Het gevecht voor 15 dollar per uur

Ze hebben vaak twee banen, leven veelal onder de armoedegrens, maar hebben er nu genoeg van: laagbetaalde werknemers in Amerika zijn bezig aan een revolutie. Ze eisen een hoger minimumloon. Niet 7,25 dollar, maar 15 dollar. Gaat het ze lukken?

Arie Elshout
Demonstratie in Chicago voor een hoger minimumloon. Beeld AFP
Demonstratie in Chicago voor een hoger minimumloon.Beeld AFP

Ze zijn overal. Ze bellen bij je aan om eten af te leveren. Ze ruimen je tafel af in het restaurant. Ze maken je meeneemzak met hamburgers en patat klaar. Ze dweilen de vloer van de wc. Ze vullen de schappen in de winkel. Ze zijn overal, maar worden nauwelijks gezien. Wie weet dat die jongen aan de deur een toilet en badkamer met negen anderen moet delen, dat die man met die dweil 83 is, dat die vrouw in het restaurant niet genoeg geld verdient voor haar huur?

Op een vroege ochtend hebben velen van hen zich verzameld in de Judson-kerk aan het Washington Square Park in New York. Een historisch moment, zeggen ze zelf. De stille, anonieme werkers van de stad krijgen deze dag een naam, een gezicht en een stem.

In een bij de kerk gelegen zaal van een katholiek gemeenschapscentrum worden ze gehoord door de 'wage board', een speciale looncommissie die is ingesteld door gouverneur Andrew Cuomo. Zij moet in juli besluiten over een verhoging van het minimumloon voor de 180 duizend werknemers in de fastfoodindustrie in de staat New York. Een voor een verschijnen de sprekers aan het kale tafeltje met de microfoon. Ze vertellen het verhaal van het onzichtbare, onbekende New York. Niet de meeslepende stad van de musea, de theaters, de hippe buurten, het uitgaansleven, maar de meedogenloze stad die het uiterste van je vraagt en er nauwelijks iets voor teruggeeft.

Zwijgen verbreken

José Suarez, een dertiger en vader van een kind van 2, heeft twee banen. Hij verlaat het huis om half acht 's ochtends en keert terug om één uur 's nachts als zijn zoon slaapt. Hij woont in een huis waar hij wc en badkamer met negen mensen moet delen. Hij pleit, zoals alle aanwezigen, voor verhoging van het minimumloon tot 15 dollar per uur. Het liefst snel. 'Ik werk alleen maar en verdien niet genoeg om te kunnen sparen. New York is de rijkste stad van Amerika. Alles is peperduur. We kunnen niet wachten tot volgend jaar. Mijn zoon moet vandaag eten.'

José Carillo maakt sinds elf jaar vloeren schoon bij McDonald's. Hij verdient 8,75 dollar per uur en werkt 23 uur per week. Dat is zo'n 800 dollar (720 euro) per maand. Zijn huur is 354 dollar. Hij wil meer geld om te kunnen sparen, zodat hij op een dag kan stoppen. 'Ik ben 83 en wil niet moeten werken tot ik sterf.'

Rebecca Cornick is 60 en werkt bij de fastfoodketen Wendy's. Ze verdient daar al negen jaar lang hetzelfde uurloon: 9 dollar. Herhaaldelijk komt ze geld tekort voor haar huur. Ze begint te huilen. 'Ik moet jaar na jaar, maand na maand voor de huurcommissie verschijnen.'

Alle getuigen worden gesteund door 'Fight for $15', de beweging voor verhoging van het minimumloon tot 15 dollar. Zij werd tweeënhalf jaar geleden geboren in New York en verspreidde zich snel over het land. In april waren er demonstraties in 230 steden voor vestigingen van McDonald's, KFC (Kentucky Fried Chicken) en Wendy's. Aanvankelijk ging het om werknemers in de fastfoodsector, nu gaat het ook om winkelbedienden, schoonmakers en luchthavenpersoneel.

Ze treden uit de schaduw, verbreken het zwijgen en lijken te worden gehoord. Winkelketens als Walmart, TJ Maxx en Target kondigden de afgelopen maanden loonsverhogingen aan voor de laagstbetaalden, net als McDonald's en Facebook. Het door de landelijke overheid vastgestelde wettelijke minimumloon bedraagt 7,25 dollar (6,50 euro) per uur. Walmart wil dat in februari 2016 al zijn werknemers ten minste 10 dollar per uur verdienen. Werknemers van McDonald's-vestigingen die eigendom zijn van het bedrijf zelf, krijgen vanaf volgend jaar meer dan 10 dollar per uur. Een fulltime werknemer verdient dan 20 duizend dollar (18 duizend euro) per jaar, dat is nog altijd onder de armoedegrens. Maar er beweegt tenminste iets.

null Beeld afp
Beeld afp
null Beeld afp
Beeld afp
null Beeld afp
Beeld afp

Los Angeles

Het duidelijkst was dat vorige maand in Los Angeles, de op één na grootste Amerikaan stad. De gemeenteraad besloot het wettelijk minimumloon in de stad de komende vijf jaar stapsgewijs te verhogen van 9 tot 15 dollar per uur. Veel steden, zoals San Francisco, Chicago en Seattle, hebben ook voor verhogingen gestemd of overwegen dat te doen. In 2014 bepaalden de kiezers in Alaska en South Dakota dat het minimumloon in deze staten omhoog moest. Er lijkt sprake van een trend. Een loonsverhoging als in Los Angeles is sinds de jaren zestig niet meer gezien.

