'Geen korreltje kunstmest de sloot in' 'Veel ziektes bij koeien gevolg van fout management'

Wie veehouder Tjerk Hof uit het Friese Oldeberkoop hoort praten, denkt eerder met een natuur- en milieudeskundige te maken te hebben dan met een boer....

Hof houdt ruim honderd koeien op zijn boerderij aan de rand van het fraaie brinkdorp Oldeberkoop. Hij is tevens voorzitter van de Agrarische Natuur- en Milieuvereniging Gagelvenne, die zijn naam ontleent aan een inheems plantje dat alleen nog in natuurgebieden voorkomt.

Gagelvenne is een uniek particulier initiatief van zestien boeren uit de gemeente Ooststellingwerf, het veen-zandgebied dat wordt begrensd door de dorpen Makkinga, Oosterwolde, Oldeberkoop en Fochtelo. De komende drie jaar meten zij hun milieu- en natuurprestaties af aan de hand van een puntenstelsel. Met de instelling daarvan nemen de boeren op het gebied van natuur- en milieubeheer het heft voor een groot deel in eigen handen.

Zo levert het onderhoud van landschapselementen als houtwallen punten op. Evenals bijvoorbeeld energiezuinig boeren, de bescherming van broedvogels, het opzetten van broeihopen voor ringslangen, de aanleg van streekeigen erfbeplanting, het houden van teeltvrije zones op akkerbouwpercelen, de vorming van ecologische verbindingszones en het in ere herstellen van natuurlijke 'handicaps' zoals petgaten (poelen en putten in het veen).

De boeren leggen ieder hun eigen accenten. In totaal hebben ze 35 hectare land bij de overheid aangemeld voor weidevogelbeheer en natuurlijke slootkanten. Verder schermen ze twaalf hectare boomwallen en elzensingels af voor het vee. Daarvoor is overheidsgeld beschikbaar. Via het zelf opgelegde puntenstelsel voor het aanpakken van milieuproblemen, het investeren in natuurbeheer en het letten op het dierenwelzijn kunnen ze jaarlijks nog eens maximaal vijfduizend gulden verdienen.

Voor het project is de komende drie jaar zes ton beschikbaar. Vanaf 2003 draaien de boeren zelf voor de extra kosten van 'groen ondernemen' op. Hof: 'We hebben het puntenstelsel uitgewerkt in samenspraak met het Centrum voor Landbouw en Milieu (CLM) in Utrecht. We gaan hiermee verder dan de overheid ons nu voorschrijft. Hiermee willen we niet wachten tot onze bedrijven met regeltjes op slot worden gezet. Overheidsmaatregelen sluiten vaak niet op elkaar aan. Datwordt een onpraktisch geheel.'

De punten, zegt de veehouder, worden toegekend op de raakvlakken tussen bedrijfs- en natuurontwikkeling. 'Je krijgt bijvoorbeeld vijf punten voor het aanbrengen van een kantstrooi-inrichting op je kunstmeststrooier. Dat betekent dat je in je randenbeheer rekening houdt met natuur en milieu omdat er geen korreltje kunstmest in de rand of in de sloot terechtkomt. In totaal zijn er honderd punten te verdienen op de hoofdonderdelen waterbeheer, bedrijfsmanagement, milieu en natuur.'

Het gaat Hof en de zijnen niet alleen om het geld dat met de punten valt te verdienen. 'Vergeet niet dat we ook moeten investeren; aanvankelijk het dubbele, schat ik, van wat we kunnen terugverdienen.' Daarnaast hebben de boeren cursussen gevolgd over kennis van de natuur, grasland-management en koe-management. Bovendien worden ze gedurende het project bijgestaan door deskundigen van het CLM en Landschapsbeheer Friesland.

Maar naast de punten en het geld valt er eer te behalen, in het bijzonder voor de veehouders. Hof: 'Ik wil graag een gezonde bedrijfsvoering waar ik nog wat aan kan verdienen. Door een goed natuurbeheer op je bedrijf breng je meer variatie in de voeding voor je koeien. Dat heeft een goede uitwerking op de algemene gezondheid en de weerstand van die beesten. Veel ziektes bij koeien zijn het gevolg van fout management. Dat kun je oplossen door variatie in het rantsoen aan te brengen dat dankzij natuurproductie ontstaat. Wij vragen veel van koeien. Daar moet tegenover staan dat we ze goed begeleiden.'

Meer over