HET GELIJK VAN MELKERT EN DE GRAAF

HERINNERT u zich Van Wijnbergen nog, topeconoom en secretaris-generaal van het ministerie van Economische Zaken, een man kortom van wie je bij tijd en wijle een gezaghebbende uitspraak over 's lands economie zou mogen verwachten?...

Het regeerakkoord dat die zomer in wekenlange sessies tot in de details uitonderhandeld was, deugde van geen kant. Een jaarlijkse groei van 2 procent zou onhaalbaar zijn. De wereldeconomie stond aan de vooravond van een diep dal, waarin Nederland 'zeker' zou worden meegetrokken. Het financieringstekort zou oplopen en Paars kon fluiten naar de eerder voorspelde meevallers in de sociale zekerheid.

Van Wijnbergens uitspraken zorgden destijds voor veel commotie. Nog niet eens zozeer vanwege 's mans sombere analyse. Zwartgalligheid is nu eenmaal een afwijking van veel economen, zeker als ze in overheidsdienst zijn.

Nee, wat Van Wijnbergen echt kwalijk werd genomen, was dat hij het kersverse regeerakkoord op de korrel nam. Daarvoor worden hoge ambtenaren niet betaald, kreeg hij van Kok en Jorritsma te horen. Van Wijnbergen leerde dat lesje snel en opereert sindsdien met de nodige terughoudendheid.

Gepaste terughoudendheid, zou je ook kunnen zeggen, want de briljante topeconoom zat er heel ver naast, zo kan inmiddels worden vastgesteld. Destijds werden zijn uitspraken door commentatoren en stukjeschrijvers echter gretig aangehaald om Paars op de vingers te tikken. Vooral Ad Melkert en Thom de Graaf kregen er van langs.

Bij het debat over de regeringsverklaring, een paar weken eerder, hadden zij nu juist gezegd dat het kabinet veel te voorzichtig opereerde en begonnen ze het toekomstige financieringsoverschot alvast te verdelen. Kok kapte die discussie destijds licht geërgerd af: die mijlpaal was nog niet bereikt, maar mocht het zover komen dan zouden de fractievoorzitters zeker geraadpleegd worden.

Met Prinsjesdag, een paar weken later, was de stemming drastisch omgeslagen. Van Wijnbergen en de crises in Azië en Rusland hadden hun werk gedaan. Het regeerakkoord werd niet aangepast, maar de hoogconjunctuur, zei nu ook Kok, was echt voorbij. Paars, concludeerde de opiniërende goedgemeente, zou voor het eerst echt op de proef worden gesteld.

Niet dus. Het kabinet werd vorig jaar geteisterd door alle plagen van Egypte, maar niet door recessie of geldgebrek. De meevallers bleven zelfs met bakken binnenstromen. Azië kwam toch uit het dal en de economie van Europa (en de Verenigde Staten) draait op volle toeren. 'De voorspellingen zijn conjunctuurgevoeliger gebleken dan de economische conjunctuur zelf', schreef Thom de Graaf onlangs snedig over zoveelste bijgestelde weersverwachting van het Centraal Planbureau voor volgend jaar.

Melkert en De Graaf kunnen dus met tevredenheid terug zien op hun voorspellingen, noem het intuïtie, van vorig jaar en zijn daarop ook al doorgegaan. Melkert met een vooralsnog wat onbestemd pleidooi voor een 'nieuwe uitgavennorm' of 'koppeling' (voor zorg en onderwijs) die in werking moet treden als het financieringstekort in een overschot is omgeslagen. En De Graaf speculeerde in NRC Handelsblad zelfs al voorzichtig over de Nieuwe Economie die dankzij de informatica-revolutie tot een langdurige episode van rimpelloze voorspoed zou leiden. Dat is een gelukzalige toestand die ons wel evenmin deelachtig zal worden als het eeuwige leven zelf, maar overigens bleef De Graaf gelukkig de nuchterheid zelve. D66 ziet niets in de nieuwe norm van Melkert, maar wil mét de PvdA, wel meer gerichte uitgaven in de publieke sector. Tijdens een midterm-review van Paars II, volgend jaar, moeten daarover afspraken worden gemaakt.

De inbreng van Melkert en De Graaf krijgt ongetwijfeld een groots vervolg tijdens de Algemene Beschouwingen, maar die midtermreview komt er wel. Het kabinet zal nog wel tot voorzichtigheid manen en het beestje al licht een andere naam willen geven. Maar Kok heeft vorig jaar al beloofd dat er met de coalitie wordt overlegd als het financieringstekort is opgeheven. Volgend jaar is het misschien al zover en kan ook Melkert zijn deel van het gelijk binnenhalen.

Al dan niet op voorstel van het kabinet (Zalm), ligt dan een nieuwe spelregel voor de hand waarin wordt vastgelegd dat het begrotingsoverschot (het blijft na meer dan 25 jaar nog even wennen) deels voor de aflossing van de staatsschuld zal worden gebruikt en 's anderendeels voor investeringen in de publieke sector, terwijl ook de vrijkomende rentelasten op de staatsschuld daarvoor mogen worden aangewend. Of je dat een nieuwe uitgavennorm voor zorg en onderwijs mag noemen, is nog maar de vraag.

Zalm en de VVD zullen liever van een nieuwe schuldnorm spreken. Maar feit is dat de overheid per saldo meer te besteden krijgt en dat dat geld nu eens niet algemene lastenverlichting zal gaan. Daarop bestaat toch al brede kritiek bij de oppositie in de Kamer. PvdA en D66 willen nu nog niet tornen aan de afspraken uit in het regeerakkoord zijn gemaakt, maar nog meer lastenverlichting gaat ook hen te ver.

Welbeschouwd is de lastenverlichting die voor volgend jaar op stapel staat al overbodig en inefficiënt. Alle werknemers, maar net de uitkeringsgerechtigden, krijgen er dan maandelijks tien of vijftien gulden bij via een hoger arbeidskostenforfait.

Wie zit daar eigenlijk op te wachten? Als dat geld nu eens wordt gebruikt om de arbeidsvoorwaarden in de zorg en onderwijssector te verbeteren, opperde Kees Vendrik, financieel specialist van GroenLinks onlangs, kan Paars laten zien dat de kwaliteit van de publieke sector haar echt ter harte gaat.

Meer over