columnpeter de waard

Hoe de Pandora Papers zelfs familieruzies aan de oppervlakte brengen

null Beeld

Het is de bijvangst van de Pandora Papers – de datalek in de Britse Maagdeneilanden waarvan de gegevens terecht zijn gekomen bij het journalistencollectief ICIJ: een nietsontziende machtsstrijd bij een tak van de familie Fentener van Vlissingen, een van de belangrijkste ondernemersgeslachten van Nederland.

De 82-jarige John Fentener van Vlissingen, die in tegenstelling tot zijn inmiddels overleden broers Frits en Paul nooit bij het familieconcern SHV werkte, ruziet al een kwart eeuw met zijn zoon Robert-Jan over de zeggenschap van zijn eigen bedrijf, het internationale zakenreisbureau BCD. Dat is zo hoog opgelopen dat de in Zwitserland wonende zoon zijn vader uitmaakt voor ‘leugenaar’, ‘dictator’ en ‘waardeloze vader’. Hij is boos dat zijn vader wel het economisch eigendom van het bedrijf aan de drie kinderen heeft overgedragen, maar dat die nog steeds niets te zeggen hebben. Via een gouden aandeel dat hij aan zichzelf heeft toegewezen en in op belastingparadijzen gevestigde trusts heeft ondergebracht, bepaalt de hoogbejaarde en aan lymfeklierkanker lijdende John de bestuursbenoemingen en de winstuitkeringen.

De woede is vergroot doordat vader John de persoonlijke gegevens en het paspoort van zijn zoon tegen diens wil heeft overlegd aan de financiële instellingen op de Maagdeneilanden. Kortom, een soort Dallas of Dynasty in de Hollandse polder.

Pikant is daarbij dat vader John oprichter is van de stichting Familiebedrijven Awards die sinds 2012 jaarlijks prijzen toekent aan de best bestuurde familiebedrijven. Daarbij is bedrijfsopvolging altijd een hot item. Nu zet John zelf zijn hakken in het zand en dreigt hij zijn eigen kinderen, ook na zijn dood, alle macht te ontnemen. Hij heeft bevriende buitenstaanders in het bestuur opgenomen waardoor hij vanuit het graf de regie houdt.

Een alom bekende ondernemerswijsheid luidt: ‘de eerste generatie bouwt een bedrijf op, de tweede breidt het uit en de derde breekt de zaak af’. En uit eerder onderzoek blijkt dit ook veelal het geval te zijn. Slechts 30 procent van de ondernemingen overleeft een machtswisseling van de eerste naar de tweede generatie, 13 procent van de tweede naar de derde, en slechts 3 procent die van de derde naar de vierde generatie, zo bleek uit onderzoek van het Erasmus Centre for Family Business, accountant BDO en Rabobank. Ruzies in familiebedrijven komen niet vaker voor dan in gewone bedrijven, maar zijn wel intenser, wraakzuchtiger en duren langer. Van outside bestuurders kan een bedrijf afkomen, van de familie niet. Het beste voor de continuïteit is vaak dat het bedrijf dan wordt opgesplitst, zoals bijvoorbeeld gebeurde bij Adidas – de een Adidas, de ander Puma – of Aldi – Aldi-Nord en Aldi-Sud.

De hoofdvangst van de Pandora Papers – de beleggingen van Wopke Hoekstra en Tom de Swaan zijn na een week al in de vergetelheid geraakt. De bijvangst heeft nog een lang staartje.

Meer over