Voor New York groeit de druk om te volgen. De staat kent een wettelijk minimumloon van 8,75 dollar en er zijn weinig plaatsen met een hogere concentratie aan fastfoodwerknemers. Gouverneur Cuomo is voor een verhoging, maar het staatsparlement heeft die tot nu toe geblokkeerd. Met de wage board, de looncommissie, omzeilt hij nu het verzet. Of hij ook voor een uurloon van 15 dollar is, heeft hij nog niet gezegd.

De beweging manifesteert zich op een moment dat de sociale ongelijkheid een grote kwestie is in de VS. Zij kan een belangrijk onderwerp worden in de campagne voor de presidentsverkiezingen van 2016. 'Waar velen van jullie meerdere banen hebben om rond te kunnen komen, zien jullie hoe de 25 rijkste hedgefundmanagers meer verdienen dan alle Amerikaanse onderwijzers in de eerste klas van de basisschool bij elkaar. Vaak betalen ze ook nog een lager belastingtarief', zei Hillary Clinton op haar eerste grote campagnebijeenkomst op Roosevelt Island in New York.

'Waar velen van jullie meerdere banen hebben om rond te kunnen komen, zien jullie hoe de 25 rijkste hedgefundmanagers meer verdienen dan alle Amerikaanse onderwijzers in de eerste klas van de basisschool bij elkaar' - Hilary Clinton tijdens haar eerste grote campagnebijeenkomst. Beeld afp
'Waar velen van jullie meerdere banen hebben om rond te kunnen komen, zien jullie hoe de 25 rijkste hedgefundmanagers meer verdienen dan alle Amerikaanse onderwijzers in de eerste klas van de basisschool bij elkaar' - Hilary Clinton tijdens haar eerste grote campagnebijeenkomst.Beeld afp

Lopende band

Het ongenoegen over de groeiende kloof tussen rijk en arm broeit al jaren. Eerst uitte het zich in het Occupy Wall Street-protest, maar dat was te ongestructureerd, te zweverig om een blijvertje te zijn. Nu is er Fight for $15 met een concreet doel. Het vindt zelfs weerklank bij sommige topondernemers. In januari maakte Mark Bertolini, CEO van zorgverzekeraar Aetna, bekend dat het minimumloon in zijn bedrijf wordt verhoogd tot 16 dollar. Gezegd werd dat dit de opmerkelijkste, door een ondernemer afgekondigde loonsverhoging is sinds 1914, toen Henry Ford het loon voor zijn arbeiders aan de lopende band verdubbelde tot 5 dollar per dag.

In een interview met Strategy+Business legde Bertolini uit dat hij was beïnvloed door de ongelijkheidsdiscussie en Thomas Piketty. Het was niet 'eerlijk' dat werknemers van een rijk bedrijf moesten worstelen met geldgebrek. 'Ik zag dat het economisch herstel (na 2008, red.) ongelijk was. Mensen hadden het moeilijk, maar kapitaal was goedkoop en bedrijven potten al hun geld op en investeerden niet.' Daar komt bij dat ze vooral kijken naar financieel kapitaal, niet naar menselijk kapitaal. Bertolini besloot zich te richten op het laatste. Bij werknemers die ontevreden zijn en het moeilijk hebben, is de productiviteit laag, het verzuim hoog en het verloop groot. Hoeveel kost het om vervangers in dienst te nemen; hoeveel tijd vergt het om hen op te leiden?

Uit door Bertolini gelast onderzoek bleek dat dit jaarlijks in totaal 120 miljoen dollar kost. De verhoging van het minimumloon kostte 10,5 miljoen per jaar. Geld dat zich bovendien zelf zou terugbetalen in de vorm van meer gemotiveerde en beter presterende werknemers. Het pleit was beslecht. Bij de aankondiging van de loonsverhoging explodeerde de zaal. 'Ik wist dat mensen blij zouden zijn. Maar ik was niet voorbereid op de rauwe emotie. Mensen huilden. Ze zeiden: God zij geprezen. Mijn gebeden zijn verhoord.'

