7 vragen7 vragen

Ik ben toch ‘van het gas af’, waarom betaal ik dan opeens zoveel meer voor het warmtenet?

Ongeveer 500 duizend Nederlandse huishoudens betalen vanaf deze maand fors meer voor de warmte die zij via een warmtenet afnemen. De reden voor die stijging is de hoge gasprijs. Veel klanten zijn daar boos over. Want hun woningen zijn toch juist ‘van het gas af’? Zij vermoeden dat warmtebedrijven hun monopolie misbruiken.

Tjerk Gualthérie van Weezel
Bij Craijensteijn in Sliedrecht wordt gewerkt aan de aanleg van het warmtenet.  Beeld Freek van den Bergh
Bij Craijensteijn in Sliedrecht wordt gewerkt aan de aanleg van het warmtenet.Beeld Freek van den Bergh

Hoe werkt dat ook met die warmtenetten?

Een warmtenet, ook wel stadsverwarming genoemd, levert huizen warm water in plaats van gas. Die warmte kan komen van bijvoorbeeld elektriciteitscentrales, biomassacentrales of uit de industrie. Via leidingen wordt het naar de huizen gebracht. Zeker in wijken waar mensen dicht op elkaar wonen is dat efficiënter dan een cv-ketel in elke woning. Het idee achter warmtenetten is ook dat je er steeds meer duurzame bronnen aan kunt sluiten, zoals aardwarmte. Bijna een half miljoen huishoudens zitten nu op een warmtenet, dat moeten er tegen 2030 bijna 1 miljoen zijn. Er zijn 32 vergunningsplichtige leveranciers die samen bijna 250 warmtenetten bezitten.

Hun klanten gaan nu meer betalen?

Uit een inventarisatie van huurdersvereniging Woonbond blijkt dat de prijzen bij de vijf grootste aanbieders (goed voor 90 procent van de markt) zo’n 41 procent stijgen. Het hardst stijgen de prijzen bij Ennatuurlijk, dat warmtenetten in veertig gemeenten heeft liggen. De 26 duizend klanten van SVP in Purmerend hebben de minste stijging. Het duurst is de warmte bij Eneco: klanten betalen daar bij gemiddeld gebruik ruim 2000 euro per jaar. Dat is 650 euro meer dan vorig jaar.

Dat wordt dus toegeschreven aan de hoge gasprijs?

Ja. En veel klanten verbazen zich daarover. In meerdere plaatsen hebben klanten boze petities opgesteld. De Volkskrant kreeg een aantal verontruste brieven. Bijvoorbeeld van Noortje uit de Utrechtse wijk Leidsche Rijn. ‘Ik heb het gevoel dat Eneco ons gewoon als cash cow gebruikt’, schrijft zij, nadat Eneco haar heeft bericht dat haar maandelijkse voorschot omhoog moet van 113 euro naar 178 euro. ‘Ik moet dat wel accepteren, want ik kan niet overstappen.’

Mogen die warmtebedrijven helemaal naar eigen inzicht hun prijzen aanpassen?

Nee. Om te voorkomen dat leveranciers hun monopoliepositie misbruiken is er de Warmtewet. Daarin is het ‘niet meer dan anders principe’ vastgelegd, wat inhoudt dat warmteklanten niet duurder uit mogen zijn dan consumenten die hun huis direct met gas verwarmen. Aan het eind van elk jaar stelt de Autoriteit Consument en Markt (ACM) het maximumtarief vast. Dat gebeurt op basis van de prijzen die gasleveranciers op dat moment rekenen voor een nieuw jaarcontract.

Door de extreem hoge gasprijs mogen warmtebedrijven hun tarieven voor een doorsneegezin volgens deze Warmtewet met maar liefst 67 procent te verhogen. Maar de ACM waarschuwt leveranciers dat zij die ruimte niet mogen gebruiken om hun winstmarge op te krikken. Daarom vraagt de ACM bij warmteleveranciers dit jaar extra informatie op over hun bedrijfsvoering. Uit eerder onderzoek blijkt dat de rendementen van warmtenetten sterk fluctueren. In 2020 was het gemiddelde rendement 4,2 procent, maar maakte eenderde van alle aanbieders verlies.

Is makkelijk na te gaan of warmtebedrijven de situatie nu misbruiken?

Zeker is wel dat de grote bedrijven onder de maximumstijging van de ACM blijven. Maar om te kijken of ze er misbruik van maken, moet je echt in de boeken duiken, zoals de ACM nu doet. De bedrijven zelf ontkennen in elk geval dat ze veel meer winst maken.

Het is ook zeker zo dat de gestegen gasprijs invloed heeft op hun bedrijfsvoering. Ten eerste is gas voor bijna alle warmtenetten nog een directe energiebron. Zij hebben zogenoemde ‘hulpcentrales’, waar water met gas wordt verwarmd op het moment dat de andere energiebronnen op het net de vraag niet aankunnen.

Verder halen veel warmtenetten energie indirect uit gas. Zo komt het grootste gedeelte van de warmte op het Utrechtse net waar Noortje op is aangesloten uit een gasgestookte elektriciteitscentrale. ‘Die warmte is dus voor ons ook duurder geworden’, zegt een woordvoerder van Eneco.

Maar ook duurzame warmtebronnen zoals biomassacentrales lijden onder de hoge gasprijs. De subsidies die zij ontvangen zijn namelijk gekoppeld aan de prijs van gas, zodat ze kunnen concurreren met het gangbare alternatief. Stijgt de prijs van gas dan gaat de subsidie omlaag. Dat moet de consument uiteindelijk betalen.

Voor de hoge energierekeningen zijn door de overheid compensatieregelingen opgetuigd. Profiteren klanten van warmtenetten daar ook van?

Ja. Iedere energieaansluiting in Nederland krijgt een vast bedrag van 265 euro. Daarnaast is er nog een regeling die afhankelijk is van je elektriciteitsverbruik, die gemiddeld neerkomt op 150 euro per jaar. Voor huizen die veel zonnepanelen hebben, zoals Volkskrant-lezer Noortje, is het belangrijk dat het gaat om de energie die een huis verbruikt. Hoeveel je opwekt doet er niet toe. Mensen met een minimuminkomen kunnen daarnaast nog eens 200 euro krijgen via hun gemeente.

Is het niet een fout dat de maximale stijging van de warmteprijs gekoppeld is aan de gasprijs?

Daar is zeker kritiek op. Er wordt ook al jaren gewerkt aan een nieuwe Warmtewet, waarin de manier waarop de maximumtarieven worden bepaald waarschijnlijk ook herzien wordt. Zo zou de ACM liever zien dat de kosten van de warmtebedrijven leidend zijn. Doel van de nieuwe wet is in elk geval dat er meer warmtenetten komen die zoveel mogelijk gebruik maken van alle beschikbare duurzame energie, en ook een goede prijs en kwaliteit bieden.

In de tussentijd vindt de Woonbond dat de recente prijsstijging nog een andere belangrijke les leert: niets is duurzamer en voordeliger dan minder energie gebruiken. Isolatie van woningen moet dus topprioriteit zijn, vindt de Woonbond. ‘Ook als ze zijn aangesloten op warmtenetten.’

Meer over