nieuws

Gazprom sluit gaskraan naar Finland, dat als enige EU-lidstaat openlijk nieuwe betalingsconstructie weigert

Vanaf zaterdag krijgt Finland geen gas meer uit Rusland. Dat heeft het Russische staatsgasbedrijf Gazprom de Finnen vrijdagmiddag laten weten. Ze weigeren volgens Poetins condities te betalen voor het gas.

Tjerk Gualthérie van Weezel
Een gasinstallatie van het Finse gasbedrijf Gasum. Beeld AFP
Een gasinstallatie van het Finse gasbedrijf Gasum.Beeld AFP

Voor zover bekend zijn er geen redenen genoemd voor de afsluiting. Maar het ligt voor de hand dat dit het gevolg is van de Finse weigering te voldoen aan de nieuwe betalingseisen van de Russen, namelijk dat er in roebels wordt afgerekend. Tegelijkertijd lijkt het erop dat energiebedrijven in diverse andere landen, tegen het krachtige advies van de Europese Commissie in, wel hebben besloten om aan de Russische betalingseisen tegemoet te komen.

Dat laatste blijkt onder meer uit het feit dat de gasprijs de laatste dagen licht daalde. De markt gaat ervan uit dat de Russische president Vladimir Poetin in de meeste Europese landen zijn zin heeft gekregen. Hij krijgt betaald zoals hij wil en belangrijkste afnemers in Europa blijven hun gas binnenkrijgen. Dat dit goed nieuws is voor de Russische economie blijkt wel uit de gestegen koers van de roebel, die na een aanvankelijke val bij het uitbreken van de oorlog, inmiddels de hoogste stand in zeven jaar heeft bereikt.

De verhoogde spanning rond de gaslevering speelt sinds eind maart, toen Poetin per decreet eiste dat er voortaan in roebels betaald moet worden voor zijn gas. Als belangrijkste reden gaf de president dat Rusland vanwege de sancties nu niet direct kan beschikken over de euro’s die Europese bedrijven betalen voor zijn gas. Die situatie zegt Poetin op te lossen met een ingewikkelde constructie via de Gazprombank in Luxemburg. Afnemers van gas moeten daar zowel een euro- als een roebelrekening hebben. Zij betalen in euro’s, en die worden door de bank omgezet naar roebels op de roebelrekening. Met die roebels wordt Gazprom betaald.

Eensgezindheid onder druk

Aanvankelijk reageerde de Europese Unie eensgezind op die eis: dat is een schending van de sancties en daar gaan we niet aan beginnen. Maar die eensgezindheid kwam al snel onder druk te staan, zeker toen de gastoevoer naar Polen en Bulgarije werd afgesloten nadat zij besloten niet in roebels te betalen. Gazprom paste de regeling intussen een beetje aan zodat de betaling juridisch is afgerond op het moment dat de Europese bedrijven hun euro’s hebben gestort.

Afgelopen weken oefenden lidstaten en gasbedrijven een niet-aflatende druk uit op de Europese Commissie om duidelijkheid te geven of deze constructie door de beugel kan. Die kwam er niet. De Commissie zei dat betalingen ‘onder omstandigheden’ kunnen worden gedaan, zolang in euro’s wordt betaald en dat de betaling rond is als de euro’s gestort zijn. Maar over het al dan niet openen van een roebelrekening rept de Commissie met geen woord.

Veel grote Europese bedrijven, waaronder RWE en Uniper en het Italiaanse ENI, hebben dat duidelijk opgevat als een ‘wie zwijgt stemt toe’. Zij maakten bekend dat zij een roebelrekening in Luxemburg hebben aangevraagd. Een Russische staatssecretaris zei donderdag dat ruim vijftig bedrijven hetzelfde hebben gedaan, ongeveer de helft van alle Europese klanten van Gazprom.

Finland als uitzondering

Het Finse Gasum is daarin een opvallende uitzondering. Als enige bedrijf zegt het openlijk niet met de roebeltruc akkoord te gaan. Het wil de betalingseis van Gazprom zelfs juridisch aanvechten. Daarop volgde vrijdag dus de mededeling dat de gaskraan dicht gaat.

Voor de Finnen is de afsluiting veel minder ernstig dan voor landen als Duitsland en Italië. Het land is slechts voor ongeveer 5 procent van de energievoorziening afhankelijk van gas. De ceo van het bedrijf zei dat Gasum goed is voorbereid op deze situatie. ‘We zullen al onze klanten van gas blijven voorzien’, aldus topman Mika Wiljanen. De Finnen hebben intussen een groot drijvend platform gehuurd om vloeibaar aardgas te importeren.

Het enige Nederlandse bedrijf dat direct met deze situatie te maken heeft, is Gasterra (dat voor de helft in eigendom is van de Nederlandse staat). Het bedrijf wil geen informatie geven over het contract. Een woordvoerder noemt de onduidelijkheid ‘heel vervelend’ en zegt dat het bedrijf ‘constant met allerlei scenario’s rekening moet houden’.

Het zijn uiteindelijk de lidstaten die de sancties moeten handhaven. Het Nederlandse ministerie van Economische Zaken zegt op dit moment in het duister te tasten wat het moet doen wanneer Gasterra een roebelrekening zou openen. ‘Wij willen daar nog steeds duidelijkheid over van de Commissie. Zolang dat niet duidelijk is, zal het kabinet ook niet handhaven.’

Meer over