Mark Bertolini, CEO van zorgverzekeraar Aetna: 'Ik zag dat het economisch herstel (na 2008, red.) ongelijk was. Mensen hadden het moeilijk, maar kapitaal was goedkoop en bedrijven potten al hun geld op en investeerden niet.' Beeld afp
Mark Bertolini, CEO van zorgverzekeraar Aetna: 'Ik zag dat het economisch herstel (na 2008, red.) ongelijk was. Mensen hadden het moeilijk, maar kapitaal was goedkoop en bedrijven potten al hun geld op en investeerden niet.'Beeld afp

Sociale media

De campagne voor een hoger minimumloon profiteert van een nieuw pressiemiddel: de sociale media. Veel werknemers aan de onderkant zijn niet georganiseerd in vakbonden, wisselen vaak van adres en werken op onregelmatige tijden. Maar een mobiele telefoon is genoeg om bazen aan te klagen en een protestbeweging te mobiliseren. Grote bedrijven zijn daar gevoelig voor, want bij een goed en modern 'merk' horen tegenwoordig gelukkige, betrokken werknemers.

Wees niet bang voor het verhogen van het loon, zegt Nick Hanauer, een durfkapitalist uit Seattle, in de hoorzitting van de looncommissie. Hij noemt zichzelf rijk. De kloof tussen hem en de niet-rijken is 'het grote vraagstuk van deze tijd'. Hij bestrijdt dat als de lonen stijgen het aantal banen daalt. 'Per hoofd van de bevolking heeft San Francisco de hoogste dichtheid aan restaurants in het land. Tegelijkertijd is het de stad met het hoogste minimumloon in de horeca: 12,25 dollar per uur. Afgezien van het morele aspect, is het verhogen van het loon goed voor de economie. Mensen als ik overleven niet als anderen geen koopkracht hebben. Het is juist goed voor restaurants als lager betaalden ook eens daarnaartoe kunnen.'

Miljardenomzet

Het geld is er, zegt Fight for $15 in navolging van Bertolini. De fastfoodindustrie zwemt erin. In 2014 had het 551 miljard dollar aan inkomsten. Voorspeld wordt dat het in 2018 zal toenemen tot 645 miljard dollar. Denk niet alleen aan de aandeelhouders, maar ook aan de laagstbetaalden die het alleen kunnen redden als ze meerdere banen, voedselbonnen en gratis medische hulp hebben, houdt de actiegroep de ondernemers voor.

Veel restauranthouders verzetten zich. Een conservatieve denktank hield een peiling onder 924 restaurants in de staat New York die zichzelf afficheren als fastfoodbedrijven. Van hen zei 86 procent de prijzen te zullen verhogen als reactie op een verhoging van het minimumloon tot 15 dollar; 83 procent acht het zeer tot redelijk waarschijnlijk dat ze het mes zetten in personeelsuren en banen.

Hanauer denkt dat het wel zal meevallen. Economen houden zich op de vlakte. Dat het minimumloon omhoog gaat naar 15 dollar is nooit eerder voorgekomen, dus is het effect op werkgelegenheid en koopkracht moeilijk te berekenen. Het tijdschrift Time citeert een van hen als die zegt: laat het maar gebeuren, neem de proef op de som.

null Beeld afp
Beeld afp

Kooi

De uitkomst is belangrijk. Veel mensen vinden laagbetaald werk in de fastfood- en winkelsector. Sinds het einde van de recessie is de banengroei daar het sterkst geweest. De vroegere New Yorkse burgemeester Michael Bloomberg wees altijd op het belang van low-entry jobs. Eenvoudig werk dat iedereen kan doen en voor immigranten het begin kan zijn van de weg omhoog. Een springplank naar een betere toekomst. Maar voor Jordany Bueno is het een kooi.

De 24-jarige zoon van Dominicaanse immigranten brengt op de luchthaven LaGuardia slecht ter been zijnde passagiers in een rolstoel naar de gate of de uitgang. Hij verdient 1.200 dollar per maand schoon. Hij woont bij zijn moeder. Hij wil een eigen huis. Kan niet. Hij wil een gezin stichten. Kan niet.

Daarom is hij hier bij de wage board.

Net als al die anderen, die zich voor de gelegenheid in hun goedkope maar beste kleren hebben gestoken. Netjes en beleefd maar arm. Ze vormen de smeerolie van de stad. Deze kan niet zonder hen maar vraagt veel en biedt weinig. Ze willen meer geld, opdat zij hun kind meer kunnen zien, een eigen wc en badkamer hebben, voor hun pensioen kunnen sparen, niet hun hele leven dag en nacht moeten werken. Huis-tuin-en-keuken-wensen als eerste vereiste voor een waardig bestaan.

In de Judson-kerk zit Barbara Hopson, een zwarte ex-verpleegster van 74. Zelf heeft ze niks te klagen, zegt ze. Ze is hier uit solidariteit. 'Tegenwoordig stikt het van de miljardairs. Maar vele anderen kunnen de huur niet betalen. Ze vragen niet veel, alleen een fatsoenlijk leven. We zijn een christelijk land. Hoe kun je mensen dat onthouden?'

Als daar niets aan wordt gedaan, waarschuwt ze, 'dan krijgen we de Franse Revolutie. Dan gaan ze het halen bij de rijken en het Witte Huis.'

Meer over