Het wordt trouwen of uit elkaar gaan voor Europa

Overal in de wereld kelderen de beurzen. In Amsterdam zakte de AEX-Index vandaag voor het eerst sinds november 2009 onder de 300 puntengrens. Is een nieuwe grote crisis aanstaande?

Jeroen Visser
De Italiaanse premier Silvio Berlusconi en de Spaanse premier Jose Luis Zapatero (L). Beeld ap
De Italiaanse premier Silvio Berlusconi en de Spaanse premier Jose Luis Zapatero (L).Beeld ap

Wat is op dit moment het grootste probleem?
Beleggers zijn wereldwijd in paniek, en de voornaamste oorzaak ligt in Europa. De schuldencrisis en met name het gebrek aan één duidelijke oplossing voor het schuldenprobleem brengt investeerders wereldwijd in grote onzekerheid. Er is weliswaar een tijdelijke financiële oplossing gevonden voor de problemen met de Griekse economie, maar het uitgebreide Europese noodfonds zal niet toereikend zijn om de aanstaande begrotingsproblemen in Spanje en Italië tegemoet te komen. De rentes die Spanje en Italië sinds deze week op hun staatsleningen moeten betalen, waren voor het laatst in 1997 zo hoog. Tot nu toe hebben de Europese leiders nog geen overtuigende oplossing weten te vinden. Elk compromis van de Europese leiders mist de overtuiging dat het echt goed gaat komen met de euro.

Is Europa de enige oorzaak van de stress op de beurzen?
Nee, een andere kopzorg binnen de mondiale economie is de slechte economische situatie van de Verenigde Staten. Deze week is er weliswaar op de valreep een akkoord gesloten tussen de Democraten en de Republikeinen om iets te doen aan de betalingsproblemen. Het schuldenplafond van de Amerikaanse overheid mag worden verhoogd en er zijn flinke bezuinigingsplannen aangekondigd. Maar doordat de belastingen niet worden verhoogd blijven er problemen aan de inkomstenkant van de Amerikaanse begroting. Tel daarbij op de stagnerende arbeidsmarkt en het scenario wordt er niet beter op. Beleggers zijn vooral bang dat de VS op een nieuwe recessie afstevenen. Meer in het algemeen zijn investeerders en beleggers teleurgesteld in het economisch herstel na de kredietcrisis.

Wat zijn de voor de hand liggende oplossingen?
De Europese leiders kunnen besluiten om nog meer geld vrij te maken om met name Spanje en Italië tegemoet te komen met een noodfonds. Maar die bedragen zijn veel hoger dan in het geval van Griekenland. We hebben het dan over minstens 2 biljoen euro, oftewel 2000 miljard euro dat zou moeten worden verzameld door de overige Europese landen. En dat zo'n operatie politiek gevoelig ligt dan weten we inmiddels wel. Voor veel landen was het al ingewikkeld genoeg om politieke steun te krijgen voor het noodfonds voor Griekenland.

Zijn er nog andere opties?
Volgens economieredacteur Peter de Waard van de Volkskrant is de crisis zo vergevorderd dat er maar twee structurele oplossingen zijn. Of Europa gaat verder integreren door voortaan één budgettair beleid te voeren. Dat betekent dat de Europese landen een aanzienlijk deel van hun autonomie uit handen moeten geven aan Europa. De andere permanente oplossing is om de euro te laten barsten. En wat dat voor financiële en technische consequenties heeft is heel onzeker.

Kunnen Spanje en Italië of de Europese Centrale Bank nog iets doen om beleggers gerust te stellen?
Niet veel, de twee landen hebben al bezuinigingsplannen aangekondigd maar ook dat heeft niet voor veel rust gezorgd op de financiële markten. Zij kijken nu naar Europa voor een oplossing. De ECB kan de beurskoersen steunen door beleggingen op te kopen of ruimte op de financiële markt creëren door liquiditeiten (kredieten) vrij te geven. Maar dat zal niet genoeg zijn.

Wat is nu eigenlijk de oorzaak van deze bende, en hadden we het niet kunnen zien aankomen?
Het beleggersvertrouwen is geknakt, als gevolg van de penibele economische staat van landen als Griekenland, Ierland, Spanje en Italië. De oplossingen voor de crises die tot nu toe door de Europese leiders zijn gepresenteerd, zijn niet voldoende gebleken om rust te brengen op de markt. Je kunt ook zeggen dat de politieke wil in de afgelopen jaren ontbrak om tot een vergaande, maar structurele oplossing te komen voor de financiële crisis.

Wat gaat er nu gebeuren?
Franse president Nicolas Sarkozy spreekt vanmiddag afzonderlijk telefonisch met de Duitse bondskanselier Angela Merkel en de Spaanse premier José Luis Rodríguez Zapatero over de onrust op de financiële markten. Er zullen daarna ongetwijfeld geruststellende woorden vallen, maar dat zal voor beleggers niet veel opleveren. Daarvoor is het waarschijnlijk nodig dat de Europese leiders bij elkaar komen op een oplossing te vinden. Na positieve cijfers over de Amerikaanse banenmarkt van vandaag, veerden de beurzen overigens weer wat op.

De Europees Commissaris Olli Rehn (Economische en Monetaire Zaken) zei eerder vandaag op een persconferentie in Brussel dat de de financiële markten niet reageren op de reddingsplannen zoals men had gehoopt.

Met medewerking van economieredacteur Peter de Waard van de Volkskrant.

Meer over