Fietsfamilie verkommerde zonder patriarch

Fietsfabrikant Sparta was ouderwets én ondernemend. Daar kwam de klad in. 'Er is wanbeheer gepleegd.'..

De Sparta-fabriek ligt er stil en verlaten bij tijdens de rondleiding van directeur Jaap Scholing. De laatste werknemers haasten zich naar de uitgang, en wensen hem een 'prettig weekend'. Het is half vijf op een mooie, zonnige vrijdagmiddag. 'De meesten zijn al naar huis', geeft Scholing als verklaring. 'De mensen werken hier van half acht tot vier.'

Slechts stille getuigen bevolken de knusse bakstenen fabriek, midden in een Apeldoornse woonwijk: keurige stapels frames, sturen en wielen, een magazijn dat tot de nok is gevuld met kartonnen dozen met fietsonderdelen, aangevoerd uit alle hoeken van de wereld. Voorraden, overal. 'Dat is ons voornaamste probleem', verzucht Scholing. 'Grote voorraden kosten veel geld, en dat kan een klein bedrijf als dit zich eigenlijk niet veroorloven.'

Scholing, commissaris bij Sparta sinds 1985, is pas twee weken directeur. Noodgedwongen, nadat directeur Marius van den Heuvel onlangs door de commissarissen naar huis werd gestuurd - de tweede in zes jaar tijd. Het gaat slecht met Sparta, dat voor 90 procent in handen is van NPM Capital en twee andere investeringsclubs. Scholing onderhandelt over een overname, onder meer met de veel grotere fietsfabrikant Accell uit Heerenveen. Sparta verkoopt zestig- tot zeventigduizend fietsen per jaar. Te weinig, volgens Scholing. 'Je moet er minstens honderdduizend verkopen om zelfstandig te kunnen blijven.'

Onzin, zegt Gert van der Glind, eigenaar van kunststoffabriek Bruhamij in Ede. 'Er is gewoon wanbeheer gepleegd.' Sparta is 'een prachtbedrijf', dat heel goed alleen verder kan. 'Gewoon, aan het werk, fietsen maken.' De Rhenense ondernemer voelt zich 'belazerd' door de Sparta-commissarissen. Híj was met hen in onderhandeling, en nu willen ze ineens met Accell. 'Er wordt een spelletje gespeeld.' Ook met de werknemers. 'Als Accell de boel overneemt, gaat de fabriek dicht en moet het Sparta-personeel voortaan met de bus naar Heerenveen.'

Van der Glind belde zelf op om zijn verhaal te doen. Hij was gewaarschuwd door iemand op de fabriek: 'We hebben de Volkskrant over de vloer.' De Sparta Rijwielen- en Motorenfabriek, opgericht in 1917, is meer een familie dan een familiebedrijf. Veel van de 160 personeelsleden werken er al tientallen jaren, en zien met lede ogen aan hoe de onderneming de laatste jaren is afgegleden.

In 1996 leed Sparta een verlies van twee miljoen gulden op een omzet van 42 miljoen, het jaar daarop 1,6 miljoen op 45 miljoen omzet. Het vorige boekjaar, dat loopt van oktober tot oktober, bracht eindelijk weer een winstje van 446 duizend gulden op een omzet van vijftig miljoen. 'Een eendagsvlieg', vreest Scholing. 'Dit jaar zullen we wel weer op een verlies uitkomen.'

Zijn verhaal is simpel. De Nederlandse markt voor nieuwe fietsen krimpt al jaren. 'In de jaren tachtig kende die nog een paar topjaren met meer dan een miljoen fietsen', vertelt hij. 'Nu zitten we op zo'n achthonderdduizend stuks per jaar.' Die verkoop je bovendien in de maanden april tot en met juli - tot en met augustus, in een mooie zomer. Daarvoor en daarna zakt de afzet sterk in.

Voor die paar maanden moet de fabrikant fors inslaan - zie daar de voorraden in de Sparta-fabriek. Fietsproducenten zijn schroevendraaierfabrieken, die 70 procent van hun onderdelen inkopen bij derden. Grote jongens als Accell en Gazelle hebben moderne computersystemen, waardoor ze inkoop, montage en levering precies op elkaar kunnen afstemmen: weg dure voorraden.

Sparta heeft daar het geld niet voor. Bovendien wordt de fietsmarkt steeds modegevoeliger. Voor je het weet, zit je met dozen vol onverkoopbare frames in verkeerde kleuren. Zulke risico's kan een fabrikant als Sparta, bij de fietshandelaar de eeuwige nummer 2 achter Gazelle en Batavus, zich niet langer veroorloven. Scholings favoriete oplossing: aansluiting bij een grote jongen zoals Accell.

Misschien is Sparta inderdaad te klein. Maar dat is niet het hele verhaal. Veteranen van de Apeldoornse fietsfabriek denken met weemoed terug aan de tijd van Paul ten Hove, de patriarch die er directeur was van 1975 tot 1994. Toen Ten Hove aantrad, bestond 70 procent van de Sparta-productie uit brommers. Nederland voerde de helmplicht in, en de brommermarkt ging onderuit.

