Grutters in olie

Shell-stations bij woonwijken krijgen binnenkort een Albert Heijn-shop. Tussen de sleepkabels en motorolie komen kniekousjes en mandarijnen te liggen. Niet alleen in het groot, aan de top, maar ook in het klein klikt het wel tussen deze twee werelden....

Het was een dag het gesprek van de dag. Shell en Albert Heijn gaan samenwerken! McDonald's doet in de toekomst misschien ook mee! De kleine middenstand was woest. Wat te beginnen tegen zoveel overmacht?

Na een experiment van ongeveer acht maanden werd de balans opgemaakt en vorige week werd besloten dat het experiment een succes was. Vier stations deden eraan mee, een in Rijswijk, een in Harderwijk en twee in Den Haag. Allemaal stations in of vlakbij een woonwijk. In januari vorig jaar werden zij benaderd, in diezelfde maand begonnen de verbouwingen en in maart gingen de nieuwe winkels open. De schelp van Shell en de letters van AH, samen op een hoge zuil langs de weg. Deze week kregen alle medewerkers van de proefstations een mooi groen Shell-jasje en een fles champagne, als dank voor het behaalde succes.

De woordvoerder van Shell, Bert Regeer: 'Het is nu geen proef meer, het gaat nu definitief door. We gaan in hoog tempo aan de slag. Vele Shell-stations in of nabij woonwijken zullen spoedig een inpandige Albert Heijn-shop krijgen. Het wordt drukker en gezelliger bij ons. Om te beginnen kijken wij naar de woonwijken. Ook zullen wij kijken naar de stations langs de provinciale wegen en onze negentig rijkswegstations.' Een Albert Heijn-shop is iets anders dan een Albert Heijn-supermarkt. Een shop is vooral een mini-supermarkt voor 'vergeten boodschappen'.

J. Pannebakker is exploitant van het Haagse Shell-station tussen Madurodam en het Congresgebouw. Het station heet Shell-Promenade. Met drie units 'alle producten' en een lpg-unit is het een nogal klein station.

Het staat midden tussen woonwijken. Pannebakker pacht het van Shell. Hij is zelfstandig ondernemer. Hij werd in januari vorig jaar benaderd door Shell en Albert Heijn en hij besloot mee te doen aan het experiment. Hij zegt: 'Wat je niet probeert, dat weet je niet. Ik ben koopman genoeg om op zo'n voorstel in te gaan. Voorheen had ik naast dit station een garage in Scheveningen, maar de gemeente trok mijn vergunning in vanwege een verbouwing. Ik moest op zoek naar nieuwe inkomsten. Dit experiment kwam als geroepen.'

Muren werden uitgebroken in zijn station, er werden nieuwe vloeren gelegd, er kwamen schappen, koelkasten en nieuwe lichtarmaturen. Het personeel kreeg cursussen en trainingen. Er werd een Albert Heijn-sfeer geschapen in het Shell-station. De verbouwing duurde ruim twee maanden. Het was een grote puinhoop, maar de pomp liep door. Toen alles klaar was kwamen er vrachtwagens van Albert Heijn en de schappen werden gevuld.

Twee werelden kwamen bij elkaar. Tussen de sleepkabels, de ruitensproeiervulling, de Cockpit Shine, de Wheel Cleaner en de motorolie lagen nu plotseling kniekousjes, luiers, tampons, tandenborstels, crèmespoeling. Er kwamen allerlei soorten voedsel zoals aardappelen, mandarijnen, biefstuk, half om half gehakt, haaskarbonades, pickwickthee, bananen, zuurkool, boter, en niet te vergeten - bij de ingang - de AllerHande. Het begon anders te ruiken bij Pannebakkers Shell-station.

Vreemd volk verscheen in het station, buurtbewoners die hun boodschappen kwamen doen, zonder haast.

'Mag ik een tasje?'

'Natuurlijk mag u een tasje.'

's Avonds en op zondag, als alle andere winkels gesloten zijn, moeten automobisten die getankt hebben soms aansluiten in een lange rij mensen met boodschappenmanden. Pannebakker: 'Het was wennen in het begin. Grutters en olie, dat zijn twee totaal verschillende culturen.' Een medewerker van hem: 'Wij zijn autospullen gewend, en opeens komt er een hele hoop andere troep bij.' Pannebakker weet nog niet of hij ermee doorgaat. Hij heeft de jaarcijfers nog niet gezien, die liggen nu bij zijn accountant: 'Zodra ik ze heb, ga ik ze nauwkeurig analyseren. Als het winst geeft, dan doe ik het, anders niet. Er staat nog helemaal niks vast.'

Er zijn ook stations die door Shell zelf geëxploiteerd worden, in plaats van door een derde. Die hebben niet de keus die Pannebakker heeft. Die moeten gewoon uitvoeren wat de baas wil. Pannebakker: 'Ik kijk niet naar die grote Shell of naar die grote Albert Heijn, ik kijk naar mezelf. Mijn doelstelling is winst. Ik ben een cijfermatig man. Voor Shell en Albert Heijn is het experiment geslaagd, maar ik moet het nog zien. Wat kost het me, wat levert het me op? Daarbij heb ik ook emoties. Ik wil geen concurrent zijn van de kleine winkels hier in de buurt. Die moeten ook blijven voortbestaan. Als die eronder lijden, waar gaan we dan naar toe? Ik wil geen middenstandsgezinnen aan de bedelstaf brengen.'

