zonder enige realiteitswaarde, in opgenomen.'

In de Kamer klinken nu al bezorgde geluiden. GroenLinks zegt dat dit plan de ambitie van 'Huize Avondrood' heeft.

'Ik werk liever aan rust en prestaties dan dat we grote ambities opnemen die later uitdraaien op teleurstelling. Rust betekent niet dat er niets gebeurt. We hebben verbeteringen ingebracht en de Kamer moet dat ook zien.'

Wat is het belangrijkst in de komende periode?

'Wat mij betreft is dat de betrouwbaarheid voor de reiziger. Dat je weet dat je trein min of meer op tijd vertrekt en op tijd aankomt. We stellen nu ook hogere eisen aan de aansluitingstijd van treinen. Daarnaast vind ik de veiligheid in de trein heel belangrijk, en natuurlijk of je kunt zitten. In een gewone trein wil je niet staan, maar in light-railachtige treinen die NS in 2006/7 krijgt, is dat anders. Als die er zijn, mag NS de garantie op een zitplaats verlagen, maar tot die tijd moet NS gewoon voldoen aan de huidige eis dat de reiziger in de spits een kans van 80 procent heeft op een zitplaats.'

Hoe belangrijk is het dat meer mensen de trein gaan pakken?

'In de nieuwe Nota Mobiliteit waaraan we werken, wordt een definitie gegeven van het spoor. Waartoe dient het spoor eigenlijk? Nu is al het spoor even belangrijk, maar dat is natuurlijk niet zo. De dikke stromen tussen de grote steden hebben een echt ruimtelijk en economisch effect. De helft van het vervoer tussen de grote steden gaat per spoor. Stel je voor dat die mensen allemaal uitstappen en met de auto gaan - zoiets heeft desastreuze effecten.'

NS wil meer treinen laten rijden in de spits, maar juist minder in de daluren en in de late avond. Vindt u dat een goed idee?

'Ik ben voor meer differentiatie. Ik vind wel dat NS eerst moet laten zien waar men dat wil en welke effecten dat teweegbrengt. Wij stellen als eis dat de omvang van het aangeboden vervoer moet bijdragen aan de bereikbaarheid van de grote steden in de spits.'

Dus NS mag treindiensten beperken of minder vaak stoppen op stations als dat maar inzichtelijk wordt gemaakt?

'Ja, maar de NS moet wel goedkeuring krijgen. Ik stel eisen aan de dienstregeling. In de concessie hebben we minimumeisen gesteld ten aanzien van capaciteit. Moeten we het aantal treinen op het huidige niveau vastleggen, of juist niet? Dat is een enorme discussie geweest.'

Wat betekent dat concreet?

'Neem de trein van Leiden naar Den Haag. Die gaat nu zes keer per uur. Het minimumniveau komt op twee keer per uur. Als je alles vastlegt op het oude niveau, valt er ook niets te differentiëren. We vinden dat de NS meer moet leveren op de drukke trajecten, dan kunnen op de minder drukke trajecten minder treinen worden ingezet. Laat ze maar met een goed plan komen. Daar kunnen wij er vervolgens wel of geen goedkeuring aan geven.'

Hoe ziet het spoor in de regio er straks uit. Kan het zo zijn dat onrendabele lijnen worden opgeheven en worden vervangen door een snelle busverbinding?

'Ik vind dat regio's daar hun eigen keuze in moeten gaan maken. Ze krijgen van ons een bepaald budget mee en mogen dat zelf besteden. Misschien bedien je mensen in de regio wel het best met zes keer een bus in plaats van twee keer een trein.

Welke prijsverhogingen vindt U acceptabel?

'Ik wil niet dat de tarieven te veel stijgen. De NS wil dat ook niet, want ze verliest daarmee klanten. Mijn voorstel komt neer op gemiddeld ongeveer 2 procent plus inflatie per jaar.'

Gaat de vergoeding voor het gebruik van het spoor nog omlaag, zoals NS wil?

'Nee, de berekening die de NS had gemaakt was geen goede. NS had ook alle kosten van het goederenvervoer en de contractsector meegeteld. Dat vind ik wel leuk, maar dat hoeven ze toch echt niet te betalen. In plaats van 200 miljoen moet de NS ongeveer 125 miljoen per jaar op tafel leggen. De gebruiksvergoeding is ongeveer 10 procent van de totale kosten van de infrastructuur. Ik vind het ook alleszins redelijk dat die jaarlijks groeit.'

U wilt het management kunnen ontslaan en opnieuw aanbesteden. Dat is heel ingewikkeld, want wat is het management? De toptien? De tophonderd?

'Je moet vooral de top aanbesteden, maar we moeten dat nog verder uitwerken. Op een gegeven moment nodig je een aantal partijen uit om zo'n aanbesteding te doen. Die kunnen dan zelf aangeven of ze toptien, de toptwintig of de eerste honderd aanbesteden. Wie het beste bod heeft, kan aan de slag.'

Meer over