'Geld alleen maakt niet gelijkwaardig'

De tegendraadse econoom Dik Wolfson gaat met pensioen. De 'intelligente samenbrenger van ideeën' worstelde met de vraag: 'Ben ik wel links genoeg?' Het weerhield ministers en premiers er niet van hem in vertrouwen te nemen....

'MENSEN moeten aan het werk, verdomme. Alleen over details valt te onderhandelen.' Prof. dr. Dirk Wolfson, Dik voor vrienden, is bij uitstek de man achter de schermen, de schaduw achter de voorzitter. Sociaal-democraat, 'realo', vertrouweling van ministers en premiers, een van de invloedrijkste mannen op het regeringsbeleid van de laatste kwart eeuw. Vanmiddag geeft hij aan zijn Erasmusuniversiteit zijn afscheidscollege.

De econoom Wolfson gaat met pensioen, maar dat geeft hem meer ruimte voor een slordige vijftien nevenfuncties, waarvan de belangrijkste zijn het koninklijk commissiariaat bij De Nederlandsche Bank en het voorzitterschap van de Bankraad van DNB.

Een econoom, zegt Wolfson in Erasmus Magazine, 'is iemand die gefascineerd is door het gedrag van mensen'. In 1983, toen alle aandacht was gericht op het overheersende probleem van bijna één miljoen werklozen, pleitte hij voor arbeidstijdverkorting. 'Ik denk dat er grote mogelijkheden liggen in het krachtig bevorderen van deeltijdwerk.' Hij maakte zich grote zorgen over het groeiende leger mensen dat steeds langer en misschien voor de rest van hun leven geen betaalde arbeid kon verrichten en allengs buiten de maatschappij raakte. Toen hij in de Sociaal Economische Raad (SER) in 1985 een lans brak voor meer arbeidsparticipatie 'moest hij in de eerste vergadering duidelijk maken wat hij bedoelde', zei de toenmalige voorzitter prof. Th. Quené.

Wolfson begon zijn carrière als stafmedewerker bij het Internationaal Monetair Fonds (IMF) in Washington. Daar leerde hij Wim Duisenberg kennen, de huidige president van de Europese Centrale Bank. Terug in Nederland, in 1970, kwam hij terecht op het ministerie van Financiën, eerst bij Geldwezen, daarna directeur economische politiek onder PvdA-minister Duisenberg.

In 1975 legde Duisenberg de grondslag voor de ommezwaai in het begrotingsbeleid - voortaan zouden de overheidsuitgaven nog maar met 1 procent van het nationaal inkomen stijgen. Duisenberg gaf Wolfson opdracht deze 1 procents-operatie 'sociaal verantwoord' te formuleren. 'Ik heb toen een stuk geschreven onder de titel Een linkse norm, om de achterban uit te leggen dat er nog steeds wat te regeren viel', vertelde hij in 1990 aan NRC Handelsblad.

Het werd beiden niet in dank afgenomen, wat Wolfson niet verhinderde in de PvdA erop te blijven hameren dat als je welvaart wilt verdelen, je eerst moet zorgen dat de welvaart wordt verdiend. 'Ik heb vijftien jaar lang geworsteld met de vraag van Jan Blokker: ben ik wel links genoeg?' Binnen zijn partij is de eenzame realo van weleer, met zijn vaak provocerende en tegendraadse opvattingen, allang niet meer de eenzame roepende in de woestijn.

Mijn Werdegang is, vertrouwde hij NRC Handelsblad toe, dat 'geld alleen niet gelijkwaardig' maakt. 'Zorg dat de mensen voor zichzelf kunnen zorgen.' Hij bouwt bruggen, zei Ad Melkert, de huidige minister van Sociale Zaken. 'Een intelligente samenbrenger van ideeën.'

'Ik zeul mijn achtergrond mee. Ik voel me meer bestuurder dan apostel', bekende hij in een interview met de Volkskrant. Hij was beide. Steeds achter de schermen blijvend, beiïnvloedde hij het economisch denken in Nederland. Als hoogleraar in Rotterdam, lid van de Sociaal Economische Raad, als adviseur van de Wereldbank, als lid van de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid en als actief lid van de PvdA. Hij was onder veel meer ook voorzitter van de PvdA-commissie over de toekomst van de verzorgingsstaat (1992), het rapport Niemand aan de kant.

Maar zijn grote liefde is altijd gebleven de ontwikkelingssamenwerking. Hij promoveerde op de openbare financiën in ontwikkelingslanden. Namens het IMF was hij in de jaren zestig permanent vertegenwoordiger in Liberia, waar hij midden in de dekolonisatiepolitiek belandde. Een droom werd werkelijkheid toen hij in 1986 werd benoemd tot rector van het Institute of Social Studies in Den Haag, de onderwijsinstelling voor de Derde Wereld. Gehoorproblemen dwongen hem echter na vier jaar met grote spijt deze functie op te geven.

Harry van Seumeren

Meer over