Europese bank laat geldpers draaien

Met de financiering van overheidsschulden door het bijdrukken van euro’s laat de Europese Centrale Bank zijn principe van inflatiebestrijding los....

amsterdam De Europese Centrale Bank (ECB) zette zondagnacht de geldpers aan. De bank gaat geld bijdrukken om Grieks en ander schuldpapier te kopen. Economen vrezen dat hiermee een gevaarlijk precedent is geschapen. De verleiding om toekomstige schuldproblemen te lijf te gaan door eenvoudigweg nieuw geld te creëren, zal groot zijn. ‘Als je dit deurtje openzet, weet president Sarkozy daar in de toekomst wel raad mee’, zegt Casper de Vries, hoogleraar monetaire economie in Rotterdam. ‘De druk om het instrument vaker toe te passen zal toenemen.’

Het bedienen van de geldpers legt de tegenstelling tussen het spaarzame Noord-Europa en het potverterende Zuid-Europa bloot. Tot de introductie van de euro was het in Zuid-Europa heel gebruikelijk om geld bij te drukken als de staatschuld te hoog dreigde te worden. De inflatie en de devaluatie van de munteenheid die hiervan het gevolg waren, namen landen als Italië en Spanje op de koop toe.

In Nederland en Duitsland was het echter not done. Beide landen waren zeer gehecht aan een lage inflatie en een stevige munt, omdat daardoor ook de rente laag bleef. De Duitse regering eiste bij de introductie van de euro dat de nieuw te vormen ECB nooit overheidsschulden zou financieren. Dat werd in 1994 vastgelegd in het verdrag van Maastricht.

Het verbod wordt nu in stapjes doorbroken. Vlak na het uitbreken van de kredietcrisis stelde de ECB onbeperkte leningen beschikbaar aan de Europese banken. Als onderpand konden die overheidsobligaties inbrengen. In wezen financierde de ECB op deze wijze al de snel toenemende staatsschulden. De volgende stap was het direct opkopen van Covered Bonds of Pfandbriefe, obligaties met een onderpand.

Nu gaat de ECB een stap verder door direct overheidsobligaties te kopen. Niet alle leden van het ECB-bestuur stemden daarmee in, maakte ECB-president Trichet gisteren bekend. Een of enkele centrale bankpresidenten hebben zich verzet, maar wie dat zijn, wordt niet openbaar gemaakt.

De ECB bezweert dat het om tijdelijk interventies gaat, bedoeld om al te grote schommelingen op de financiële markten te voorkomen. De afgelopen week droogde de handel in Grieks schuldpapier op. Hierdoor kregen speculanten de ruimte om de koersen naar hun hand te zetten. De grote uitslagen die hiervan het gevolg waren, vergrootten de paniek. Dat wil de ECB in de toekomst voorkomen. De bank belooft ook dat het tegelijkertijd andere bezittingen zal verkopen, zodat er ook geld aan de financiële markten wordt onttrokken.

Volgens hoogleraar De Vries betekent dit niettemin een schending van de letter – en zeker van de geest – van het verdrag van Maastricht. ‘Dit is gewoon de geldpers aanzetten.’ Levensgevaarlijk vindt hij. ‘Je kunt de financiële markten best een duwtje geven, maar dan moet je wel zeker weten dat Griekenland zijn overheidsfinanciën en zijn arbeidsmarkt reorganiseert. Dat weet je nu niet zeker, waardoor al dit geld in een bodemloze put dreigt te verdwijnen.’ De Vries vindt dat het Nederlandse parlement op zijn minst om opheldering moet vragen.

De ECB staat overigens niet alleen. Het Amerikaanse stelsel van Centrale Banken, de Fed, is al veel langer overheidsobligaties aan het opkopen, net als de centrale bank van Groot-Brittannië. Tot nu toe heeft dat niet tot een hoge inflatie geleid, omdat banken, maar ook consumenten en bedrijven door de economische recessie op hun geld zitten. De angst bestaat dat, als de economie straks aantrekt, dit extra geld in beweging komt, waarmee de inflatie wordt aangewakkerd.

Meer over