analyse

Geldkranen centrale banken gaan langzaam dicht. Wat doet de ECB?

Na bijna tien jaar komt er een einde aan het eindeloos pompen van geld in de economie door de centrale banken. Het stelsel van centrale banken in de VS, de Federal Reserve System (Fed), neemt daarbij het voortouw. Andere centrale banken zijn van plan het voorbeeld te volgen.

Peter de Waard
Het gebouw van de FED  in Washington. Beeld Anadolu Agency / Getty Images
Het gebouw van de FED in Washington.Beeld Anadolu Agency / Getty Images

De Amerikaanse centrale bank wil niet afwachten tot de laatste wereldburger is gevaccineerd en de pandemie definitief onder controle is. Het programma loopt al bijna tien jaar. Eerst was het bedoeld om een economische neergang na de kredietcrisis te voorkomen. Toen dat probleem leek te zijn opgelost, ontstond een nieuwe crisis ten gevolge van de pandemie en werd het weer volledig opgepakt.

Doel van een steunprogramma is om door bijvoorbeeld obligaties op te kopen de economie te stimuleren. Zo wordt ervoor gezorgd dat er zoveel geld beschikbaar is dat de rente nul is of nagenoeg nul blijft. Maar critici wijzen erop dat de overvloedige liquiditeiten voor een groot deel naar de aandelen- en vastgoedmarkt gaan, waardoor koersen en huizenprijzen al jarenlang explosief stijgen.

Woensdagavond kondigde de Fed aan het huidige opkoopprogramma met 15 miljard dollar per maand te zullen verminderen. In juni 2022 zal aan de kwantitatieve verruiming, de eufemistische naam voor de grootscheepse steun, een einde komen. In oktober werd er voor 120 miljard dollar aan staats-, bedrijfs- en hypotheekobligaties uit de markt genomen. Deze maand zal dat 105 miljard zijn, in december 90 miljard en in januari 75 miljard dollar.

Werkgelegenheid

Voorzitter Jerome Powell van de Fed zei in een toelichting dat de aankondiging geen opmaat is voor een officiële renteverhoging. Daar zal pas in de loop van volgend jaar iets zinnigs over kunnen worden gezegd. Belangrijk daarbij is de ontwikkeling van de werkgelegenheid in de VS. De banengroei is bemoedigend, maar volgens Powell moeten er nog vijf miljoen banen bijkomen voordat kan worden gesproken van volledige werkgelegenheid en aan de criteria voor een renteverhoging is voldaan.

De stijging van de inflatie is volgens de Fed geen reden om in te grijpen. Hoewel die met 5,4 procent ruim boven de doelstelling van 2 procent ligt, ziet Powell dat nog als een tijdelijk verschijnsel dat wordt veroorzaakt door verstoringen in de mondiale logistiek en de stijgende energieprijzen.

De zogenoemde kerninflatie, waarbij energie- en voedselprijzen niet worden meegerekend, is 3,6 procent. Mocht de inflatie een meer permanent karakter krijgen, dan zal de Fed niet aarzelen de rente aan te passen. De financiële markten houden er echter rekening mee dat de Fed eind 2022 wel al twee keer de rente zou kunnen verhogen, zo blijkt uit de prijsontwikkeling van zogenoemde financiële termijncontracten.

De aankondiging van de Fed om de steun af te bouwen, het zogenoemde taperen, was verwacht. De beurzen – de Dow Jones bereikte weer een nieuw record – en de valutamarkten – de dollar bleef stabiel op 1,16 euro – schrokken er niet van.

Andere banken volgen

Andere centrale banken zijn van plan het voorbeeld van de Fed te volgen. Zij zijn toch wakker geschud door de stijgende inflatie. De angst is dat werknemers hiervoor compensatie willen in de vorm van hogere lonen, waardoor de beruchte loonprijsspiraal zou ontstaan. De Fed is daar voorlopig niet bang voor. Maar de centrale banken van Canada en Australië hebben al aangekondigd ‘het monetaire beleid te willen verkrappen’. De Bank of England zag donderdag af van een door velen verwachte renteverhoging. Het belangrijkste rentepercentage blijft op 0,1 procent.

De ECB is het meest aarzelend. Die heeft nog een ander probleem. Het afbouwen van het stimuleringsprogramma – met name het opkopen van de staatsobligaties van de zuidelijke eurolanden – zou tot nieuwe spanningen in de eurozone kunnen leiden. Verwacht wordt dat de ECB ook volgend jaar de aankopen zal verminderen, maar met name president Christine Lagarde is erg terughoudend.

Woensdag noemde Lagarde het op een bijeenkomst in Lissabon ‘onwaarschijnlijk’ dat de economie in de eurozone in 2022 al aan de voorwaarden voldoet voor een renteverhoging. Overigens houdt de Fed er rekening mee dat door een plotselinge verslechtering van de wereldeconomie – bijvoorbeeld als de pandemie de hele wereldhandel opnieuw stillegt – de afbouw van het stimuleringsprogramma wordt getemporiseerd.