Iedereen denkt dat hij het grappigst is

Veel economen zijn niet blij met hem. Want Richard Thaler laat zien dat mensen helemaal niet zo rationeel handelen. De Erasmus Universiteit gaf hem een eredoctoraat voor zijn werk....

Schat eens in hoeveel gevoel voor humor je hebt. Meer ofminder dan je medemens? De vraag die de Amerikaanse econoomRichard Thaler zijn publiek voorlegt, is simpel. Maar hetantwoord dat de honderden studenten, hoogleraren en anderegenodigden van de Erasmus Universiteit Rotterdam geven, is weinigrationeel.

Ze waren al gewaarschuwd. Op de uitnodiging voor heteredoctoraat dat de Erasmus Universiteit deze week aan Thaleruitreikte, stond al geschreven dat ze in de luren gelegd zoudenworden. Of preciezer: 'Tijdens zijn speech zal Richard Thalerinteractief het fiasco van de economische theorie en zijnstandaard-aannames aantonen.'

Dat blijkt een koud kunstje te zijn. Bij de ingang van de zaalkrijgen alle gasten een digitaal stemkastje uitgereikt. 'Mensenzijn maar in beperkte mate rationeel', zo begint Thaler, eengevierd hoogleraar aan de Universiteit van Chicago, zijntoespraak. 'Bij het maken van keuzes maken ze systematischfouten. Met behulp van die kleine speeltjes die zijn uitgereiktvalt dat aan te tonen.'

Maar liefst 75 procent van de aanwezigen laat middels zijnstemkastje weten dat zij meer gevoel voor humor hebben dan deanderen. De meesten zijn er zelfs van overtuigd dat zij véélleukere grapjes maken. Thaler merkt na het zien van de resultatendroogjes op: 'Ik hoop dat u mij kunt volgen als ik zeg dat dieuitslag niet kan kloppen. In werkelijkheid moet de verdelingnatuurlijk 50-50 zijn. Niet iedereen kan grappiger zijn dan deander.'

Verbaasd is hij evenwel niet: 'In de Verenigde Staten denkennog meer mensen dat ze een bovengemiddeld gevoel voor humorhebben. Waarschijnlijk denkt u dat zelf allemaal ook, maar gevensommigen onder u dat uit bescheidenheid niet toe.'

Het experiment blijkt niet alleen voor humor te werken. Ookals je studenten vraagt naar hun verwachtingen overstudieresultaten, of als je automobilisten vraagt naar hunrijvaardigheid, denkt de overgrote meerderheid dat ze het beterdoet dan de rest. Thaler: 'Dit is kenmerkend voor een eigenschapdie we bijna allemaal hebben: zelfoverschatting.'

In de economie is volgens Thaler precies hetzelfde aan dehand. 'Voor economen is een van de grote mysteries waarom er opfinanciële markten zo veel gehandeld wordt.' Want als iedereenover dezelfde informatie beschikt, is er geen reden omvoortdurend aandelen en obligaties te verhandelen. De oplossingmoet volgens Thaler opnieuw in zelfoverschatting gezocht worden:'Ik handel met jou omdat ik denk dat ik je te slim af kan zijn.Jij handelt met mij om precies dezelfde reden', zegt hij met eenbrede grijns.

Zijn eredoctoraat krijgt Thaler juist voor zulke experimentenuitgereikt. Ze laten niet alleen zien dat mensen lijden aanzelfoverschatting, maar ook dat ze bij het maken van keuzes vaakde fout ingaan. En dat blijft niet zonder gevolgen, benadrukt Thaler. Op een spandoek, waarop zijn hoofd als een ware ster isafgebeeld, staat: 'Er is geen reden om te veronderstellen datmarkten mensen altijd leiden naar wat goed voor hen is.'

Meer over