Vijf vragenCrisisaanpak ECB

Hoe gaat de Europese Centrale Bank de crisis aanpakken?

De ECB besloot donderdag tijdens haar zeswekelijkse vergadering haar kruit droog te houden tot juni en haar opkoopprogramma niet te vergroten. Wat doet Christine Lagarde wel?

ECB-voorzitter Christine Lagarde hoopt in 2021 op een economisch herstel, maar dat hangt ervan af ‘hoe het virus zich ontwikkelt’.Beeld AFP

Waarom is zoveel aandacht gericht op de zeswekelijkse ECB-vergaderingen?

De eurozonelidstaten kunnen het in Brussel niet eens worden over een Europees stimuleringsprogramma voor de muntunie door de uitgifte van gezamenlijke obligaties, zogenoemde eurobonds. De noordelijke landen zoals Duitsland en Nederland vrezen dan te moeten opdraaien voor de enorme schulden van de zuidelijke. Zij vinden dat lidstaten zelf hun eigen schuldpapier moeten uitgeven, zodat ze de opbrengst ook zelf kunnen besteden. Maar dat kan alleen met hulp van de Europese Centrale Bank, die door het opkopen van obligaties moet voorkomen dat landen als Italië en Spanje veel meer rente moeten gaan betalen over hun schuld dan Nederland en Duitsland. Zonder de opkoopacties van de ECB zouden die landen failliet kunnen gaan.

Doet de ECB wat van een centrale bank verwacht wordt?

Dat is sinds de komst van Christine Lagarde nog altijd niet duidelijk. In haar persconferentie van 12 maart zei ze dat de ECB ‘er niet voor was om de renteverschillen tussen de zuidelijke en noordelijke landen’ te dichten. Maar een week later vertelde zij dat de ECB geen limieten kende bij de strijd tegen de coronacrisis. Boven op het opkoopprogramma van 20 miljard per maand en 120 miljard extra werd besloten nog eens voor 750 miljard schuldpapier op te kopen via een noodprogramma, PEPP. Samen met wat na de kredietcrisis al is opgekocht zal de ECB eind dit jaar voor 3,5 biljoen euro schuldpapier van eurozonelanden op de balans hebben staan. Dat is eenderde van de totale uitstaande staatsschuld. 

Analisten hadden gehoopt dat de ECB daar donderdag nog eens 500 miljard euro bij zou doen. Maar het bestuur van de ECB denkt dat het huidige opkoopprogramma van ruim 1,1 biljoen vooralsnog voldoende is. Mochten rentes op de staatsschulden van Italië en Spanje toch verder oplopen, dan zal die 500 miljard er alsnog bijkomen. ‘Wij staan klaar om het noodopkoopprogramma uit te breiden of te verlengen’, zei Lagarde op de persconferentie.  Vrijwel zeker zal dat in juni nodig zijn, omdat de ECB geen munitie meer heeft voor het laag houden van de rente op Italiaanse leningen. Lagarde wilde niet zeggen of de ECB in het lopende opkoopprogramma nu ook uitbreidt naar zogenoemde junkbonds (rommelleningen van bedrijven die in problemen verkeren). 

Heeft de ECB dan helemaal geen extra maatregelen genomen, zoals een verdere verlaging van de rente?

De officiële rente blijft gewoon 0 procent. Als die ook negatief wordt, zou dat averechts kunnen werken: een verkeerd signaal dat het vertrouwen ondermijnt. Banken moeten ook een half procent toe betalen op het stallen van geld bij de ECB. Maar banken krijgen nu ook de gelegenheid speciale kredieten op te nemen bij de centrale bank. Daarvoor krijgen ze 1 procent rente toe, maar dan zullen ze wel moeten aantonen dat het geld terechtkomt bij bedrijven die het gebruiken voor investeringen of bij gezinnen die er een huis mee kopen. Met deze gerichte steunmaatregelen wil de ECB de ‘reële economie’ helpen en voorkomen dat de investeringen en de consumptie terugvallen. Daarnaast kunnen banken voor alle andere activiteiten voor een periode van 14 maanden tegen een negatieve rente van 0,25 procent geld lenen.

Is dat afdoende om te voorkomen dat de economie verder in het slop raakt?

Dat is niet te voorspellen. Lagarde was erg somber over het vooruitzicht voor dit jaar. Ze vreesde een krimp van de economie van mogelijk 12 procent in de eurozone. ‘Dat is zonder precedent in vredestijd’, stelde ze vast. Eerder zei het IMF, waar ze eerder directeur was,  een krimp van 7,5 procent te verwachten. Maar uit de cijfers over het eerste kwartaal – toen de coronacrisis alleen in de laatste twee weken speelde – valt al te concluderen dat het veel erger zal worden. De Franse economie kromp van januari tot eind maart met 5,8 procent, de grootste krimp sinds 1949. In Italië was de krimp in die periode 4,7 procent en in Spanje 5,2 procent. Dat betekent dat alle alarmbellen klinken voor het tweede kwartaal. Lagarde hoopt in 2021 op een herstel, maar dat hangt af ‘hoe het virus zich ontwikkelt’.

Toonde de markt zich teleurgesteld?

De rente op de Italiaanse staatsschuld steeg onmiddellijk met tien basispunten, waardoor het renteverschil met de Duitse opliep tot 2,35 procentpunt. De koersen op de Europese beurzen gingen omlaag, omdat de vergroting van het opkoopprogramma uitbleef. Alleen won de euro één cent ten opzichte van de dollar. De munt steeg naar 1,0955 dollar.

Lees ook

ECB-recept voor redding euro werkt niet meer
De financiële markten lijken zich tegen de muntunie te keren, hoewel de Europese Centrale Bank alle remmen heeft losgelaten en massaal obligaties opkoopt.

De ene economische crisis is de andere niet. Wat zijn de grootste verschillen en hoe loopt het deze keer af?
De economische crisis waarin we verzeild raken verschilt radicaal van die van twaalf jaar geleden. Pieter Klok legt uit hoe dat komt, wat er gebeurt, wat er kan gebeuren en waarom.

Meer over