'Toen zijn we bromfietsen naar de VS gaan exporteren', vertelt Ten Hove. Er heerste een oliecrisis, en even dachten de Amerikanen aan oerhollandse bromfietsjes als alternatief voor hun benzineslurpende sleeën. 'Dat heeft tweeënhalf jaar geduurd, toen was het daar ook afgelopen.' Maar het VS-avontuur bood net genoeg adempauze om Sparta geheel om te schakelen op fietsen.

'We maakten traditionele stadsfietsen', vertelt Ten Hove. 'We deden wel een beetje mee met de mode: ieder jaar nieuwe kleurtjes en plakkertjes op de fiets. Maar vooral als volger. Ik nam geen grote risico's, ik ben een beetje een ouderwetse kruidenier.'

Dat stond ondernemingslust niet in de weg. Toen Sparta in 1982 helemaal ophield met brommers, dook werknemer Mient Nieuwland in de archieven, op zoek naar de gemotoriseerde wortels van het bedrijf. Hij ontdekte dat Sparta in het grijze verleden al eens een fiets met hulpmotor had gebouwd.

Sachs werd benaderd, Sparta's Duitse motorenleverancier, al bijna sinds het begin. Speciaal voor Sparta ontwikkelde Sachs een 30 cc miniatuurmotortje. 'Dat kostte zes miljoen mark aan ontwikkeling, waaraan wij moesten meebetalen', vertelt Ten Hove. Zo ontstond de Spartamet, een uitkomst voor zieken en ouderen, die in 1987 op de markt kwam. Het ding werd een doorslaand succes.

Sparta verkoopt er zo'n vijftienduizend per jaar van, en gezien de hogere verkoopprijs - 2500 tot 3000 gulden - verdient het op één Spartamet evenveel als op twee fietsen. Sinds kort heeft Sparta ook de Pharos, een fiets met een elektrische hulpmotor.

In de tijd van Ten Hove boerde Sparta overwegend goed. 'Toen ik kwam hadden we zeventien miljoen omzet, toen ik wegging 65 miljoen. We hadden wel eens een verliesjaar, maar doorgaans maakten we een winst van één tot anderhalf miljoen gulden.'

In 1994 trad zijn opvolger aan: Peter Louwrier, geen fietsenman maar een voormalige management consultant die daarna bij tal van bedrijven had gewerkt. 'In die keuze ben ik niet betrokken', zegt Ten Hove zuinig. Louwrier breidde het assortiment uit met modieuze mountain en trekking bikes. Verkoopleider Henk van der Geijn was het daar wel mee eens, niet met Louwriers onstuimige uitgavenpatroon. Hij vertrok.

'Ik heb hem ontslagen', zegt Louwrier. Zelf verliet hij Sparta in 1997, het tweede verliesjaar op rij. 'Verschillen van inzicht met de commissarissen', geeft hij als verklaring. 'Ik had minstens vier jaar nodig om Sparta om te turnen. Die tijd hebben ze mij niet gegund.'

Uit wat hij zo heeft gehoord van de Spartanen die bij hem kwamen uithuilen, heeft Ten Hove de indruk dat Louwrier te hard van stapel is gelopen. 'Sparta is een beetje een ouderwets bedrijf. Dat moet je niet van de ene op de andere dag willen veranderen.' Louwriers opvolger, Marius van den Heuvel, hield het slechts anderhalf jaar uit.

Gert van der Glind, de ondernemer die Sparta graag wil kopen, is al bij Ten Hove langs geweest. 'Een bijzondere man', vond Van der Glind. De bewondering is wederzijds. Ten Hove vond Van der Glind 'zeer interessant, een kundige turnaround manager'. Toch denkt hij dat Sparta beter af is met Accell. 'Na vijf jaar ge . . . eh . . . nou ja, ellende, is het bedrijf nu te ver heen. Dan kun je beter aansluiting zoeken bij een grote branchegenoot.'

Hol schalt de stem van de telefoniste door de intercom van de verlaten Sparta-fabriek. Ze zoekt Jaap Scholing. Hij is de laatste dagen druk in de weer - met Accell, met de vakbonden en met Sachs. De Duitse vrienden van weleer daagden Sparta onlangs voor de Zutphense rechtbank. Sachs maakt de Spartamet-motortjes niet meer zelf, sinds het werd overgenomen. Het beloofde de productie onder te brengen bij een Italiaans bedrijf.

Maar dat duurt eindeloos. Noodgedwongen behelpt Sparta zich zolang met een partij Sachs-motoren die oorspronkelijk was bestemd voor China. Contractbreuk, vindt Sachs. 'U sleept ons voor de rechter om zo de goede naam van Sparta door het slijk te halen', reageerde de boze Sparta-advocaat.

De uitspraak volgt dinsdag. De nieuwe eigenaar van Sparta zal niet veel later bekend zijn.

Meer over