De woordvoerder van Albert Heijn, Erik Muller: 'Wij denken niet dat de klanten naar de shops zullen gaan voor hun wekelijkse boodschappen. De buurtbewoners en de automobilisten komen hoofdzakelijk voor de vergeten boodschappen. Het assortiment is daarop afgesteld. Het is een volledig assortiment, maar veel minder diep dan in de gewone supermarkten. Van alle producten is er maar één merk, geen tien of twintig merken.'

Voorts is er geen wijn en bier te koop, zoals in de gewone Albert Heijn, en zijn de verpakkingen kleiner, dat wil zeggen: niet gericht op grote families. Alle producten zijn ook te vinden in de normale Albert Heijn, behalve de verpakte belegde broodjes, die desgewenst door de klant in de magnetron kunnen worden opgewarmd.

Woordvoerder Muller van Albert Heijn: 'Wij willen gewoon daar zijn waar de klanten zijn. Dat willen wij al honderdtien jaar. Daarom hebben wij met Shell een overeenkomst gesloten. Shell zorgt voor de locaties, wij zorgen voor het concept, de begeleiding, het assortiment en de logistiek. Wij hebben de formule, Shell heeft de locatie. Wat ligt er meer voor de hand dan om die twee bij elkaar te brengen, voor het gemak van de klant.'

In het station van Pannebakker is Ferdinand Kluiters bezig met het vullen van de schappen en het doen van de bestellingen voor morgen. Hij is een medewerker van Shell, niet van Albert Heijn. Normaal doet de medewerker van Albert Heijn, Steven Swinkels, dit werk, maar die is ziek naar huis gegaan. 'Ga lekker naar huis man, lekker je nest in' zei Ferdinand van Shell tegen Steven van Albert Heijn, 'Ik doe het wel vandaag.' En Steven riep bij het weggaan tegen Ferdinand: 'Niet te veel bestellen, he' Zo joviaal gaan ze met elkaar om. Ook het andere Shell-personeel in het stationnetje van Pannebakker kan het goed vinden met Steven van Albert Heijn: 'Wij hebben er een perfecte gozer aan'

Als het eens een keer erg druk is bij Shell, dan is Steven van Albert Heijn op zijn beurt niet te beroerd om een handje te helpen. Ferdinand: 'Zo hoort dat. Het moet van twee kanten komen. Het is een zaak van geven en nemen. Wij moeten dingen van hem accepteren, en hij van ons. Ik scheld hem wel eens verrot, en hij mij ook. Als dat niet kan, dan heb je geen sfeer. Wij zijn toch allemaal mensen?' En voort gaat hij met het scannen van de smarties, de bitterkoekjes, de bokkenpootjes en de kaaschipito's. Hij legt uit: 'Sommige producten die niet lopen laat je uitsterven. Die bestel je niet bij. Dat is de proef. Wat loopt? Wat loopt niet?'

Niet alleen in het groot, aan de top, maar ook in het klein klikt het dus wel tussen de grutters en de olieboeren. 'Je moet een dolletje kunnen maken met elkaar,' zegt Ferdinand terwijl hij zijn laserpen op de streepjescode van een pak Sun afwaspoeder drukt en de bestelling intikt op de lichtomrande toetsen, 'anders gaat het niet.'

De twee woordvoerders van Shell (omzet in 1996: 176,2 miljard gulden) en Albert Heijn (omzet in 1995: 9,8 miljard gulden): 'Wij waren allebei airmiles-pioniers in Nederland. Zo kwamen wij vanzelf met elkaar in contact. Wij zaten regelmatig met elkaar om de tafel om het airmiles-project succesvol te houden. Het klikte tussen ons, wij konden met zijn tweeën door een bocht, en van het een kwam het ander. Dingen begonnen te rollen in het brein van mensen.'

En zo, door het rollen van dingen in het brein van mensen, ontstond een samenwerking waaraan veel aandacht is besteed door de media, maar die onder het gewone publiek nauwelijks opschudding veroorzaakt. 'Mensen die voor het eerst hier binnenkomen zijn eerder verheugd dan verbaasd,' zegt Ferdinand Kluiters.

'Ja hoor,' zegt een man desgevraagd, 'ik vind het een nuttige samenwerking.'

'Ik koop nu bij Shell mijn aardappelen en vlees,' zegt een andere man.

Een vrouw zegt: 'Ik was suiker vergeten in de supermarkt. Die heb ik nu hier gekocht.'

Een andere vrouw zegt: 'Ik wil koekjes.'

Slechts weinigen zijn negatief over de nieuwe winkels, een enkeling is enthousiast. 'Het is een klantenbinder,' zegt een man. De woordvoerders van Albert Heijn en Shell: 'Het belangrijkste is hoe de klant erop reageert.'

En de klant, hij vindt het wel best.

Aan de muur van Pannebakkers pompstation hangt een affiche van de mooie Naomi Campbell. Vloeibaar goud (Shell Helix) stroomt over haar lichaam. Bij de ingang ligt Albert Heijns AllerHande. Grote kartonnen reclameborden in de vorm van Big Macs zijn opgehangen aan het plafond. Er staat op: Bij iedere tankbeurt een Shell/McDonald's waardemunt cadeau.

'Wil je een McDonald's waardemunt?', vraagt de kassabediende aan een klant.

'O, ben ik gek op'

Met die waardemunt kun je bij McDonald's een cheeseburger, een hamburger of een Big Mac goedkoper krijgen. De multinationals zijn de schaamte voorbij. En waarom ook niet? Waarvoor zouden zij zich dan schamen? McDonald's, Shell en Albert Heijn, zijn zij soms geen mensenvrienden?

Meer over